Adhyaya 158
અધ્યાય 158માં ઈશ્વર યાત્રા-નિર્દેશની શૈલીમાં શ્રોતાને અનંગેશ્વરના દર્શન માટે માર્ગદર્શન આપે છે. રત્નેશ્વરના આગળ ધનુષ્ય-પ્રમાણ અંતરે અનંગેશ્વર સ્થિત છે એમ કહેવામાં આવ્યું છે. ત્યાંનું લિંગ કામદેવે—જેને વિષ્ણુનો પુત્ર પણ કહેવાયો છે—પ્રતિષ્ઠિત કર્યું; આ સ્થાન વૈષ્ણવ-સંબંધિત છે અને કલિયુગમાં પાપમલ દૂર કરવા વિશેષ ફળદાયક ગણાયું છે. ફળશ્રુતિ સ્પષ્ટ છે—અનંગેશ્વરના દર્શન-પૂજનથી ભક્તને કામદેવસમાન આકર્ષણ, સૌંદર્ય અને લોકપ્રિયતા મળે છે; વંશમાં પણ દુર્ભાગ્ય અથવા અશુભતાનું શમન થાય છે. અનંગ-ત્રયોદશીએ વ્રત સાથે વિશેષ પૂજા કરવી, તે ‘જન્મ-સાફલ્ય’નું કારણ કહેવાય છે. તીર્થધર્મની પૂર્ણતા માટે સદાચારી બ્રાહ્મણને શય્યા-દાનનું વિધાન છે; ખાસ કરીને વિષ્ણુભક્તને દાન આપવાથી પુણ્ય વધુ વધે છે.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि अनंगेश्वरमुत्तमम् । रत्नेश्वरादग्रतःस्थं धनुषान्तरमास्थितम्
ઈશ્વરે કહ્યું—ત્યારબાદ, હે મહાદેવી, રત્નેશ્વરના આગળ ધનુષ્ય જેટલા અંતરે સ્થિત ઉત્તમ અનંગેશ્વર પાસે જવું જોઈએ।
Verse 2
स्थापितं कामदेवेन तल्लिंगं विष्णुसूनुना । ज्ञात्वा तद्वैष्णवं स्थानं कलौ पातकनाशनम्
વિષ્ણુપુત્ર કામદેવે તે લિંગ સ્થાપિત કર્યું. તે સ્થાન વૈષ્ણવ સ્વરૂપનું છે એમ જાણી, કલિયુગમાં તે પાપનાશક બને છે।
Verse 3
तं दृष्ट्वा पूजयित्वा तु कामदेवसमो भवेत् । स्वर्गविद्याधरीणां च जायते चित्तमोहकः
તેનાં દર્શન કરીને અને પૂજન કરીને મનુષ્ય કામદેવ સમાન બને છે; તેમજ સ્વર્ગની વિદ્યાધરીઓમાં પણ તે ચિત્તમોહક બને છે।
Verse 4
तस्यान्वयेऽपि न भवेत्कुरूपो दुर्भगोऽपि वा
તેનાં વંશમાં પણ કોઈ કુરુપ કે દુર્ભાગ્યશાળી થતો નથી।
Verse 5
तत्रानंगत्रयोदश्यां व्रतेन वरवर्णिनि । विशेषाराधनं तत्र जन्मसाफल्यकारणम्
ત્યાં અનંગ-ત્રયોદશીએ, હે સુવર્ણવર્ણિની, વ્રતসহિત કરેલું વિશેષ આરાધન જીવનને સાર્થક કરવાનું કારણ બને છે.
Verse 6
शय्यादानं तु दातव्यं तत्र विप्राय शीलिने । विशेषाद्विष्णुभक्ताय सम्यग्यात्राफलं लभेत्
તે પવિત્ર સ્થાને શીલવાન બ્રાહ્મણને—વિશેષ કરીને વિષ્ણુભક્તને—શય્યાદાન આપવું જોઈએ; આમ કરવાથી યાત્રાનું પૂર્ણ ફળ નિશ્ચયે મળે છે.
Verse 158
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये रत्नेश्वरमाहात्म्येऽनंगेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टपंचाशदुत्तरशततमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતી-સાહસ્રી સંહિતામાં, સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ ‘પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્ય’માં, રત્નેશ્વરમાહાત્મ્ય અંતર્ગત ‘અનંગેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો એકસો અઠ્ઠાવનમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।