Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 17

Devanagari script

एवं क्रमेण देवेशि समुत्पन्नमिदं जगत् । शशिसूर्यविभागेन चित्ररूपमनंतकम्

Transliteration

evaṃ krameṇa deveśi samutpannamidaṃ jagat | śaśisūryavibhāgena citrarūpamanaṃtakam

Translation

હે દેવેશિ! આ રીતે ક્રમે ક્રમે આ જગત ઉત્પન્ન થયું; ચંદ્ર-સૂર્યના વિભાગથી તે અનંત અને નાનારૂપ બન્યું.

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (adverb of manner)

• क्रमेण: in order/gradually
• क्रमेण: Karana (Instrument/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन

• देवेशि: O goddess (lady of the gods)
• देवेशि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवेशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• समुत्पन्नम्: arisen/produced
• समुत्पन्नम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + उत् + पन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक; √पद्/√पद्→पन्न)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; भूतकृदन्त (past participle)

• इदम्: this
• इदम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• जगत्: world/universe
• जगत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• शशिसूर्यविभागेन: by the division of moon and sun
• शशिसूर्यविभागेन: Karana (Instrument/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: शशि + सूर्य + विभाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन

• चित्ररूपम्: of varied forms
• चित्ररूपम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चित्र + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; विशेषण

• अनन्तकम्: endless
• अनन्तकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनन्तक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; विशेषण

Speaker

Śiva

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (addressed as deveśi/devī)

Visual Art Cues

Scene: A cosmic tableau: the world arising step-by-step, with Sun and Moon as twin regulators casting differentiated light over countless forms; Prabhāsa’s seashore hinted at the horizon.

Characters & Entities

• Devī
• Moon (Śaśin/Candra)
• Sun (Sūrya)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Creation unfolds in ordered stages; recognizing cosmic order supports disciplined dharma and reverence for the divine.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra; the Māhātmya frames cosmic teaching as part of the sanctity of the sacred region.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is stated; the verse explains a cosmological principle.