Adhyaya 119

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि महादेवीं महाप्रभाम् । बलातिबलदैत्यघ्नीं नाम्नेति प्रथितां क्षितौ

ઈશ્વરે કહ્યું—ત્યારબાદ, હે મહાદેવી, મહાપ્રભાસંપન્ન તે મહાદેવી પાસે જવું જોઈએ; જે પૃથ્વી પર ‘બલાતિબલ દૈત્યઘ્ની’ નામે પ્રસિદ્ધ છે।

Verse 2

अनादिनिधनां देवीं तत्र क्षेत्रे व्यवस्थिताम् । कोटिभूतपरीवारां सर्वदैत्यनिबर्हिणीम्

તે દેવી અનાદિ અને અનંત છે; તે ક્ષેત્રમાં સ્થિત રહી વિરાજે છે. કરોડો ભૂતગણો તેના પરિચારક છે, અને તે સર્વ દૈત્યોનો નાશ કરનારી છે।

Verse 3

देव्युवाच । बलातिबलदैत्यघ्नी कथमुक्ता त्वया प्रभो । बलातिबलनामानौ कथं दैत्यौ निपातितौ

દેવીએ કહ્યું—હે પ્રભો, તમે તેને ‘બલાતિબલ દૈત્યઘ્ની’ કેમ કહ્યું? અને બલ તથા અતિબલ નામના તે બે દૈત્યો કેવી રીતે પાતિત થયા?

Verse 4

कुत्र तिष्ठति सा देवी किंप्रभावा महेश्वर । माहात्म्यमखिलं तस्याः सर्वं विस्तरतो वद

હે મહેશ્વર, તે દેવી ક્યાં નિવાસ કરે છે અને તેનો પ્રભાવ શું છે? તેની સમગ્ર મહિમા વિસ્તૃત રીતે કહો।

Verse 5

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि कथां पापप्रणाशनीम् । यां श्रुत्वा मानवो भक्त्या मुच्यते सर्वपातकैः

ઈશ્વરે કહ્યું—હે દેવી, સાંભળ; હું પાપનાશક કથા કહું છું. જેને ભક્તિપૂર્વક સાંભળવાથી મનુષ્ય સર્વ પાતકોથી મુક્ત થાય છે।

Verse 6

आसीद्रक्तासुरोनाम महिषस्य सुतो बली । महाकायो महाबाहुर्हिरण्याक्ष इवापरः

મહિષનો પરાક્રમી પુત્ર ‘રક્તાસુર’ નામે એક દૈત્ય હતો. તે મહાકાય, મહાબાહુ—જાણે બીજો હિરણ્યાક્ષ જ હતો.

Verse 7

बलातिबल नामानौ तस्य पुत्रौ बभूवतुः । तौ विजित्य सुरान्सर्वान्देवेन्द्राग्निपुरोगमान्

તેના બે પુત્રો ‘બલ’ અને ‘અતિબલ’ નામે થયા. ઇન્દ્ર અને અગ્નિ પ્રમુખ સર્વ દેવોને જીતીને તેમણે તેમને પોતાના વશમાં કર્યા.

Verse 8

त्रैलोक्येऽस्मिन्निरातंकौ चक्रतू राज्यमञ्जसा । तयोः सेना मुखे वीरास्त्रयस्त्रिंशत्प्रकीर्तिताः

આ ત્રિલોકમાં તેઓ નિર્ભય રહી સહજ રીતે રાજ્ય કરતા. તેમની સેનાના મોખરે ત્રેત્રીસ વીર પ્રખ્યાત હતા.

Verse 9

रौद्रात्मानो महायोधाः सहस्राक्षौहिणीमुखाः । सिंहस्कन्धा महाकाया दुरात्मानो महाबलाः

તેઓ રૌદ્ર સ્વભાવના મહાયોધા, સહસ્ર અક્ષૌહિણીના નાયક હતા. સિંહસમાન સ્કંધ, મહાકાય, દુષ્ટાત્મા છતાં મહાબળી—અતિ ભયંકર હતા.

