Adhyaya 131

Verse 1

श्रीदेव्युवाच । यदेतद्भवता प्रोक्तं नालेश्वरमिति श्रुतम् । ध्रुवेश्वरेति तल्लिंगं कथं वै संबभूव ह

શ્રીદેવી બોલ્યાં—આપે જે કહ્યું તે ‘નાલેશ્વર’ તરીકે સાંભળવામાં આવે છે. એ જ લિંગ ‘ધ્રુવેશ્વર’ તરીકે કેવી રીતે પ્રસિદ્ધ થયું?

Verse 2

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि ध्रुवेश्वरमहोदयम् । यच्छ्रुत्वा मानवो देवि मुच्यते भवबंधनात्

ઈશ્વરે કહ્યું—હે દેવી, સાંભળ; હું ધ્રુવેશ્વરની મહાન મહિમા કહું છું. તેને સાંભળવાથી, હે દેવી, મનુષ્ય ભવબંધનથી મુક્ત થાય છે.

Verse 3

उत्तानपादनृपतेः पुत्रोऽभूद्ध्रुवसंज्ञितः । महात्मा ज्ञानसंपन्नः सर्वज्ञः प्रियदर्शनः

રાજા ઉત્તાનપાદને ધ્રુવ નામનો પુત્ર થયો—મહાત્મા, જ્ઞાનસંપન્ન, સર્વજ્ઞ અને મનોહર દર્શનવાળો.

Verse 4

स कदाचित्समासाद्य प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम् । तताप विपुलं देवि तपः परमदारुणम्

એક વખત તે ઉત્તમ પ્રભાસ ક્ષેત્રે પહોંચી, હે દેવી, અત્યંત કઠોર અને વિશાળ તપ કર્યું.

Verse 5

दिव्यं वर्षसहस्रं तु प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम् । संपूजयति सद्भक्त्या स्तौति स्तोत्रैः पृथग्विधैः

દિવ્ય એક હજાર વર્ષ સુધી મહેશ્વરને પ્રતિષ્ઠાપિત કરીને, તેણે સદ્ભક્તિથી પૂજા કરી અને વિવિધ સ્તોત્રોથી સ્તુતિ કરી.

Verse 6

तत्स्तोत्रं ते प्रवक्ष्यामि येनाहं तुष्टिमागतः

એ જ સ્તોત્ર હું તને કહું છું, જેના દ્વારા હું પ્રસન્ન થયો છું.

Verse 7

ध्रुव उवाच । कैलासतुंगशिखरं प्रविकम्प्यमानं कैलासशृंगसदृशेन दशाननेन । यः पादपद्मपरिपीडनया दधार तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि

ધ્રુવે કહ્યું—પર્વતશિખર સમાન દશાનને જ્યારે કૈલાસના ઊંચા શિખરને કંપાવ્યો, ત્યારે જેમણે પોતાના કમળચરણના દબાણથી તેને ધારણ કરી સ્થિર રાખ્યો; તે શરણદાતા શંકરને હું શરણ જાઉં છું।

Verse 8

येनासुराश्चापि दनोश्च पुत्रा विद्याधरोरगगणैश्च वृताः समग्राः । संयोजिता न तु फलं फलमूलमुक्तास्तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि

જેનાથી દનુપુત્ર અસુરો, વિદ્યાધરો અને નાગગણોના સમસ્ત સમૂહ સાથે, નિયમે એકત્રિત કરાયા; પરંતુ ફળ અને મૂળ (કામના) ત્યાગ ન હોવાથી તેઓ ફળબંધનથી મુક્ત ન થયા—તે શરણદાતા શંકરને હું શરણ જાઉં છું।

Verse 9

यस्याखिलं जगदिदं वशवर्ति नित्यं योऽष्टाभिरेव तनुभिर्भुवनानि भुंक्ते । यत्कारणं परमकारणकारणानां तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि

જેનાં વશમાં આ સમગ્ર જગત સદૈવ રહે છે; જે અષ્ટમૂર્તિ સ્વરૂપોથી લોકોમાં વ્યાપી તેમનું પાલન-શાસન કરે છે; જે કારણોના પણ પરમ કારણ છે—તે શરણદાતા શંકરને હું શરણ જાઉં છું।

Verse 10

यः सव्यपाणिकमलाग्रनखेन देवस्तत्पंचमं च सहसैव पुरातिरुष्टः । ब्राह्मं शिरस्तरुणपद्मनिभं चकर्त तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि

જે દેવ એકવાર ક્રોધિત થઈ ડાબા હાથના કમળસમાન નખાગ્રથી તે ‘પંચમ’—તરুণ કમળસમાન બ્રહ્માનું શિર—ક્ષણમાં કાપી નાખ્યું; તે શરણદાતા શંકરને હું શરણ જાઉં છું।

Verse 11

यस्य प्रणम्य चरणौ वरदस्य भक्त्या श्रुत्वा च वाग्भिरमलाभिरतंद्रिताभिः । दीप्तस्तमांसि नुदति स्वकरैर्विवस्वांस्तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि

જેનાં વરદાયી ચરણોને ભક્તિથી નમસ્કાર કરતાં, અને નિર્મળ તથા અવિરત વાણીથી સ્તુતિ સાંભળતાં, તે તેજસ્વી સૂર્ય જેમ કિરણોથી અંધકાર દૂર કરે તેમ તમસને હટાવે છે—તે શરણદાતા શંકરને હું શરણ જાઉં છું।

Verse 12

यः पठेत्स्तवमिदं रुचिरार्थं मानवो ध्रुवकृतं नियतात्मा । विप्रसंसदि सदा शुचिसिद्धः स प्रयाति शिवलोकमनादिम्

