Adhyaya 155
આ અધ્યાયમાં ઈશ્વર દેવી સાથે સંવાદરૂપે રત્નેશ્વરને અદ્વિતીય તીર્થ તરીકે દર્શાવે છે. ત્યાં પરાક્રમી અને શ્રેષ્ઠ વિષ્ણુએ તપ કર્યું અને સર્વકામના પૂર્ણ કરનાર લિંગની સ્થાપના કરી હોવાનું કહેવામાં આવે છે. રત્નકુંડમાં સ્નાન કરીને પૂર્ણ ઉપચારોથી અને અખંડ ભક્તિથી દેવપૂજન કરવાથી ઇચ્છિત ફળ પ્રાપ્ત થાય છે. સ્થળની મહિમા એ રીતે પણ સ્થાપિત થાય છે કે અપરિમિત તેજવાળા શ્રીકૃષ્ણે અહીં ઘોર તપ કરીને સર્વ દૈત્યોનો નાશ કરનાર સુદર્શનચક્ર પ્રાપ્ત કર્યું. ઈશ્વર કહે છે—આ ક્ષેત્ર મને સદા પ્રિય છે અને પ્રલયકાળે પણ મારી સન્નિધિ અહીં જ રહે છે. આ ક્ષેત્રનું નામ “સુદર્શન” છે અને તેની પરિધિ છત્રીસ ધન્વંતર જણાવાઈ છે. આ સીમામાં ‘નીચ’ ગણાતા લોકો પણ અહીં દેહત્યાગ કરે તો પરમ પદ પામે; તેમજ વિષ્ણુને સુવર્ણ ગરુડ અને પીળાં વસ્ત્રો દાન કરવાથી તીર્થયાત્રાનું ફળ મળે છે.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि रत्नेश्वरमनुत्तमम् । तत्र तप्त्वा तपो देवि विष्णुना प्रभविष्णुना । स्थापितं तत्र तल्लिंगं सर्वकामप्रदं प्रिये
ઈશ્વરે કહ્યું—હે મહાદેવી, ત્યારબાદ અનુત્તમ રત્નેશ્વર પાસે જવું જોઈએ. હે દેવી, ત્યાં તપ કરીને પ્રભવિષ્ણુ એવા વિષ્ણુએ તે લિંગ સ્થાપ્યું; હે પ્રિયે, તે સર્વ કામનાઓ આપનાર છે.
Verse 2
रत्नकुंडे नरः स्नात्वा यस्तं पूजयते सदा । सर्वोपचारैर्भक्त्या स प्राप्नुयादीप्सितं फलम्
રત્નકુંડમાં સ્નાન કરીને જે મનુષ્ય સદા ભક્તિપૂર્વક સર્વ ઉપચારોથી તેમની પૂજા કરે છે, તે ઇચ્છિત ફળ પ્રાપ્ત કરે છે.
Verse 3
अत्र कृत्वा तपो घोरं कृष्णेनामिततेजसा । प्राप्तं सुदर्शनं चक्रं सर्वदैत्यान्तकारकम्
અહીં જ અમિત તેજસ્વી કૃષ્ણે ઘોર તપ કરીને સુદર્શન ચક્ર પ્રાપ્ત કર્યું, જે સર્વ દૈત્યોનો અંત કરનાર છે.
Verse 4
एतत्स्थानं महादेवि सदा प्रियतरं मम । वसामि तत्र देवेशि प्रलयेऽपि न संत्यजे
હે મહાદેવી, આ સ્થાન મને સદા અત્યંત પ્રિય છે. હે દેવેશી, હું ત્યાં જ નિવાસ કરું છું અને પ્રલયકાળે પણ તેને ત્યજતો નથી.
Verse 5
स्मृतं तद्वैष्णवं क्षेत्रं नाम्ना देवि सुदर्शनम् । धन्वंतराणि षट्त्रिंशत्समंतात्परिमण्डलम्
હે દેવી, તે પવિત્ર પ્રદેશ ‘સુદર્શન’ નામે પ્રસિદ્ધ વૈષ્ણવ ક્ષેત્ર તરીકે સ્મરાય છે. તે સર્વ દિશામાં છત્રીસ ધન્વંતર સુધી વર્તુળાકાર વિસ્તરેલું છે.
Verse 6
एतदन्तरमासाद्य ये केचित्प्राणिनोऽधमाः । मृताः कालवशाद्देवि ते यास्यंति परं पदम्
હે દેવી, જે કોઈ અધમ પ્રાણી આ પવિત્ર સીમામાં આવીને કાળવશ મૃત્યુ પામે, તે પણ પરમ પદને પ્રાપ્ત કરે છે.
Verse 7
कांचनं तत्र गरुडं पीतानि वसनानि च । विष्णुमुद्दिश्य यो दद्यात्स तु यात्राफलं लभेत्
જે ત્યાં સોનાનો ગરુડ અને પીળાં વસ્ત્રો વિષ્ણુને અર્પણ કરીને દાન કરે છે, તે નિશ્ચયે યાત્રાનું પૂર્ણ ફળ મેળવે છે.
Verse 155
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये रत्नेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम पंचपंचाशदु त्तरशततमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતામાં, સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ ‘પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્ય’ વિભાગમાં ‘રત્નેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો એકસો પંચાવનમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.