Verse 10

धूम्राक्षो भीमदंष्ट्रश्च कालवश्यो महाहनुः । ब्रह्मघ्नो यज्ञकोपश्च स्त्रीघ्नः पापनिकेतनः

તેમામાં ધૂમ્રાક્ષ, ભીમદંષ્ટ્ર, કાલવશ્ય, મહાહનુ; બ્રહ્મઘ્ન, યજ્ઞકોપ; સ્ત્રીઘ્ન અને પાપનિકેતન—આ નામે પ્રસિદ્ધ હતા.

Verse 11

विद्युन्माली च बन्धूकः शंकुकर्णो विभावसुः । देवांतको विकर्मा च दुर्भिक्ष क्रूर एव च

વિદ્યુન્માલી, બંધૂક, શંકુકર્ણ અને વિભાવસુ; તેમજ દેવાંતક, વિકર્મા, દુર્ભિક્ષ અને ક્રૂર—આ પણ તેમના મુખ્ય સરદાર હતા।

Verse 12

हयग्रीवोऽश्वकर्णश्च केतुमान्वृषभो द्विजः । शरभः शलभो व्याघ्रो निकुंभो मणिको बकः

હયગ્રીવ અને અશ્વકર્ણ; કેતુમાન, વૃષભ અને દ્વિજ; શરભ, શલભ, વ્યાઘ્ર, નિકુંભ, મણિક અને બક—આ નામો પણ તેમની વચ્ચે ગણાયા।

Verse 13

शूर्पको विक्षरो माली कालो दण्डककेरलः । एते दैत्या महाकायास्तयोः सेनाधिकारिणः

શૂર્પક, વિક્ષર, માલી, કાલ અને દંડક-કેરલ—આ મહાકાય દૈત્યો તે બે ભાઈઓની સેનાના સેનાધિકારી હતા।

Verse 14

एवं तैः पृथिवी व्याप्ता पञ्चाशत्कोटि विस्तरा । एवं ज्ञात्वा तदा देवा भयेनोद्विग्नमानसाः

આ રીતે પચાસ કરોડ વિસ્તૃત પૃથ્વી તેમના દ્વારા વ્યાપ્ત થઈ ગઈ. આ જાણીને દેવતાઓ ભયથી ઉદ્વિગ્ન મનવાળા થયા।

Verse 15

सर्वैर्देवर्षिभिः सार्धं जग्मुस्ते हिमवद्वनम् । स्तोत्रेणानेन तां देवीं तुष्टुवुः प्रयतास्तदा

તેઓ સર્વ દેવર્ષિઓ સાથે હિમવતના વનમાં ગયા. ત્યારબાદ સંયત મનથી આ સ્તોત્ર વડે તે દેવીની સ્તુતિ કરી।

Verse 16

देवा ऊचुः । जयाक्षरे जयाऽनंते जयाऽव्यक्ते निरामये । जय देवि महामाये जय देवर्षिवंदिते

દેવોએ કહ્યું—જય હો, હે અક્ષરે! જય હો, હે અનંતે! જય હો, હે અવ્યક્તે, હે નિરામયે! જય હો, હે દેવી મહામાયે! જય હો, હે દેવર્ષિવંદિતે!

Verse 17

जय विश्वेश्वरे गंगे जय सर्वार्थसिद्धिदे । जय ब्रह्माणि कौमारि जय नारायणीश्वरि

જય હો, હે વિશ્વેશ્વરી ગંગે! જય હો, હે સર્વાર્થસિદ્ધિદે! જય હો, હે બ્રહ્માણિ, હે કૌમારી! જય હો, હે નારાયણીશ્વરી!

Verse 18

जय ब्रह्माणि चामुंडे जयेन्द्राणि महेश्वरि । जय मातर्महालक्ष्मि जय पार्वति सर्वगे

જય હો, હે બ્રહ્માણિ! જય હો, હે ચામુંડે! જય હો, હે ઇન્દ્રાણિ! જય હો, હે મહેશ્વરી! જય હો, હે માતા મહાલક્ષ્મિ! જય હો, હે સર્વવ્યાપિણી પાર્વતિ!

