Adhyaya 18

Verse 1

सूत उवाच । इति प्रोक्ता तदा देवी शंकरेण यशस्विनी । पुनः पप्रच्छ विप्रेंद्राः क्षेत्रमाहात्म्यविस्तरम्

સૂત બોલ્યા—શંકરે આમ કહ્યા પછી, હે વિપ્રેન્દ્રો, યશસ્વિની દેવીએ ફરી ક્ષેત્ર-માહાત્મ્યનો વિસ્તાર પૂછ્યો।

Verse 2

देव्युवाच । अद्य मे सफलं जन्म सफलं च तपः प्रभो । देवत्वमद्य मे जातं त्वत्प्रसादेन शंकर

દેવીએ કહ્યું—હે પ્રભુ, આજે મારું જન્મ સફળ થયું અને મારું તપ પણ ફળ્યું. હે શંકર, આજે તમારી કૃપાથી મને દેવત્વની સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થઈ।

Verse 3

अद्याहं कृतकल्याणी ज्ञानदृष्टिः कृतात्वया । अद्य मे भूषितौ कर्णौ क्षेत्र माहात्म्यभूषणौ

આજે હું કૃતકલ્યાણી બની; તમે મારી દૃષ્ટિને જ્ઞાનદૃષ્ટિ બનાવી. આજે ક્ષેત્ર-માહાત્મ્યરૂપ ભૂષણ સાંભળી મારા કાન શોભિત થયા।

Verse 4

अद्य मे तेजसः पिंडो जातो ज्ञानं हृदि स्थितम् । अद्य मे कुलशीलं च अद्य मे रूपलक्षणम्

આજે મારા અંદર તેજનો ઘન પિંડ પ્રગટ થયો છે અને હૃદયમાં જ્ઞાન પ્રતિષ્ઠિત થયું છે. આજે મારું કુલ-શીલ પૂર્ણ થયું; આજે મારું રૂપ અને શુભ-લક્ષણો પણ સિદ્ધ થયા.

Verse 5

अद्य मे भ्रांतिरुच्छिन्ना तीर्थभ्रमणसंभवा । प्रभासे निश्चलं जातं मनो मे मानिनां वर

તીર્થથી તીર્થ ભ્રમણથી ઉપજેલી મારી ભ્રાંતિ આજે છિન્ન થઈ ગઈ. હે માનનીયોમાં શ્રેષ્ઠ, પ્રભાસમાં મારું મન નિશ્ચલ બની ગયું છે.

Verse 6

आराधितो मया पूर्वं तुष्टो मेऽद्य सुरेश्वरः । वह्निना वेष्टिता साहमेकपादेन संस्थिता

પૂર્વે મેં ભક્તિપૂર્વક આરાધના કરી હતી; આજે દેવોના ઈશ્વર મારા પર પ્રસન્ન છે. અગ્નિથી વેષ્ટિત થઈ હું એક પગ પર સ્થિર ઊભી રહી (તપમાં).

Verse 7

तत्तपः सफलं त्वद्य जातं मे भक्तवत्सल । प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यमद्य मे प्रकटीकृतम्

હે ભક્તવત્સલ, આજે મારું તે તપ સફળ થયું. આજે પ્રભાસક્ષેત્રનું માહાત્મ્ય મને પ્રગટ થયું છે.

Verse 8

पुनः पृच्छामि देवेश याथातथ्यं वद प्रभो

હે દેવેશ, હું ફરી પૂછું છું—હે પ્રભુ, જેવું છે તેવું યથાતથ્ય સત્ય કહો.

