Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 23

Devanagari script

अश्विनावूचतुः । आवां तु देवभिषजौ न च शक्रः करोति नौ । सोमपानार्हतां तस्मात्कुरु नौ सोमपायिनौ

Transliteration

aśvināvūcatuḥ | āvāṃ tu devabhiṣajau na ca śakraḥ karoti nau | somapānārhatāṃ tasmātkuru nau somapāyinau

Translation

અશ્વિનો બોલ્યા—અમે તો દેવોના વૈદ્ય છીએ; છતાં શક્ર (ઇન્દ્ર) અમને સોમપાનનો અધિકાર આપતો નથી. તેથી અમને સોમપાનાર્હ બનાવો અને સોમપાયી કરો।

Word by Word

• अश्विनौ: the Aśvins
• अश्विनौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अश्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन

• ऊचतुः: said
• ऊचतुः: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, द्विवचन, परस्मैपद

• आवाम्: we two
• आवाम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-द्विवचन, प्रथमा, द्विवचन

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• देवभिषजौ: physicians of the gods
• देवभिषजौ: Karta (Apposition to subject/कर्तृसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + भिषज् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘देवानां भिषजौ’

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध (negation particle)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय (conjunction)

• शक्रः: Śakra (Indra)
• शक्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• करोति: makes/grants
• करोति: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• नौ: to us two
• नौ: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-द्विवचन, द्वितीया/चतुर्थी (Accusative/Dative), द्विवचन; अत्र ‘to us two’ (चतुर्थी-अर्थे)

• सोमपानार्हताम्: eligibility for drinking Soma
• सोमपानार्हताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक) + पान (प्रातिपदिक) + अर्हता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः ‘सोमपानस्य अर्हता’

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात्-इति अव्ययीभाववत् प्रयोगः; हेतौ/तस्मादर्थे ‘therefore’

• कुरु: make/do
• कुरु: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• नौ: us two
• नौ: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-द्विवचन, द्वितीया, द्विवचन

• सोमपायिनौ: Soma-drinkers
• सोमपायिनौ: Karma (Object complement/कर्मपूरक)
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक) + पायिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन; उपपद-तत्पुरुषः ‘सोमं पिबतः’

Speaker

Aśvins (Nāsatyas)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cyavaneśvara (within Prabhāsa-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Cyavana Ṛṣi

Visual Art Cues

Scene: The twin Aśvins (Nāsatyas), radiant physicians of the gods, stand before the sage Cyavana, palms joined, requesting the right to Soma-drinking denied by Indra.

Characters & Entities

• Aśvins
• Nāsatya
• Śakra
• Indra
• Soma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Merit and service seek rightful recognition; ritual privileges are tied to cosmic order and dharmic authorization.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra, via the famed Cyavana–Aśvins episode associated with Cyavaneśvara.

What ritualistic prescription is mentioned?

Soma-drinking eligibility (somapānārhatā) within the context of yajña rights.