Verse 19

जय देवि जगत्सृष्टे जयैरावति भारति । जयानंते जय जये जय देवि जलाविले

જય હો, હે દેવી, જગત્સૃષ્ટિની કારણભૂતા! જય હો, હે ઐરાવતી! જય હો, હે ભારતી! જય હો, હે અનંતે—જય, જય! જય હો, હે દેવી, જલરૂપિણી!

Verse 20

जयेशानि शिवे शर्वे जय नित्यं जयार्चिते । मोक्षदे जय सर्वज्ञे जय धर्मार्थकामदे

જય હો, હે ઈશાની! જય હો, હે શિવે, હે શર્વે! નિત્ય જય હો, ‘જય’થી અર્ચિતે! જય હો, હે મોક્ષદે! જય હો, હે સર્વજ્ઞે! જય હો, હે ધર્માર્થકામદે!

Verse 21

जय गायत्रि कल्याणि जय सह्ये विभावरि । जय दुर्गे महाकालि शिव दूति जयाऽजये

જય તને, હે ગાયત્રી કલ્યાણી; જય તને, હે સહ્યા વિભાવરી. જય તને, હે દુર્ગે મહાકાળી; હે શિવદૂતી, હે અજયે, જય તને॥

Verse 22

जय चण्डे महामुण्डे जय नन्दे शिवप्रिये । जय क्षेमंकरि शिवे जय कल्याणि रेवति

જય તને, હે ચંડે મહામુંડે; જય તને, હે નંદા શિવપ્રિયે. જય તને, હે ક્ષેમંકરી શિવે; જય તને, હે કલ્યાણી; હે રેવતી, જય તને॥

Verse 23

जयोमे सिद्धिमांगल्ये हरसिद्धे नमोस्तु ते । जयापर्णे जयानन्दे महिषाऽसुरघातिनि

જય તને, હે સિદ્ધિ-મંગલ્યદાયિની; હે હરસિદ્ધે, તને નમસ્કાર. જય તને, હે જયાપર્ણે; જય તને, હે જયાનંદે; હે મહિષાસુરઘાતિની, જય તને॥

Verse 24

जय मेधे विशालाक्षि जयानंगे सरस्वति । जयाशेषगुणावासे जयावर्ते सुरान्तके

જય તને, હે મેધા; જય તને, હે વિશાલાક્ષી. જય તને, હે નિરંગ સરસ્વતી. જય તને, હે અશેષગુણાવાસે; જય તને, હે જયાવર્તે; હે સુરાંતકે, જય તને॥

Verse 25

जय संकल्पसंसिद्धे जय त्रैलोक्यसुंदरि । जय शुंभनिशुंभघ्ने जय पद्मेऽद्रिसंभवे

જય તને, હે સંકલ્પસંસિદ્ધે; જય તને, હે ત્રૈલોક્યસુંદરી. જય તને, હે શુંભનિશુંભઘ્ની; જય તને, હે પદ્મા, અદ્રિસંભવે॥

Verse 26

जय कौशिकि कौमारि जय वारुणि कामदे । नमोनमस्ते शर्वाणि भूयोभूयो जयाम्बिके

જય કૌશિકી, જય કૌમારી, જય વારુણી, હે કામના-પ્રદાયિની. હે શર્વાણી, તને વારંવાર નમસ્કાર; હે અંબિકે, પુનઃ પુનઃ જય॥

Verse 27

त्राहि नस्त्राहि नो देवि शरण्ये शरणागतान्

હે દેવી, અમારું રક્ષણ કર, રક્ષણ કર; હે શરણ્યે, શરણાગત અમને તારણ આપ॥

Verse 28

सैवं स्तुता भगवती देवैः सर्वैर्वरानने । आत्मानं दर्शयामास भाभासितदिगन्तरम्

આ રીતે સર્વ દેવોએ સ્તુતિ કર્યે પછી, વરમુખી ભગવતીએ પોતાનું સ્વરૂપ દર્શાવ્યું; તેના તેજથી દિશાઓના અંત સુધી પ્રકાશ છવાઈ ગયો॥