જે મનુષ્ય નિયતાત્મા બની ધ્રુવકૃત આ રુચિરાર્થી સ્તવનું પાઠ કરે છે, તે વિપ્રસભામાં સદા શુચિ અને સિદ્ધ બની અનાદિ શિવલોકને પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 13

तस्यैवं स्तुवतो देवि तुष्टोऽहं भावितात्मनः । पूर्णे वर्षसहस्रांते ध्रुवस्याह महात्मनः

હે દેવી, તે ભાવિતાત્માએ આ રીતે સ્તુતિ કરતાં હું પ્રસન્ન થયો. પૂર્ણ એક હજાર વર્ષ પૂરા થતાં મેં મહાત્મા ધ્રુવને વચન કહ્યું।

Verse 14

पुत्र तुष्टोऽस्मि भद्रं ते जातस्त्वं निर्मलोऽधुना । दिव्यं ददामि ते चक्षुः पश्य मां विगतज्वरः

પુત્ર, હું પ્રસન્ન છું—તારું કલ્યાણ થાઓ. તું હવે નિર્મળ થયો છે. હું તને દિવ્ય દૃષ્ટિ આપું છું; જ્વરદુઃખ રહિત થઈ મને જો।

Verse 15

यच्च ते मनसा किञ्चित्कांक्षितं फलमुत्तमम् । तत्सर्वं ते प्रदास्यामि ब्रूहि शीघ्रं ममाग्रतः

તારા મનમાં જે કોઈ ઉત્તમ ફળ કે વર ઇચ્છ્યો છે, તે બધું હું તને આપીશ; મારી સામે ઝડપથી કહો।

Verse 16

ब्राह्म्यं वा वैष्णवं शाक्रं पदमन्यत्सुदुर्लभम् । ददामि नात्र संदेहो भक्त्या संप्रीणितस्तव

બ્રહ્માનું પદ હોય, વૈષ્ણવ પદ હોય, શાક્ર પદ હોય, અથવા બીજું કોઈ અતિ દુર્લભ પદ હોય—તારી ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈ હું આપું છું; તેમાં સંશય નથી।

Verse 17

ध्रुव उवाच । ब्राह्म्यं वैष्णवं माहेन्द्रं पदमावृत्तिलक्षणम् । विदितं मम तत्सर्वं मनसाऽपि न कामये

ધ્રુવ બોલ્યો— બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેન્દ્ર (ઇન્દ્ર)નાં જે પદો પુનરાવર્તન (પુનર્જન્મ) લક્ષણવાળા છે, તે સર્વ મને વિદિત છે; મનથી પણ હું તેમને ઇચ્છતો નથી।

Verse 18

यदि तुष्टोऽसि मे देव भक्तिं देहि सुनिर्मलाम् । अस्मिंल्लिंगे सदा वासं कुरु देव वृषध्वज

હે દેવ, જો તું મારા પર પ્રસન્ન હોય તો મને અતિ નિર્મળ ભક્તિ આપ. અને હે વૃષધ્વજ દેવ, આ લિંગમાં સદા નિવાસ કર।

Verse 19

ईश्वर उवाच । इति यत्प्रार्थितं सर्वं तद्दत्तं सर्वमेव हि । स्थानं च तस्य तद्ध्रौव्यं तद्विष्णोः परमं पदम्

ઈશ્વરે કહ્યું— આ રીતે જે કંઈ પ્રાર્થિત હતું તે સર્વ નિશ્ચયે પૂર્ણરૂપે દત્ત થયું છે. અને તેનું તે અચલ સ્થાન ‘ધ્રૌવ્ય’—એ જ વિષ્ણુનું પરમ પદ છે.

Verse 20

श्रावणस्य त्वमावास्यां यस्तल्लिंगं प्रपूजयेत् । आश्वयुक्पौर्णमास्यां वा सोऽश्वमेधफलं लभेत्

શ્રાવણ અમાવાસ્યાએ જે તે લિંગની વિધિપૂર્વક પૂજા કરે, અથવા આશ્વયુજ પૂર્ણિમાએ—તે અશ્વમેધ યજ્ઞ સમાન ફળ મેળવે છે.

Verse 21

अपुत्रो लभते पुत्रं धनार्थी लभते धनम् । रूपवान्सुभगो भोगी सर्वशास्त्रविशारदः । हंसयुक्तविमानेन रुद्रलोके महीयते

નિઃસંતાનને પુત્ર મળે છે, ધન ઇચ્છનારને ધન મળે છે. તે રૂપવાન, સુભાગ્યશાળી, ભોગી અને સર્વ શાસ્ત્રોમાં નિષ્ણાત બને છે; અને હંસયુક્ત વિમાનમાં રુદ્રલોકમાં મહિમાવાન થાય છે.

Verse 22

असुरसुरगणानां पूजितस्य ध्रुवस्य कथयति कमनीयां कीर्तिमेतां शृणोति । सकलसुखनिधानरुद्रलोकं सुशांतः सुरगणदनुनाथैरर्चितं यात्यनंतम्

અસુરો અને દેવગણો દ્વારા પૂજિત ધ્રુવની આ મનોહર કીર્તિ જે કહે છે અથવા ભક્તિપૂર્વક સાંભળે છે, તે પરમ શાંતિ પામી, સર્વ સુખોના નિધાનરૂપ, દેવ તથા દાનવનાથો દ્વારા અર્ચિત અનંત રુદ્રલોકને પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 131

इति श्रीस्कांदे महापुराण एका शीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ध्रुवेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकत्रिंशदुत्तरशततमो ऽध्यायः

આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એક્યાશી હજાર શ્લોકોની સંહિતામાં, સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ ‘પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્ય’ વિભાગમાં ‘ધ્રુવેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો આ એકસો એકત્રીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।