Adhyaya 118

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि गोप्यादित्यमनुत्तमम् । भूतेशाद्वायवे भागे धनुषां त्रिंशकेन्तरे

ઈશ્વરે કહ્યું—હે મહાદેવી! ત્યારબાદ ભૂતેશથી વાયવ્ય દિશામાં ત્રીસ ધનુષના અંતરે સ્થિત અનુત્તમ ગોપ્યાદિત્યના ધામે જવું જોઈએ.

Verse 2

बलातिबलदैत्यघ्न्या दक्षिणाग्नेयसंस्थितम् । धनुषां दशके देवि संस्थितं पापनाशनम्

હે દેવી! તે દક્ષિણ-આગ્નેય દિશામાં સ્થિત છે; દસ ધનુષના અંતરે છે; બલાતિબલ દૈત્યોનો સંહાર કરનારું અને પાપનાશક છે.

Verse 3

तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि महापापहरां शुभाम् । यां श्रुत्वा मानवो भक्त्या दुःखशोकैः प्रमुच्यते

હું તેની શુભ અને મહાપાપહર એવી ઉત્પત્તિ કહું છું; જેને ભક્તિપૂર્વક સાંભળવાથી મનુષ્ય દુઃખ અને શોકથી મુક્ત થાય છે.

Verse 4

पुरा कृष्णो महातेजा यदा प्रभासमागतः । सहितो यादवैः सर्वैः षट्पञ्चाशतिकोटिभिः

પૂર્વકালে, મહાતેજસ્વી શ્રીકૃષ્ણ જ્યારે પ્રભાસે આવ્યા, ત્યારે તેઓ સર્વ યાદવો સાથે હતા—સંખ્યા પ્રમાણે છપ્પન કરોડ.

Verse 5

षोडशैव सहस्राणि गोप्यस्तत्र समागताः । लक्षमेकं तथा षष्टिरेते कृष्णसुताः प्रिये

ત્યાં સોળ હજાર ગોપીઓ પણ એકત્ર થઈ. અને હે પ્રિયે, શ્રીકૃષ્ણના પુત્રો એક લાખ સાઠ હતા.

Verse 6

तत्र प्राभासिके क्षेत्रे संस्थिताः पापनाशने । यादवस्थलमासाद्य यावद्रैवतको गिरि

ત્યાં પાપનાશક પ્રાભાસિક પુણ્યક્ષેત્રમાં તેઓ સ્થિત રહ્યા. યાદવોના નિવાસે પહોંચી રૈવતક પર્વત સુધી વિસ્તર્યા.

Verse 7

तत्र द्वादशवर्षाणि संस्थितास्ते महाबलाः । क्षेत्रं पवित्रमादाय शिवलिंगानि ते पृथक् । स्थापयाञ्चक्रिरे सर्वे ह्यंकितानि स्वनामभिः

ત્યાં તે મહાબલીઓ બાર વર્ષ સુધી સ્થિત રહ્યા. પવિત્ર ક્ષેત્રને સ્વીકારી તેમણે પ્રત્યેકે અલગ અલગ શિવલિંગ સ્થાપ્યાં; બધાં પોતપોતાના નામથી અંકિત હતાં.

Verse 8

एवं समग्रं तत्क्षेत्रं यावद्द्वादशयोजनम् । ध्वजलिंगांकितं चक्रुः सर्वे यादवपुंगवाः

આ રીતે બાર યોજન સુધી વિસ્તરેલા સમગ્ર ક્ષેત્રને સર્વ યાદવપુંગવોએ ધ્વજ અને શિવલિંગોથી ચિહ્નિત કર્યું.

Verse 9

हस्तहस्तान्तरे देवि प्रासादाः क्षेत्र मध्यतः । सुवर्णकलशोपेताः पताकाकुलितांबराः । विराजंते तु तत्रस्थाः कीर्तिस्तंभा हरेरिव

હે દેવી, ક્ષેત્રના મધ્યમાં હાથના અંતરે અંતરે પ્રાસાદો ઊભા હતા—સુવર્ણ કલશોથી યુક્ત, અને પતાકાઓથી આકાશ છવાયેલું; ત્યાં તેઓ હરિના કીર્તિસ્તંભ સમા ઝળહળતા હતા.

Verse 10

ततो गोप्यो महादेवि आद्या याः षोडश स्मृताः । तासां नामानि ते वक्ष्ये तानि ह्मेकमनाः शृणु

પછી, હે મહાદેવી, સ્મરાતી એવી આદ્ય સોળ ગોપીઓનાં નામ હું તને કહું છું; તું એકાગ્ર મનથી સાંભળ।

Verse 11

लंबिनी चन्द्रिका कान्ता क्रूरा शान्ता महोदया । भीषणी नन्दिनीऽशोका सुपर्णा विमलाऽक्षया

તેઓ છે—લંબિની, ચન્દ્રિકા, કાન્તા, ક્રૂરા, શાન્તા, મહોદયા; ભીષણી, નન્દિની, અશોકા, સુપર્ણા, વિમલા અને અક્ષયા।