Verse 29

नमस्कृत्य तु तामूचुः सुरास्ते भयनाशनीम् । बलातिबलनामानौ हत्वा दैत्यौ महाबलौ । तेषां चैव महत्सैन्यं पाह्यतो महतो भयात्

તેણે નમસ્કાર કરીને તે દેવો ભયનાશિની દેવીને બોલ્યા—“બલાતિબલ નામના મહાબલી દૈત્યોને અમે વધ કર્યા છે; હવે તેમની વિશાળ સેના તરફથી, આ મહાભયથી અમારું રક્ષણ કર।”

Verse 30

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा दत्त्वा तेभ्योऽभयं ततः । बभूवाद्भुतरूपा सा त्रिनेत्रा चेन्दुशेखरा

તેમની વાત સાંભળી, તેમને અભયદાન આપી, તે દેવી અદ્ભુત રૂપ ધારણ કરી—ત્રિનેત્રી અને ચંદ્રશેખરા બની॥

Verse 31

सिंहारूढा महादेवि नानाशस्त्रास्त्रधारिणी । सुवक्त्रा विंशतिभुजा स्फूर्जद्विद्युल्लतोपमा

સિંહ પર આરૂઢ મહાદેવી, નાનાવિધ શસ્ત્ર-અસ્ત્ર ધારણ કરનારી, સુમુખી, વીસ ભુજાવાળી—વીજળીની લતા સમી ઝળહળી ઉઠી.

Verse 32

ततों ऽबिका निनादोच्चैः साट्टहासं मुहुर्मुहुः

પછી અંબિકાએ ઊંચા સ્વરે અট্টહાસ સાથે વારંવાર ગર્જના કરી.

Verse 33

तस्या नादेन घोरेण कृत्स्नमापूरितं नभः । प्रकंपिताखिला चोर्वी सरिद्वारिधिमेखला

તેણીના ભયંકર નાદથી સમગ્ર આકાશ છલકાઈ ગયું; અને નદીઓ તથા સમુદ્રોની મેખલાથી ઘેરાયેલી આખી પૃથ્વી કંપી ઉઠી.

Verse 34

शैलतुंगस्तनी रम्या प्रमदेव भयातुरा । तेऽपि तत्रासुराः प्राप्ताश्चतुरंगबलान्विताः

પર્વતશિખર સમ ઊંચા સ્તનવાળી રમ્યા પ્રમદા-દેવી ભયથી વ્યાકુળ થઈ. ત્યાં ચતુરંગ બળથી યુક્ત અસુરો પણ આવી પહોંચ્યા.

Verse 35

सम्यग्विदितविक्रान्ताः कालान्तकयमोपमाः । रक्षो दानवदैत्याश्च पाताले येऽपि संस्थिताः

પરાક્રમે સુવિખ્યાત, કાલાંતક યમ સમા—એ રાક્ષસ, દાનવ અને દૈત્ય, પાતાળમાં સ્થિત રહેલા પણ, બહાર નીકળી આવ્યા.

Verse 36

ते सर्व एव दैत्येन्द्राः कोटिशः समुपागताः । ततोऽभवन्महायुद्धं देव्यास्तत्रासुरैः सह

તે બધા દૈત્યેન્દ્રો કરોડોની સંખ્યામાં એકત્ર થયા. ત્યાર પછી ત્યાં દેવી અને અસુરો વચ્ચે મહાયુદ્ધ ઊભું થયું.

Verse 37

बभूव सर्वब्रह्माण्डे ह्यकाण्डक्षयकारणम् । अक्षौहिणीसहस्राणि त्रयस्त्रिंशत्सुरेश्वरि

હે સુરેશ્વરી! સમગ્ર બ્રહ્માંડમાં તે અચાનક વિનાશનું કારણ બન્યું; ત્રેત્રીસ હજાર અક્ષૌહિણી સેનાઓ તેમાં જોડાઈ/વિનષ્ટ થઈ.

Verse 38

एकविंशत्सहस्राणि शतान्यष्टौ च सप्ततिः । सानुगानां सयोधानां रथानां वातरंहसाम्

એકવીસ હજાર, આઠસો અને સત્તર—પવનવેગે દોડતા રથો, તેમના અનુચરો અને યોદ્ધાઓ સહિત.

