Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 59

Devanagari script

एवमुक्त्वा सत्यव्रतशरीरात्पाशसंयुतः । अंगुष्ठमात्रं पुरुषं निचकर्ष यमो बलात्

Transliteration

evamuktvā satyavrataśarīrātpāśasaṃyutaḥ | aṃguṣṭhamātraṃ puruṣaṃ nicakarṣa yamo balāt

Translation

એમ કહીને પાશધારી યમે સત્યવ્રતના શરીરમાંથી અંગૂઠાના માપ જેટલા પુરુષને બળપૂર્વક ખેંચી કાઢ્યો.

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (indeclinable adverb: “thus”)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Pūrvakāla-kriyā (Prior action)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + क्त्वा (ल्यप्)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive); पूर्वकालिक क्रिया (having said)

• सत्यव्रत-शरीरात्: from Satyavrata’s body
• सत्यव्रत-शरीरात्: Apādāna (Source)
• Type: Noun
• Root: सत्यव्रत (प्रातिपदिक) + शरीर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (षष्ठी-तत्पुरुष: सत्यव्रतस्य शरीरम्); नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी विभक्ति (अपादान), एकवचन

• पाश-संयुतः: joined with a noose / holding a noose
• पाश-संयुतः: Kartā (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पाश (प्रातिपदिक) + संयुत (कृदन्त, युज् धातु)
• Form: तत्पुरुषसमास (तृतीया-तत्पुरुष: पाशेन संयुतः); पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विशेषण (यमस्य)

• अंगुष्ठ-मात्रम्: thumb-sized
• अंगुष्ठ-मात्रम्: Karma (Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अंगुष्ठ (प्रातिपदिक) + मात्र (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (षष्ठी-तत्पुरुष: अंगुष्ठस्य मात्रम् = thumb-sized); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण (पुरुषम्)

• पुरुषम्: the person (soul/person-form)
• पुरुषम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (कर्म), एकवचन

• निचकर्ष: dragged/pulled out
• निचकर्ष: Kriyā (Action)
• Type: Verb
• Root: कृष् (धातु) उपसर्ग: नि-
• Form: लिट् (परोक्शभूत/Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• यमः: Yama
• यमः: Kartā (Subject)
• Type: Noun
• Root: यम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति (कर्ता), एकवचन

• बलात्: by force
• बलात्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: बल (प्रातिपदिक)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb); हेतौ/प्रकारे (by force/forcibly)

Speaker

Narrator (Purāṇic narration; speaker not explicit in this verse)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Yama, holding the noose, draws out from Satyavrata’s body a tiny thumb-sized puruṣa—an ethereal figure emerging from the chest or crown—while Sāvitrī witnesses.

Characters & Entities

• Yama
• Pāśa (noose)
• Satyavrata
• Jīva (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Life is depicted as a subtle, extractable principle under cosmic law—death is not random but administered within dharma’s jurisdiction.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is part of Prabhāsakṣetra Māhātmya’s narrative tapestry; it does not itself praise a named tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a descriptive account of Yama’s act.