Adhyaya 280

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि च्यवनेश्वरमुत्तमम् । तत्रैव संस्थितं लिंगं सर्वपातकनाशनम्

ઈશ્વરે કહ્યું—ત્યારબાદ, હે મહાદેવી, ઉત્તમ ચ્યવનેશ્વર પાસે જવું જોઈએ. ત્યાં જ સ્થાપિત એક લિંગ છે, જે સર્વ પાપોનો નાશ કરે છે।

Verse 2

यत्र शर्यातिना दत्ता सुकन्या सा महर्षये । यत्र संस्तंभितं सैन्यमानाहार्त्तमथाकरोत्

આ તે સ્થાન છે જ્યાં શર્યાતિએ સુકન્યાને મહર્ષિને અર્પણ કરી; અને જ્યાં સૈન્યને અટકાવવામાં આવ્યું તથા પછી તેને આક્રમણથી નિવૃત્ત કરાયું।

Verse 3

एष शर्यातियज्ञस्य देशो देवि प्रकाशते । प्रभासक्षेत्रमध्ये तु साक्षात्पातकनाशनः

હે દેવી, આ સ્થાન શર્યાતિના યજ્ઞસ્થાન તરીકે પ્રસિદ્ધ છે; અને પ્રભાસક્ષેત્રના મધ્યમાં આ પ્રત્યક્ષ પાપનાશક છે।

Verse 4

साक्षात्तत्राभजत्सोममश्विभ्यां सह कौशिकः । चुकोप भार्गवश्चैव महेन्द्राय महातपाः

ત્યાં કૌશિકે અશ્વિનીકુમારો સાથે સాక్షાત્ સોમનો ભાગ કર્યો. અને મહાતપસ્વી ભાર્ગવ પણ મહેન્દ્ર (ઇન્દ્ર) પર ક્રોધિત થયો.

Verse 5

संस्तंभयामास च तं वासवं च्यवनः प्रभुः । सुकन्यां चापि भार्यां स राजपुत्रीमवाप्तवान्

પ્રભુ ચ્યવને વાસવ (ઇન્દ્ર)ને જ સ્તંભિત કરી દીધો. અને તેણે રાજકન્યા સુકન્યાને પત્નીરૂપે પ્રાપ્ત કરી.

Verse 6

देव्युवाच । कथं विष्टंभितस्तेन भगवान्पाकशासनः । किमर्थं भार्गवश्चापि कोपं चक्रे महातपाः

દેવીએ કહ્યું—તેણે ભગવાન પાકશાસન (ઇન્દ્ર)ને કેવી રીતે સ્તંભિત કર્યો? અને મહાતપસ્વી ભાર્ગવ કયા કારણે ક્રોધિત થયો?

Verse 7

नासत्यौ च कथं ब्रह्मन्कृ तवान्सोमपायिनौ । तत्सर्वं च यथावृत्तमाख्यातु भगवान्मम

હે બ્રહ્મન, તેણે નાસત્ય દ્વય (અશ્વિનીકુમારો)ને સોમપાન કેવી રીતે કરાવ્યું? જે રીતે બન્યું તે બધું યથાવત્ મને કહો, પ્રભુ.

Verse 8

ईश्वर उवाच । भृगोर्महर्षेः पुत्रोऽभूच्च्यवनो नाम नामतः । स प्रभासं समासाद्य तपस्तेपे महामुनिः

ઈશ્વરે કહ્યું—મહર્ષિ ભૃગુના પુત્ર, નામે પ્રસિદ્ધ ચ્યવન હતા. તેઓ પ્રભાસે પહોંચી તે મહામુનિએ તપ આચર્યું.