Verse 39

हत्वा सा लीलया देवी निन्ये क्षयमनाकुला

તે દેવીએ લીલામાત્રથી તેમને સંહાર્યા અને નિર્વિકાર રહી તેમને ક્ષયે પહોંચાડ્યા.

Verse 40

ततो देव्या हतानां च दानवानां महौजसाम् । गजवाजिरथानां च शरीरैरावृता मही

પછી દેવીએ સંહારેલા મહાબલી દાનવોના તથા હાથી, ઘોડા અને રથોના દેહોથી ધરતી ઢંકાઈ ગઈ.

Verse 41

कबंधनृत्यसंकुले स्रवद्वसास्थिकर्द्दमे । रणाजिरे निशाचरास्ततो विचेरुरूर्जिताः

તે રણભૂમિમાં—મસ્તકવિહિન કબંધોના ‘નૃત્ય’થી ભરેલી અને વહેતા મેદ તથા અસ્થિઓના કાદવથી લથબથ—ત્યારે બળવાન નિશાચરો ત્યાં અહીં ફરવા લાગ્યા।

Verse 42

शृगाल गृधवायसाः परं प्रपातमादधुः । क्वचित्परे निशाचराः प्रपीतशोणितोत्कटाः । प्रतर्प्य चात्मनः पितॄन्समर्चयंस्तथा ऋषीन्

શિયાળ, ગિધ અને કાગડા બહુ મોટી સંખ્યામાં તૂટી પડ્યા. ક્યાંક અન્ય નિશાચરો—રક્તપાનથી ઉગ્ર—પોતાના પિતૃઓને તર્પણથી તૃપ્ત કરી, તેમજ ઋષિઓની પણ સમર્ચના કરવા લાગ્યા।

Verse 43

गजान्नरांस्तुरंगमान्बभक्षिरे सुनिर्घृणाः । रथोडुपैस्तथा परे तरंति शोणितार्णवम्

તેઓ નિર્દયતાથી હાથી, મનુષ્ય અને ઘોડાં ભક્ષી ગયા. અને બીજા કેટલાક રથોને નાવ બનાવી રક્તસમુદ્ર પાર કરવા લાગ્યા।

Verse 44

इति प्रगाढसंगरे सुरारिसंघसंकुले । विराजतेऽम्बिका धनुः शराऽसिशूलधारिणी

આ રીતે દેવોના શત્રુઓના સમૂહોથી ભરેલા ઘોર યુદ્ધમાં અંબિકા ધનુષ, બાણ, ખડ્ગ અને શૂલ ધારણ કરીને તેજસ્વી રીતે વિરાજમાન થઈ।

Verse 45

गजेन्द्रदर्पमर्द्दनी तुरंगयूथपोथिनी । सुरारिसैन्यनाशिनी इतस्ततः प्रपश्यती

ગજેન્દ્રોના દર્પને મર્દન કરનારી, ઘોડાંના ઝુંડોને ચકનાચૂર કરનારી, દેવશત્રુઓની સેના નાશ કરનારી તે દેવી અહીં-ત્યાં નજર ફેરવતી હતી।

Verse 46

सिंहाष्टकयुक्ते महा प्रेतके भूधरहंसशुभ्रोज्जलद्भास्वराभे वृषभसमाने मानिनीमथो ते दैत्येन्द्रवीराः पश्यंतः समुद्भूतरोषास्ततोऽपि जग्मुर्नदन्तो रवन्तो रवं मेघनादाः

તેણીને જોઈને—આઠ સિંહોથી યુક્ત મહાપ્રેતક-વાહન પર આરૂઢ, પર્વત પરના શ્વેત હંસ સમી ઉજ્જ્વલ દીપ્તિમતી અને વૃષભ સમી ગર્વિતા—દૈત્યેન્દ્રના વીરો રોષે ઉદ્ભવ્યા અને વધુ આગળ વધ્યા, મેઘનાદ સમા ગર્જતા-નાદતા।

Verse 47

हाहाकारं विकुर्वाणा हन्यमानास्ततोऽसुराः । केचित्समुद्रं विविशुरद्रीन्केचिच्च दानवाः

ત્યારે ઘાયલ થઈ પડતા અસુરો હાહાકાર કરવા લાગ્યા. કેટલાંક સમુદ્રમાં ઘૂસી ગયા અને કેટલાંક દાનવો પર્વતોમાં ભાગી છુપાયા.

