Adhyaya 224
આ અધ્યાયમાં ઈશ્વર દેવીને કહે છે કે પુરુષોત્તમના દક્ષિણમાં ઇન્દ્રે સ્થાપિત કરેલું એક લિંગ છે, જે “પાપમોચન” નામે પ્રસિદ્ધ છે. વૃત્રવધ પછી ઇન્દ્ર પર બ્રહ્મહત્યાસદૃશ અશૌચનો ભાર આવ્યો; દેહમાં વર્ણવિકાર અને દુર્ગંધ પ્રગટ થઈ, જેથી તેજ, બળ અને પ્રાણશક્તિ ક્ષીણ થવા લાગી. નારદ વગેરે ઋષિ અને દેવગણ ઇન્દ્રને પાપહર ક્ષેત્ર પ્રભાસે જવાની સલાહ આપે છે. ઇન્દ્ર પ્રભાસમાં ત્રિશૂલધારી પ્રભુનું લિંગ પ્રતિષ્ઠિત કરી ધૂપ, સુગંધ, ચંદનલેપ વગેરે વડે વિધિપૂર્વક પૂજન કરે છે. પૂજનના પ્રભાવથી દુર્ગંધ અને વર્ણવિકાર દૂર થાય છે અને તેનું સ્વરૂપ ફરી ઉત્તમ તથા તેજસ્વી બને છે. ત્યારબાદ ઇન્દ્ર કહે છે—જે ભક્તિથી આ લિંગની આરાધના કરે, તેને બ્રહ્મહત્યા જેવા મહાપાપોનો પણ નાશ થાય. અંતે વેદવિદ બ્રાહ્મણને ગોદાન કરવું અને ત્યાં જ શ્રાદ્ધ કરવું બ્રહ્મહત્યાસંબંધિત પીડા શમાવવા સહાયક કર્મ તરીકે જણાવાયું છે.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि लिंगमिंद्रप्रतिष्ठितम् । पापमोचननामाढ्यं दक्षिणे पुरुषोत्तमात्
ઈશ્વરે કહ્યું—હે મહાદેવી! ત્યારબાદ પુરુષોત્તમના દક્ષિણમાં સ્થિત, ‘પાપમોચન’ નામે પ્રસિદ્ધ, ઇન્દ્રે પ્રતિષ્ઠિત કરેલા લિંગ પાસે જવું જોઈએ.
Verse 2
वृत्रं हत्वा पुरा शक्रो ब्रह्महत्यासमन्वितः । अब्रवीत्स ऋषीन्दिव्यान्कथमेषा गमिष्यति
પ્રાચીન કાળે વૃત્રનો વધ કરીને શક્ર (ઇન્દ્ર) બ્રહ્મહત્યાના દોષથી કલુષિત થયો. ત્યારે તેણે દિવ્ય ઋષિઓને કહ્યું—“આ પાપ મારી પાસેથી કેવી રીતે દૂર થશે?”
Verse 3
ब्रह्महत्या हि दुष्प्रेक्ष्या विवर्णजननी मम । दुर्गंधचारिणी चैव सर्वतेजोविनाशिनी
બ્રહ્મહત્યા ખરેખર ભયંકર અને જોવામાં દુષ્કર છે; તે મને વિવર્ણ કરે છે, દુર્ગંધ સાથે ભટકે છે અને સર્વ તેજ તથા પ્રાણશક્તિનો નાશ કરે છે।
Verse 4
अथोचुस्तं सुरगणा नारदाद्या महर्षयः । प्रभासं गच्छ देवेश क्षेत्रं पापहरं हि तत्
પછી દેવગણો અને નારદ આદિ મહર્ષિઓએ તેને કહ્યું—“હે દેવેશ! પ્રભાસે જા; તે ક્ષેત્ર ખરેખર પાપહર છે.”
Verse 5
तत्राराध्य महादेवं मोक्ष्यसे ब्रह्महत्यया । स तथेति प्रतिज्ञाय गतस्तत्र वरानने
“ત્યાં મહાદેવની આરાધના કરવાથી તું બ્રહ્મહત્યાથી મુક્ત થશ.” એમ કહી તેણે “તથાસ્તુ” એવી પ્રતિજ્ઞા કરી અને, હે સુમુખી, ત્યાં ગયો।
Verse 6
लिंगं संस्थापयामास देवदेवस्य शूलिनः । तस्य पूजारतो नित्यं धूपगंधानुलेपनैः
તેણે દેવોના દેવ, શૂલધારી પરમેશ્વરના લિંગની સ્થાપના કરી; અને ધૂપ, સુગંધ તથા ચંદનાદિ અનુલેપનથી નિત્ય તેની પૂજામાં રત રહ્યો।
Verse 7
ततोऽस्य गात्रदौर्गंध्यं नाशमाश्वभ्यगच्छत । विवर्णत्वं गतं सर्वं वपुश्चाभूत्तथोत्तमम्
પછી તેના શરીરની દુર્ગંધ તત્કાળ નાશ પામી; સર્વ વિવર્ણતા દૂર થઈ અને તેનું સ્વરૂપ ફરી ઉત્તમ બન્યું।
Verse 8
अथ हृष्टमना भूत्वा वाक्यमेतदुवाच ह । तत्रागत्य नरो भक्त्या यश्चैनं पूजयिष्यति
પછી હર્ષિત મન થઈ તેણે આ વચન કહ્યું—જે મનુષ્ય ત્યાં ભક્તિપૂર્વક આવી આ લિંગની પૂજા કરશે…
Verse 9
ब्रह्महत्यादिकं पापं नाशं तस्य प्रयास्यति । एवमुक्त्वा सहस्राक्षः प्रहृष्टस्त्रिदिवं ययौ
તેના બ્રહ્મહત્યા વગેરે પાપો નિશ્ચયે નાશ પામશે. એમ કહી સહસ્રાક્ષ (ઇન્દ્ર) હર્ષિત થઈ ત્રિદિવ (સ્વર્ગ) ગયો.
Verse 10
ब्रह्महत्याविनिर्मुक्तः पूज्यमानो दिवौकसैः । गोदानं तत्र दातव्यं ब्राह्मणे वेदपारगे । ब्रह्महत्यापनोदार्थं तत्र श्राद्धं समाचरेत्
બ્રહ્મહત્યાથી મુક્ત થઈ અને દિવૌકસો દ્વારા પૂજિત બની, ત્યાં વેદપારંગત બ્રાહ્મણને ગોદાન આપવું જોઈએ. તેમજ બ્રહ્મહત્યા-નિવારણ માટે ત્યાં વિધિપૂર્વક શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ.
Verse 224
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य इन्द्रेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुर्विंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યમાં ‘ઇન્દ્રેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો બે સો ચોવીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.