Adhyaya 238
આ અધ્યાયમાં ઈશ્વર હિરણ્યા નદીનું માહાત્મ્ય ઉપદેશે છે. નદીને પાપનાશિની, પુણ્યદાયિની, સર્વકામપ્રદા અને દારિદ્ર્યનાશિની તરીકે વર્ણવવામાં આવી છે. તીર્થવિધિ સંક્ષેપમાં જણાવે છે—નદી પાસે જવું, વિધાનપૂર્વક સ્નાન કરવું, પિતૃઓ માટે પિંડોદકાદિ કર્મ કરવું અને નિયમિત દાન તથા અતિથિસત્કાર કરવો। યોગ્ય રીતે આચરણ કરવાથી યાત્રિક અક્ષય લોક પ્રાપ્ત કરે છે અને પિતૃઓ પાપમાંથી ઉદ્ધરિત થાય છે એમ કહેવામાં આવ્યું છે. વિશેષ રૂપે, એક પાત્ર બ્રાહ્મણને ભોજન કરાવવું ભાવશુદ્ધિ અને પાત્રતાના કારણે અસંખ્ય દ્વિજોને ભોજન કરાવવાના સમાન ફળ આપે છે એમ પ્રતિપાદિત છે. અંતે શિવાર્પણરૂપે વેદપારંગત બ્રાહ્મણને ‘હેમરથ’ (સુવર્ણ રથ) દાન કરવાની વિધિ છે; તેનું ફળ વિશાળ તીર્થયાત્રાના પુણ્ય સમાન ગણાયું છે।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि हिरण्यां पापनाशिनीम् । सर्वकामप्रदां पुण्यां दारिद्र्यस्यांतकारिणीम्
ઈશ્વરે કહ્યું—હે મહાદેવી! ત્યારબાદ પાપનાશિની હિરણ્યા (નદી) પાસે જવું જોઈએ; તે પુણ્યમયી, સર્વકામપ્રદા અને દારિદ્ર્યનો અંત કરનારિ છે।
Verse 2
तत्र स्नात्वा विधानेन कृत्वा पिंडोदक क्रियाम् । प्राप्नुयादक्षयांल्लोकान्पितॄनुद्धृत्य पापतः
ત્યાં વિધિપૂર્વક સ્નાન કરીને અને પિંડોદક (પિંડ-તર્પણ) ક્રિયા કર્યા પછી, પિતૃઓને પાપમાંથી ઉદ્ધરી અક્ષય લોકોને પ્રાપ્ત કરે છે।
Verse 3
एकं यो भोजयेत्तत्र ब्राह्मणं शंसितव्रतम् । तेनायुतसहस्रं हि भोजितं स्याद्द्विजन्मनाम्
જે ત્યાં પ્રશંસિત વ્રતવાળા એક બ્રાહ્મણને પણ ભોજન કરાવે છે, તેને દસ હજાર દ્વિજોને ભોજન કરાવ્યાનું સમાન પુણ્ય ફળ મળે છે।
Verse 4
तत्र हेमरथा देयो ब्राह्मणे वेदपारगे । विधिना शिवमुद्दिश्य यात्रायुतफलं लभेत्
ત્યાં વેદપારંગત બ્રાહ્મણને સુવર્ણ રથ દાન આપવો જોઈએ; વિધિપૂર્વક શિવને અર્પણ કરીને કરવાથી દસ હજાર યાત્રાઓ જેટલું ફળ મળે છે।
Verse 238
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहिताया सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये हिरण्यानदीमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टात्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યમાં ‘હિરણ્યા નદીના માહાત્મ્યનું વર્ણન’ નામનો ૨૩૮મો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।