Verse 48

केचिल्लुञ्चितमूर्धानो जाल्मा भूत्वा वनेऽवसन् । दयाधर्मं ब्रुवाणाश्च निर्ग्रंथव्रतमास्थिताः

કેટલાંક મસ્તક મુંડાવી દુર્દશાગ્રસ્ત બની વનમાં વસ્યા; અને ‘દયા’ ‘ધર્મ’ કહેતા કહેતા નિર્ગ્રંથોનું વ્રત ધારણ કર્યું.

Verse 49

केचित्प्राणपरा भीताः पाखण्डाश्रममास्थिताः । हेतुवादपरा मूढा निःशौचा निरपेक्षकाः

કેટલાંક પ્રાણપ્રિય બની ભયથી પાખંડ આશ્રમોમાં આશ્રયે ગયા; તેઓ મૂઢ બની માત્ર હેતુવાદમાં રત, અશુચિ અને શાસ્ત્રાચાર પ્રત્યે નિરપેક્ષ થયા.

Verse 50

ते चाद्यापीह दृश्यन्ते लोके क्षपणकाः किल । तथैव भिन्दकाश्चान्ये शिवशास्त्रबहिष्कृताः

તેઓ આજે પણ આ લોકમાં ‘ક્ષપણક’ તરીકે દેખાય છે એમ કહેવાય છે; તેમજ ‘ભિંદક’ નામના બીજા પણ છે, જે શિવશાસ્ત્રની શિક્ષાથી બહિષ્કૃત છે.

Verse 51

केचित्कौलव्रता ह्यस्मिन्दृश्यन्ते सकलैर्जनैः । सुरास्त्रीमांसभूयिष्ठा विकर्मस्थाश्च लिङ्गिनः

અહીં કેટલાકને સર્વ લોકો કૌલવ્રતધારી તરીકે જુએ છે—સુરા, સ્ત્રી અને માંસમાં વધુ આસક્ત; અને ધાર્મિક ચિહ્નો ધારણ કરીને પણ નિષિદ્ધ કર્મોમાં રત લિંગધારી।

Verse 52

प्रायो नैष्कृतिकाः पापा जिह्वोपस्थपरायणा । एवं देव्या हताः सर्वे बलातिबलसंयुताः

મોટાભાગે તેઓ પાપી અને કપટી હતા, જીભ અને કામેન્દ્રિયની લાલસામાં પરાયણ. આ રીતે બલાતિબલ જેવી મહાશક્તિ ધરાવતા હોવા છતાં તેઓ બધા દેવી દ્વારા સંહારાયા।

Verse 53

प्रभासं क्षेत्रमासाद्य संस्थिता सा तदाम्बिका । योगिनीनां चतुःषष्ट्या संयुता पापनाशिनी । बलातिबलनाशीति प्रभासे प्रथिता क्षितौ

પ્રભાસના પવિત્ર ક્ષેત્રે પહોંચી તે અંબિકા ત્યાં વિરાજમાન થઈ—ચોસઠ યોગિનીઓ સાથે, પાપનાશિની. પ્રભાસમાં તે પૃથ્વી પર ‘બલાતિબલ-નાશિની’—બલાતિબલનો સંહાર કરનારિ—રૂપે પ્રસિદ્ધ થઈ।

Verse 54

देव्युवाच । चतुःषष्टिस्त्वया प्रोक्ता योगिन्यो याः सुरेश्वर । तासां नामानि मे ब्रूहि सर्वपापहराणि च

દેવીએ કહ્યું—હે સુરેશ્વર! તમે ચોસઠ યોગિનીઓનું વર્ણન કર્યું છે. તેમના નામો પણ મને કહો—જે સર્વ પાપોનું હરણ કરે છે.