Verse 12

शुभदा शोभना पुण्या हंसस्यैताः कलाः स्मृताः । हंस एव मतः कृष्णः परमात्मा जनार्दनः

શુભદા, શોભના અને પુણ્યા—આ હંસની દિવ્ય કલાઓ તરીકે સ્મરાય છે; અને એ હંસ જ કૃષ્ણ—પરમાત્મા જનાર્દન—એમ માનવામાં આવે છે।

Verse 13

तस्यैताः शक्तयो देवि षोडशैव प्रकीर्तिताः । चन्द्ररूपी ततः कृष्णः कलारूपास्तु ताः स्मृताः

હે દેવી, આ સોળે જ તેની શક્તિઓ તરીકે પ્રકીર્તિત છે; તેથી કૃષ્ણ ચન્દ્રરૂપ છે અને તેઓ કલારૂપ તરીકે સ્મરાય છે।

Verse 14

संपूर्णमण्डला तासां मालिनी षोडशी कला । प्रतिपत्तिथिमारभ्य विचरत्यासु चन्द्रमाः

તેમામાં ‘માલિની’ નામની સોળમી કલા પૂર્ણ મંડળ—પૂર્ણચંદ્ર—રચે છે; પ્રતિપદા તિથિથી આરંભ કરીને ચંદ્રમા આ કલાઓમાં વિહરે છે।

Verse 15

षोडशैव कला यास्ता गोपीरूपा वरानने । एकैकशस्ताः संभिन्नाः सहस्रेण पृथक्पृथक्

હે વરાનને! એ જ સોળ કલાઓ ગોપીરૂપે છે. તેમાંની પ્રત્યેક કલા હજાર હજાર ભેદે અલગ અલગ રીતે વિભક્ત થાય છે.

Verse 16

एवं ते कथितं देवि रहस्यं ज्ञानसंभवम् । एवं यो वेद पुरुषः स ज्ञेयो वैष्णवो बुधैः

હે દેવી! જ્ઞાનથી ઉત્પન્ન થયેલું આ રહસ્ય મેં તને આ રીતે કહ્યું. જે પુરુષ તેને આ રીતે જાણે છે, તેને વિદ્વાનો સાચો વૈષ્ણવ માને છે.

Verse 17

अथ ताभिः कृताञ्ज्ञात्वा प्रासादान्यादवैः पृथक् । ततो गोप्योऽपि ताः सर्वाः सहस्राणि तु षोडश । कृष्णमाज्ञाप्य भावेन स्थापयांचक्रिरे रविम्

પછી તેમનો યથોચિત સન્માન કરીને યાદવોએ અલગ અલગ પ્રાસાદો (મંદિરો) રચ્યા. ત્યારબાદ સોળ હજાર ગોપીઓએ કૃષ્ણની આજ્ઞા મેળવી, ભાવભક્તિથી ત્યાં રવિ (સૂર્યદેવ)ની સ્થાપના કરી.

Verse 18

ऋषिभिर्नारदाद्यैस्तास्तथा क्षेत्रनिवासिभिः । तं प्रतिष्ठापयामासुः प्रतिष्ठाविधिना रविम्

નારદ આદિ ઋષિઓ તથા ક્ષેત્રનિવાસીઓ સાથે તેમણે પ્રતિષ્ઠાવિધિ અનુસાર તે રવિ (સૂર્યદેવ)ની પ્રતિષ્ઠા કરી.

Verse 19

प्रतिष्ठिते ततः सूर्ये ददुर्दानानि भूरिशः । ततः क्षेत्रनिवासिभ्यो गोभूहेमांबराणि च

સૂર્યની પ્રતિષ્ઠા થયા પછી તેમણે બહુ દાન આપ્યાં. ત્યારબાદ ક્ષેત્રનિવાસીઓને ગાયો, જમીન, સોનું અને વસ્ત્રો પણ અર્પણ કર્યા.

Verse 20

ततस्त ऋषयः सर्वे संतुष्टा हृष्टमानसाः । चक्रुर्नाम रवेस्तत्र गोप्यादित्येति विश्रुतम् । सर्वपाप हरं देवं महासौभाग्यदायकम्

ત્યાર પછી સર્વ ઋષિઓ સંતોષ પામી હર્ષિત મનથી ત્યાં સૂર્યદેવને ‘ગોપ્યાદિત્ય’ નામ આપીને પ્રસિદ્ધ કર્યા. તે દેવ સર્વ પાપ હરનાર અને મહાસૌભાગ્ય દેનાર છે.

Verse 21

एवं कृते कृतार्थास्ताः संप्राप्यातिमहद्यशः । जग्मुर्यथागतं सर्वा द्वारकां कृष्णसंयुताः

આ રીતે બધું કાર્ય પૂર્ણ થતાં તે સ્ત્રીઓ કૃતાર્થ બની અને અતિ મહાન યશ પ્રાપ્ત કરીને, શ્રીકૃષ્ણ સાથે જેમ આવી હતી તેમ જ દ્વારકામાં પરત ગઈ.

