Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

अष्टकोटीस्तु तीर्थानि भूद्योऽन्तरिक्षगाणि तु । समानीय तु कृष्णेन तत्र क्षिप्तानि भूरिशः

Transliteration

aṣṭakoṭīstu tīrthāni bhūdyo'ntarikṣagāṇi tu | samānīya tu kṛṣṇena tatra kṣiptāni bhūriśaḥ

Translation

પૃથ્વી, દ્યુલોક અને અંતરિક્ષના આઠ કરોડ તીર્થોને શ્રીકૃષ્ણે એકત્ર કરીને ત્યાં બહુ પ્રમાણમાં નિક્ષેપ કર્યા।

Word by Word

• अष्टकोटीः: eight crores
• अष्टकोटीः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अष्ट + कोटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), बहुवचन (Plural); द्विगु-समास: अष्ट कोटयः

• तु: indeed; and
• तु: Sambandha-bodhaka (Connector/सम्बन्धसूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोध/अन्वयार्थक निपात (particle: but/indeed)

• तीर्थानि: pilgrimage-places; sacred fords
• तीर्थानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), बहुवचन (Plural)

• भूः: the earth
• भूः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• द्यः: the sky; heaven
• द्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• अन्तरिक्षगाणि: moving in the mid-region (aerial)
• अन्तरिक्षगाणि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्तरिक्ष + ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), बहुवचन (Plural); समास: अन्तरिक्षे गानि/गानि (अन्तरिक्षे गच्छन्ति इति) — ‘अन्तरिक्षग’ (तत्पुरुष) ; तीर्थानि-विशेषण

• तु: also/indeed
• तु: Sambandha-bodhaka (Connector/सम्बन्धसूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle)

• समानीय: having brought/collected
• समानीय: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्-आ-नी (धातु) + ल्यप् (प्रत्यय)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययीभावरूप कृदन्त (absolutive/gerund); ‘सम् + आ + नी’ = ‘bringing together’

• तु: and/indeed
• तु: Sambandha-bodhaka (Connector/सम्बन्धसूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle)

• कृष्णेन: by Kṛṣṇa
• कृष्णेन: Karana (Agent-in-passive/करण)
• Type: Noun
• Root: कृष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• क्षिप्तानि: thrown; cast
• क्षिप्तानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्षिप् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), बहुवचन; तीर्थानि-विशेषण

• भूरिशः: in abundance; profusely
• भूरिशः: Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भूरिशस् (अव्यय)
• Form: अव्यय; परिमाणवाचक क्रियाविशेषण (adverb of degree/quantity)

Speaker

Śiva (context continues from 159.1)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ratnakuṇḍa

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī/Pārvatī

Visual Art Cues

Scene: Kṛṣṇa gathers luminous streams labeled as countless tīrthas from earth, heaven, and mid-air, pouring them into Ratnakuṇḍa; the pond shines with many-colored waters and lotuses, while sages witness in awe.

Characters & Entities

• Kṛṣṇa
• Ratnakuṇḍa
• tīrthas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A single sacred site can embody the merit of innumerable tīrthas when sanctified by divine agency.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ratnakuṇḍa in Prabhāsakṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly supports tīrtha-sevā (pilgrimage/bathing) by declaring the site a concentration of countless tīrthas.