Verse 55

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि योगिनीनां महोदयम् । सर्वरक्षाकरं दिव्यं महाभयविनाशनम्

ઈશ્વરે કહ્યું—હે દેવી, સાંભળો; હું યોગિનીઓના મહોદયનું વર્ણન કરીશ—તે દિવ્ય છે, સર્વ રક્ષા કરનારું અને મહાભયનો નાશ કરનારું.

Verse 56

आदौ तत्र महालक्ष्मीर्नंदा क्षेमंकरी तथा । शिवदूती महाभद्रा भ्रामरी चन्द्रमण्डला

તેમામાં પ્રથમ મહાલક્ષ્મી, નંદા અને ક્ષેમંકરી; તેમજ શિવદૂતી, મહાભદ્રા, ભ્રામરી અને ચન્દ્રમંડલા છે।

Verse 57

रेवती हरसिद्धिश्च दुर्गा विषमलोचना । सहजा कुलजा कुब्जा मायावी शांभवी क्रिया

તે રેવતી અને હરસિદ્ધિ છે; તે દુર્ગા છે—અદભુત, અનુપમ દૃષ્ટિવાળી. તે સહજા, કુલજા અને કુબ્જા છે; તે માયાવી છે અને શાંભવી ક્રિયા—શિવસમ્ભવા પવિત્ર સાધનાશક્તિ છે।

Verse 58

आद्या सर्वगता शुद्धा भावगम्या मनोतिगा । विद्याविद्या महामाया सुषुम्ना सर्वमंगला

તે આદ્યા, સર્વગતા અને શુદ્ધા છે—ભક્તિભાવથી ગમ્ય, મનથી પણ પરે. તે વિદ્યા અને અવિદ્યા બન્ને, મહામાયા છે; તે સુષુમ્ના છે અને સર્વ મંગળોની મૂળ છે।

Verse 59

ओंकारात्मा महादेवि वेदार्थजननी शिवा । पुराणान्वीक्षिकी दीक्षा चामुण्डा शंकरप्रिया

હે મહાદેવી! તમારું સ્વરૂપ ઓંકાર છે; તમે શિવા—વેદાર્થજનની છો. તમે પુરાણ અને પવિત્ર અન્વીક્ષિકી, તમે જ દીક્ષા; તમે ચામુંડા, શંકરપ્રિયા છો।

Verse 60

ब्राह्मी शांतिकरी गौरी ब्रह्मण्या ब्राह्मणप्रिया । भद्रा भगवती कृष्णा ग्रहनक्षत्रमालिनी

તે બ્રાહ્મી—શાંતિ કરનારી; તે ગૌરી—ધર્મરક્ષિકા, બ્રાહ્મણપ્રિયા. તે ભદ્રા, ભગવતી; તે કૃષ્ણા, અને ગ્રહ-નક્ષત્રોની માળા ધારણ કરનારી છે।

Verse 61

त्रिपुरा त्वरिता नित्या सांख्या कुंडलिनी ध्रुवा । कल्याणी शोभना निरया निष्कला परमा कला

તે ત્રિપુરા અને ત્વરિતા છે; તે નિત્યા, સાંખ્યા, કુંડલિની અને ધ્રુવા છે. તે કલ્યાણી, શોભના, નિરયા, નિષ્કલા—પરમ કલા-શક્તિસ્વરૂપા છે.

Verse 62

योगिनी योगसद्भावा योगगम्या गुहाशया । कात्यायनी उमा शर्वा ह्यपर्णेति प्रकीर्तिता

તે યોગિની છે; યોગ જ તેનું સત્ય સ્વરૂપ છે. યોગ દ્વારા તે પ્રાપ્ત થાય છે અને હૃદય-ગુહામાં નિવાસ કરે છે. તે કાત્યાયની, ઉમા, શર્વા; અને ‘અપર્ણા’ નામે પણ પ્રખ્યાત છે.

