Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 83

Devanagari script

श्रुतिस्मृतिपुराणोक्तान्धर्मानाचरत द्विजाः । निशम्य सोमस्य वचो विनीतमिति ते द्विजाः

Transliteration

śrutismṛtipurāṇoktāndharmānācarata dvijāḥ | niśamya somasya vaco vinītamiti te dvijāḥ

Translation

સોમના વિનયભર્યા વચનને સાંભળી તે દ્વિજોએ શ્રુતિ, સ્મૃતિ અને પુરાણોમાં કહેલા ધર્મોનું આચરણ કરવા પ્રારંભ કર્યો.

Word by Word

• श्रुति-स्मृति-पुराण-उक्तान्: taught in the Vedas, Smṛtis and Purāṇas
• श्रुति-स्मृति-पुराण-उक्तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: श्रुति (प्रातिपदिक) + स्मृति (प्रातिपदिक) + पुराण (प्रातिपदिक) + उक्त (कृदन्त; √वच् (धातु) क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (श्रुतिस्मृतिपुराणेषु उक्ताः इति)

• धर्मान्: duties, dharmas
• धर्मान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• आचरत: they practiced
• आचरत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √चर् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/past), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• द्विजाः: the Brahmins (twice-born)
• द्विजाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• निशम्य: having heard
• निशम्य: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: नि-√शम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/absolutive)

• सोमस्य: of Soma
• सोमस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• वचः: speech, words
• वचः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• विनीतम्: humble, well-mannered
• विनीतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विनीत (कृदन्त; वि-√नी (धातु) क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणं ‘वचः’

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/समाप्तिसूचक-अव्यय (quotative particle)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम

• द्विजाः: the Brahmins
• द्विजाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; पुनरुक्ति (apposition)

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator continuing the account)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvijāḥ

Visual Art Cues

Scene: A respectful assembly: Soma speaks gently; dvijas listen with folded hands; behind them are symbolic stacks of Śruti/Smṛti/Purāṇa manuscripts; the temple’s presence sanctifies the scene.

Characters & Entities

• Soma
• Śruti
• Smṛti
• Purāṇa
• dvija

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is validated through the combined authority of Śruti, Smṛti, and Purāṇic teaching, and must be lived in practice.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, where Soma’s directives become the living code of conduct for the resident dvijas.

What ritualistic prescription is mentioned?

A general injunction: follow and enact dharmas taught in the canonical sources (Śruti–Smṛti–Purāṇa).