Verse 9

स्थाणुभूतो महातेजा वीरस्थाने च भामिनि । अतिष्ठत्सुचिरं कालमेकदेशे वरानने

હે ભામિની, હે વરાનને! તે મહાતેજસ્વી વીરસ્થાને સ્તંભ સમો અચળ બની, એક જ સ્થાને બહુ દીર્ઘ કાળ સુધી ઊભો રહ્યો।

Verse 10

स वल्मीकोऽभवत्तत्र लताभिरभिसंवृतः । कालेन महता देवि समाकीर्णः पिपीलकैः

હે દેવી! સમય જતા તે ત્યાં વલ્મીક સમો બની ગયો; લતાઓથી ઢંકાઈ ગયો અને બહુ લાંબા કાળ પછી ચીંટીઓથી ચારે તરફ ભરાઈ ગયો।

Verse 11

स तथा संवृतो धीमान्मृत्पिंड इव सर्वतः । तप्यते स्म तपो घोरं वल्मीकेन समावृतः

વલ્મીકથી ઢંકાયેલો તે ધીમાન સર્વ તરફથી માટીના ગોળા સમો બંધ થયો; છતાં તે ઘોર તપસ્યા કરતો રહ્યો।

Verse 12

अथास्य यातकालस्य शर्यातिर्नाम पार्थिवः । तीर्थयात्राप्रसंगेन श्रीसोमेशदिदृक्षया । आजगाम महाक्षेत्रं प्रभासं पापनाशनम्

પછી સમય પસાર થતાં શર્યાતિ નામનો રાજા તીર્થયાત્રાના પ્રસંગે, શ્રી સોમેશના દર્શનની ઇચ્છાથી, પાપનાશક મહાક્ષેત્ર પ્રભાસમાં આવ્યો।

Verse 13

तस्य स्त्रीणां सहस्राणि चत्वार्यासन्परिग्रहाः । एकैव तु सुता शुभ्रा सुकन्यानाम नामतः

તેને ચાર હજાર પત્નીઓ હતી; છતાં તેની એક જ તેજસ્વી પુત્રી હતી, જે ‘સુકન્યા’ નામે પ્રસિદ્ધ હતી।

Verse 14

सा सखीभिः परिवृता सर्वाभरणभूषिता । चंक्रम्यमाणा वल्मीकं भार्गवस्य समासदत्

તે સખીઓથી ઘેરાયેલી, સર્વ આભૂષણોથી શોભિત, ફરતી ફરતી ભાર્ગવના વલ્મીક (ચાંટિયાંના ટેકરા) પાસે પહોંચી।

Verse 15

सा चैव सुदती तत्र पश्यमाना मनोरमान् । वनस्पतीन्विचिन्वंती विजहार सखीवृता

ત્યાં તે સુદંતી કન્યા મનોહર વૃક્ષોને નિહાળતી, વનસ્પતિ અને પુષ્પો પસંદ કરી લેતી, સખીઓ સાથે આનંદથી વિહાર કરતી રહી।

Verse 16

रूपेण वयसा चैव सुरापानमदेन च । बभंज वनवृक्षाणां शाखाः परम पुष्पिताः

રૂપ અને યૌવનના ગર્વથી તથા સુરાપાનના મદથી મત્ત બની, તેણે વનવૃક્ષોની અત્યંત પુષ્પિત ડાળીઓ તોડી નાંખી।

Verse 17

तां सखीरहितामेकामेकवस्त्रामलंकृताम् । ददर्श भार्गवो धीमांश्चरंतीमिव विद्युतम्

ત્યારે ધીમાન ભાર્ગવે તેને સખીઓ વિના એકલી, એકવસ્ત્રધારિણી અને અલંકૃત—વિજળી જેવી ફરતી—જોઈ।

Verse 18

तां पश्यमानो विजने स रेमे परमद्युतिः । क्षामकण्ठश्च ब्रह्मर्षिस्तपोबलसमन्वितः

એ નિર્જન સ્થાને તેને જોતા તે પરમ તેજસ્વી આનંદિત થયો; ક્ષામકંઠ બ્રહ્મર્ષિ પણ તપોબળથી યુક્ત થઈ ત્યાં હાજર હતો।

Verse 19

तामभाषत कल्याणीं सा चास्य न शृणोति वै । ततः सुकन्या वल्मीके दृष्ट्वा भार्गवचक्षुषी

તેણે તે કલ્યાણી શુભ કન્યાને કહ્યું, પરંતુ તેણીએ તેનું વચન સાંભળ્યું નહીં. ત્યારબાદ સુકન્યાએ વલ્મીકમાં રહેલા ભાર્ગવ મુનિના નેત્રો જોઈને ધ્યાન આપ્યું.