Verse 63

चतुःषष्टिर्महादेवि एवं ते परिकीर्तिताः । स्तोत्रेणानेन दिव्येन भक्त्या यः स्तौति चंडिकाम्

હે મહાદેવી, આ રીતે તમારા ચોસઠ નામો કીર્તિત થયા. જે ભક્ત આ દિવ્ય સ્તોત્રથી ભક્તિપૂર્વક ચંડિકાની સ્તુતિ કરે છે—

Verse 64

तं पुत्रमिव शर्वाणी सर्वापत्स्वभिरक्षति । चतुर्दश्यामथाष्टम्यां नवम्यां च विशेषतः

શર્વાણી તેને પુત્ર સમાન માની સર્વ આપત્તિઓમાં રક્ષા કરે છે—વિશેષ કરીને ચતુર્દશી, અષ્ટમી અને નવમી તિથિએ.

Verse 65

उपवासैकभक्तेन तथैवायाचितेन च । गृहीतनियमा देवि ये जपंति च चंडिकाम्

હે દેવી, જે નિયમો ધારણ કરીને ચંડિકાનો જપ કરે છે—ઉપવાસ રાખીને, એકભક્ત (એકવાર ભોજન) કરીને, તથા અયાચિત (માગ્યા વિના મળેલા) અન્ન પર નિર્વાહ કરીને—

Verse 66

वर्षार्धं वर्षमेकं वा सिद्धास्ते तत्त्वचारिणः । आश्वयुक्छुक्लपक्षे च मन्वादिष्वष्टकासु च

અર્ધવર્ષ કે એક વર્ષ પછી તત્ત્વનિષ્ઠ સાધકો સિદ્ધિ પામે છે. વિશેષ કરીને આશ્વયુજ શુક્લપક્ષમાં તથા મન્વાદિથી આરંભ થતી અષ્ટકા તિથિઓમાં।

Verse 67

कृत्वा महोत्सवं देवीं यजेच्छ्रेयोऽभिवृद्धये । पादुके धारयेद्देव्या दुर्गाभक्तो हिरण्मये

દેવીનો મહોત્સવ કરીને કલ્યાણ અને સમૃદ્ધિ વધે તે માટે તેની પૂજા કરવી જોઈએ. દુર્ગાભક્તે દેવીની સુવર્ણ પાદુકા પવિત્ર ચિહ્નરૂપે ધારણ કરવી।

Verse 68

प्रमादविघ्नशांत्यर्थं क्षुरिकां च सदा पुमान् । पशुमांसासवैश्चैवमासुरं भावमाश्रिताः

પ્રમાદ અને વિઘ્નશાંતિ માટે મનુષ્યે હંમેશાં નાની છરી રાખવી જોઈએ. પરંતુ જે પશુમાસ અને મદિરામાં આસક્ત છે, તેઓ આસુરી ભાવ ધારણ કરે છે।

Verse 69

ये यजन्त्यम्बिकां ते स्युर्दैत्या ऐश्वर्यभोगिनः । देवत्वं सात्त्विका यांति सात्त्विकीं भक्तिमास्थिताः

જે અંબિકાની ઉપાસના કરે છે તેઓ ઐશ્વર્યભોગી દૈત્ય પણ બની શકે. પરંતુ જે સાત્ત્વિક છે અને સાત્ત્વિક ભક્તિમાં સ્થિત છે, તેઓ દેવત્વ પામે છે।

Verse 70

एतत्ते कथितं देवि माहात्म्यं पापनाशनम् । बलातिबलनाशिन्या देव्या सर्वार्थसाधकम् । प्रभासक्षेत्रसंस्थायाः संक्षेपात्कीर्तिवर्धनम्

હે દેવી, પાપનાશક આ માહાત્મ્ય તને કહેલું—બલાતિબલનાશિની દેવીનું, જે સર્વ અર્થ સિદ્ધ કરે છે. પ્રભાસક્ષેત્રમાં પ્રતિષ્ઠિત દેવીનું આ સંક્ષિપ્ત વર્ણન કીર્તિ વધારનારું છે।

Verse 119

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये बलातिबलदैत्यघ्नीमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनविंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશી-સહસ્ર સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ ‘પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્ય’માં ‘બલાતિબલ દૈત્યઘ્ની દેવીના માહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો એકસો ઓગણીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।