Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 5

Devanagari script

कस्यचित्त्वथकालस्य आत्रेयो द्विज सत्तमः । तपः कृत्वा तु विपुलं कालधर्ममुपेयिवान्

Transliteration

kasyacittvathakālasya ātreyo dvija sattamaḥ | tapaḥ kṛtvā tu vipulaṃ kāladharmamupeyivān

Translation

પછી થોડા સમય પછી, દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ આત્રેયે વિશાળ તપ કર્યું અને કાળધર્મને પ્રાપ્ત થઈ દેહત્યાગ કર્યો.

Word by Word

• कस्यचित्: of some
• कस्यचित्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; अनिश्चितार्थक (indefinite)

• तु: indeed; then
• तु: Discourse (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle)

• अथ: then; now
• अथ: Discourse (Transition/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (sequencing particle)

• कालस्य: of time; at a certain time
• कालस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• आत्रेयः: Ātreya
• आत्रेयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आत्रेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• द्विज: O twice-born (brāhmaṇa)
• द्विज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन

• सत्तमः: the best
• सत्तमः: Karta (Qualifier/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; उत्कृष्टार्थ (superlative)

• तपः: austerity; penance
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: Kriya (Non-finite action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: कृदन्त; त्वा-प्रत्ययान्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया (prior action)

• तु: indeed
• तु: Discourse (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle)

• विपुलम्: abundant; great
• विपुलम्: Karma (Qualifier/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: विपुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; विशेषण (for तपः)

• कालधर्मम्: the law/condition of time (i.e., death)
• कालधर्मम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: काल-धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; समास: कालस्य धर्मः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• उपेयिवान्: went to; attained
• उपेयिवान्: Karta (Predicate/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: इ (धातु)
• Form: कृदन्त; क्तवतु-प्रत्ययान्त (perfect active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; उपसर्ग: उप-

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator within Prabhāsakṣetramāhātmya; exact speaker not explicit in the excerpt)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A venerable Ātreya ṛṣi in forest hermitage, having completed tapas; serene departure with disciples in quiet grief; subtle cosmic Time motif (setting sun, hourglass-like kalasha).

Characters & Entities

• Ātreya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even great ascetics are subject to kāla (Time); dharma is practiced with awareness of life’s impermanence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The episode is situated within the Prabhāsa-kṣetra māhātmya, preparing the later journey to Prabhāsa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas (austerity) is referenced as a meritorious discipline, though no specific rite is prescribed here.