Verse 20

कौतूहलात्कण्टकेन बुद्धिमोहबलात्कृता । किन्नु खल्विदमित्युक्त्वा निर्बिभेदास्य लोचने

કૌતૂહલથી અને મોહવશ બુદ્ધિ ભ્રમિત થતાં, તેણીએ કાંટાથી તે કાર્ય કર્યું. “આ શું છે?” એમ કહી તેણે તેના નેત્રો ભેદી નાખ્યા.

Verse 21

अकुध्यत्स तया विद्धो नेत्रे परममन्युमान् । ततः शर्यातिसैन्यस्य शकृन्मूत्रे समावृणोत्

તેણીએ નેત્રો ભેદ્યા છતાં, તે પરમ ક્રોધશીલ હોવા છતાં ક્રોધિત ન થયો. પરંતુ પછી તેણે શર્યાતિ રાજાની સેનાનું શકૃન્મૂત્રનું વિસર્જન અટકાવી દીધું.

Verse 22

ततो रुद्धे शकृन्मूत्रे सैन्यमानाहदुःखितम् । तथागतमभिभेक्ष्य पर्यतप्यत पार्थिवः

શકૃન્મૂત્ર રુદ્ધ થતાં સૈન્ય ભારે દુઃખથી આર્તનાદ કરવા લાગ્યું. જે બન્યું તે જોઈ રાજા અત્યંત વ્યથિત થયો.

Verse 23

तपोनित्यस्य वृद्धस्य रोषणस्य विशेषतः । केनापकृतमद्येह भार्गवस्य महात्मनः । ज्ञातं वा यदि वाऽज्ञातं तदिदं ब्रूत मा चिरम्

‘આ મહાત્મા ભાર્ગવ તપમાં નિત્યનિષ્ઠ, વૃદ્ધ છે અને ક્રોધિત થાય ત્યારે વિશેષ ભયંકર છે. આજે અહીં તેનો અપકાર કોણે કર્યો—જાણીને કે અજાણતાં? વિલંબ કર્યા વિના તરત કહો.’

Verse 24

तत्रोचुः सैनिकाः सर्वे न विद्मोऽपकृतं वयम् । सर्वोपायैर्यथाकामं भवान्समधिगच्छतु

ત્યારે સર્વ સૈનિકોએ કહ્યું—“આ અપકૃત્ય કોણે કર્યું તે અમને ખબર નથી. તમે યોગ્ય માનતા કોઈપણ ઉપાયથી તેનો પત્તો લગાવો.”

Verse 25

ततः स पृथिवीपालः साम्ना चोग्रेण च स्वयम् । पर्यपृच्छत्सुहृद्वर्गं प्रत्यजानन्न चैव ते

પછી તે ભૂપાલ (રાજા) ક્યારેક મીઠા શબ્દોથી અને ક્યારેક કઠોર શબ્દોથી સ્વયં પોતાના સુહૃદવર્ગને પૂછપરછ કરવા લાગ્યો; પરંતુ તેમણે તે વિષયમાં કશું જ સ્વીકાર્યું નહીં.

Verse 26

आनाहार्त्तं ततो दृष्ट्वा तत्सैन्यं संमुखोदितम् । पितरं दुःखितं चापि सुकन्यैवमथाब्रवीत्

ત્યારે સામે ઊભેલી તે સેના અન્નવિહોણી થઈ વ્યાકુળ જણાતી જોઈ અને પોતાના પિતાને પણ દુઃખિત જોઈ, સુકન્યાએ આ રીતે કહ્યું.