Verse 9

अद्यापि संशयो नाथ तीर्थमाहात्म्यसंभवः । अन्यत्कौतूहलं देव कथयस्व महेश्वर

હે નાથ, તીર્થમાહાત્મ્યના પ્રસંગથી ઉત્પન્ન થયેલો મારો સંશય હજી પણ દૂર થયો નથી. અને એક બીજું કૌતૂહલ છે, હે દેવ—કૃપા કરીને કહો, હે મહેશ્વર।

Verse 10

अयं यो वर्त्तते देव चंद्रस्ते शिरसि स्थितः । कस्यायं कथमुत्पन्नः कस्मिन्काले वद प्रभो

હે દેવ, તમારા શિરે સ્થિત આ ચંદ્ર કોનો છે? તે કેવી રીતે ઉત્પન્ન થયો? અને કયા કાળમાં પ્રગટ થયો? હે પ્રભો, કહો।

Verse 11

ईश्वर उवाच । अस्मिन्काले महादेवि वाराह इति विश्रुते । परार्द्धे तु द्वितीयेऽस्मिन्वर्तमाने तु वेधसः

ઈશ્વરે કહ્યું—હે મહાદેવી, આ કાળ ‘વારાહ’ નામે પ્રસિદ્ધ છે; અને સ્રષ્ટા વેધસ્ (બ્રહ્મા)ના પરાર્ધના બીજા ભાગમાં, જે હાલમાં પ્રવર્તે છે ત્યારે—

Verse 12

द्वितीयमासस्यादौ तु प्रतिपद्या प्रकीर्तिता । वाराहेणोद्धृता तस्यां तथा चादौ धरा प्रिये । तेन वाराहकल्पेति नाम जातं धरातले

બીજા માસના આરંભે ‘પ્રતિપદા’ પ્રસિદ્ધ છે; એ જ દિવસે, હે પ્રિયે, આદિમાં વારાહે ધરાને ઉદ્ધરિત કરી. તેથી ધરાતલ પર તેનું નામ ‘વારાહકલ્પ’ થયું.

Verse 13

तस्मिन्कल्पे महादेवि गते संध्यांशके प्रिये । प्रथमस्य मनोश्चादौ देवि स्वायंभुवस्य हि

તે કલ્પમાં, હે મહાદેવી—સંધ્યા-અંશ પસાર થયા પછી, હે પ્રિયે—દેવી, સ્વાયંભુવ નામના પ્રથમ મનુના આરંભે—

Verse 14

क्षीरोदे मथ्यमाने तु दैवतैर्दानवैरपि । रत्नानि जज्ञिरे तत्र चतुर्द्दशमितानि वै

દેવો તથા દાનવો સાથે મળીને ક્ષીરસાગરનું મથન કરતા, ત્યાં ખરેખર ચૌદ દિવ્ય રત્નો પ્રગટ થયા.

Verse 15

तेषां मध्ये महातेजाश्चंद्रमास्तत्त्वसंभव । सोऽयं मया धृतो देवि अद्यापि शिरसि प्रिये

તે રત્નોમાં મહાતેજસ્વી ચંદ્રમા હતો, જે તે આદિતત્ત્વમાંથી ઉત્પન્ન થયો. હે દેવી, હે પ્રિયે, એ જ ચંદ્રને હું આજેય શિરે ધારણ કરું છું.

Verse 16

विषे पीते महादेवि प्रभासस्थस्य मे सदा । भूषणं मुक्तये देवैर्मम चंद्रः कृतः पुरा

હે મહાદેવી, જ્યારે વિષ પીવામાં આવ્યું, ત્યારે પ્રભાસમાં સદા સ્થિત મારા માટે દેવોએ પૂર્વે ચંદ્રને મારું ભૂષણ બનાવ્યું—મુક્તિ માટે.

Verse 17

शशिनाभूषितो यस्मात्तेनाहं शशिभूषणः । तत्र स्थाने स्थितोऽद्यापि स्वयंभूर्लिंगमूर्त्तिमान्

હું શશિ (ચંદ્ર)થી અલંકૃત હોવાથી મને ‘શશિભૂષણ’ કહેવામાં આવે છે. અને એ જ સ્થાને હું આજેય સ્વયંભૂ, લિંગમૂર્તિરૂપે સ્થિત છું.

Verse 18

सर्वसिद्धिप्रदाता च कल्पस्थायी सदा प्रिये । इत्येतत्कथितं देवि किमन्यत्परिपृच्छसि

હે પ્રિયે, હું સર્વ સિદ્ધિઓ આપનાર છું અને કલ્પો સુધી સદા સ્થિર રહું છું. હે દેવી, આ બધું કહી દીધું—હવે બીજું શું પૂછવા ઇચ્છો છો?