Verse 27

मया तातेह वल्मीके दृष्टं सर्वमभिज्वलत् । उद्द्योतवदविज्ञानात्तन्मया विद्धमन्तिकात्

“પિતાજી, મેં અહીં આ વલ્મીકમાં બધું જ પ્રજ્વલિત થતું જોયું. તેને પ્રકાશ સમજી અજ્ઞાનવશ મેં નજીકથી તેને આઘાત કર્યો.”

Verse 28

एतच्छ्रुत्वा तु शर्याति र्वल्मीकं क्षिप्रमभ्यगात् । तत्रापश्यत्तपोवृद्धं वयोवृद्धं च भार्गवम्

આ સાંભળીને શર્યાતિ ઝડપથી વલ્મીક પાસે ગયો. ત્યાં તેણે તપથી મહાન અને વયથી વૃદ્ધ એવા તે ભાર్గવને જોયો.

Verse 29

अथावदत्स्वसैन्यार्थं प्रांजलिः स महीपतिः । अज्ञानाद्बालया यत्ते कृतं तत्क्षंतुमर्हसि

ત્યારે રાજાએ અંજલિ કરીને પોતાની સેનાની તરફથી કહ્યું—અજ્ઞાનવશ એક બાળિકાએ તમારાં પ્રત્યે જે કર્યું છે, તે તમે ક્ષમા કરો।

Verse 30

ततोऽब्रवीन्महीपालं च्यवनो भार्गवस्तदा । रूपौदार्यसमायुक्तां लोभमोहसमावृताम्

પછી ભાર્ગવ ચ્યવને રાજાને કહ્યું—તે રૂપ અને ઔદાર્યથી યુક્ત છે, પરંતુ લોભ અને મોહથી ઢંકાયેલી છે।

Verse 31

तामेव प्रतिगृह्याहं राजन्दुहितरं तव । क्षमिष्यामि महीपाल सत्यमेतद्ब्रवीमि ते

હે રાજન! જો હું તારી એ જ પુત્રીને સ્વીકારું, તો હે ભૂપાલ, હું અપરાધ ક્ષમા કરી દઈશ—આ હું તને સત્ય કહું છું।

Verse 32

ईश्वर उवाच । ऋषेर्वचनमाज्ञाय शर्यातिरविचारयन् । ददौ दुहितरं तस्मै च्यवनाय महात्मने

ઈશ્વરે કહ્યું—ઋષિના વચનને સમજી શર્યાતિએ કોઈ વિલંબ વિના પોતાની પુત્રી તે મહાત્મા ચ્યવનને આપી દીધી।

Verse 33

प्रतिगृह्य च तां कन्यां भगवान्प्रससाद ह । प्राप्ते प्रसादे राजा तु ससैन्यः पुरमाव्रजत्

તે કન્યાને સ્વીકારી ભગવાન ઋષિ પ્રસન્ન થયા. પ્રસાદ પ્રાપ્ત થતાં રાજા પોતાની સેનાસહિત નગરમાં પરત ગયો।

Verse 34

सुकन्यापि पतिं लब्ध्वा तपस्विनमनिन्दितम् । नित्यं पर्यचरत्प्रीत्या तपसा नियमेन च

સુકન્યાએ પણ નિર્દોષ તપસ્વી પતિને પામી, પ્રેમપૂર્વક નિત્ય તેમની સેવા કરી—તપ અને નિયમપાલન દ્વારા.

Verse 35

अग्नीनामतिथीनां च शुश्रूषुरनसूयया । समाराधयत क्षिप्रं च्यवनं सा शुभानना

અનસૂયા સાથે, ઈર્ષ્યા વિના, શુભમુખી સુકન્યાએ અગ્નિઓ અને અતિથિઓની ભક્તિપૂર્વક સેવા કરી; તેથી તેણે ચ્યવન ઋષિને શીઘ્ર જ સંપૂર્ણ પ્રસન્ન કર્યા.

Verse 280

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभास क्षेत्रमाहात्म्ये च्यवनेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामाशीत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ ‘પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્ય’ માં ‘ચ્યવનેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો બે સો એંશીતમ અધ્યાય સમાપ્ત થયો.