Verse 22

पुनः कालान्तरे देवि शापाद्दुर्वाससः प्रिये । यादवस्थलतां प्राप्ताः प्रभासे पापनाशने

પછી થોડા સમય પછી, હે દેવી, હે પ્રિયે, દુર્વાસાના શાપથી તેઓ પાપનાશક પ્રભાસમાં યાદવોના વસવાટસ્થાને આવી પહોંચ્યા.

Verse 23

एवं ते कथितो देवि गोप्यादित्यसमुद्भवः । माहात्म्यं तस्य ते वच्मि पूजावन्दनजं क्रमात्

હે દેવી, આ રીતે મેં તને ગોપ્યાદિત્યનો ઉદ્ભવ કહી દીધો. હવે ક્રમશઃ તેની પૂજા અને વંદનાથી ઉત્પન્ન મહાત્મ્ય હું કહું છું.

Verse 24

अस्मिन्मित्रवने देवि यो गोपीभिः प्रतिष्ठितः । तस्य दर्शनमात्रेण दुःखशोकैः प्रमुच्यते

હે દેવી, આ મિત્રવનમાં ગોપીઓએ જે દેવને પ્રતિષ્ઠિત કર્યો છે, તેના માત્ર દર્શનથી જ મનુષ્ય દુઃખ અને શોકથી મુક્ત થાય છે.

Verse 25

सुतप्तेनेह तपसा यज्ञैर्वा बहुदक्षिणैः । तां गतिं ते नरा यान्ति ये गोपीरविमाश्रिताः

અહીં કઠોર તપથી અથવા બહુ દક્ષિણાવાળા યજ્ઞોથી જે પરમ ગતિ પ્રાપ્ત થાય છે, તે જ ગતિ ગોપી-રવિ (ગોપ્યાદિત્ય)ની શરણ લેનારા મનુષ્યો પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 26

येन सर्वात्मना भावो गोप्यादित्ये निवेशितः । महेश्वरि कृतार्थत्वात्स श्लाघ्यो धन्य एव सः

હે મહેશ્વરી! જેણે સર્વાત્મભાવથી ગોપ્યાદિત્યમાં પોતાનો ભાવ સ્થાપ્યો છે, તે કૃતાર્થ હોવાથી ધન્ય અને પ્રશંસનીય છે।

Verse 27

अपि नः स कुले धन्यो जायते कुलपावनः । भाग्यवान्भक्तिभावेन येन भानुरुपासितः

અમારા કુળમાં ભક્તિભાવથી ભાનુ (સૂર્ય)ની ઉપાસના કરનાર જ ધન્ય છે; તે જ કુળપાવન બની જન્મે છે, સાચો ભાગ્યવાન તે જ છે।

Verse 28

सप्तम्यां पूजयेद्यस्तु माघे मास्युषसि प्रिये । सप्तावरान्सप्त पूर्वान्पितॄन्सोप्युद्धरेन्नरः

હે પ્રિયે! માઘ માસમાં સપ્તમીના દિવસે પ્રભાતે જે પૂજા કરે છે, તે મનુષ્ય સાત આગળ અને સાત પાછળ—પિતૃઓની પેઢીઓ સુધી—ઉદ્ધાર કરે છે।

Verse 29

छिनत्ति रोगान्दुश्चेष्टान्दुर्जयाञ्जयति ह्यरीन्

આ રોગો અને દુષ્પ્રવૃત્તિઓને છેદી નાખે છે, અને દુર્જેય શત્રુઓને પણ જીતે છે।

Verse 30

न सप्तम्यां स्पृशेत्तैलं नीलवस्त्रं न धारयेत् । न चाप्यामलकैः स्नानं न कुर्यात्कलहं क्वचित्

સપ્તમીના દિવસે તેલનો સ્પર્શ ન કરવો, નીલ વસ્ત્ર ધારણ ન કરવું. આમળકથી સ્નાન ન કરવું અને ક્યાંય કલહ ન કરવો.

Verse 31

नीलरक्तेन वस्त्रेण यत्कर्म कुरुते द्विजः । स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायः पितृतर्पणम् । वृथा तस्य महायज्ञा नीलसूत्रस्य धारणात्

નીલ કે લાલ વસ્ત્ર ધારણ કરીને દ્વિજ જે કર્મ કરે—સ્નાન, દાન, જપ, હોમ, સ્વાધ્યાય, પિતૃતર્પણ—તે તેના માટે નિષ્ફળ બને છે; નીલસૂત્ર ધારણથી તેના મહાયજ્ઞ પણ વ્યર્થ થાય છે.

Verse 32

नीलीरक्तं यदा वस्त्रं विप्रस्त्वंगेषु धारयेत् । अहोरात्रोषितो भूत्वा पञ्चगव्येन शुद्ध्यति

જો બ્રાહ્મણ પોતાના અંગો પર નીલ-લાલ વસ્ત્ર ધારણ કરી લે, તો એક દિવસ અને એક રાત ઉપવાસ/નિયમ પાળી પંચગવ્યથી શુદ્ધ થાય છે.

Verse 33

रोमकूपे यदा गच्छेद्रसं नीलस्य कस्यचित् । पतितस्तु भवेद्विप्रस्त्रिभिः कृच्छ्रैर्व्यपोहति

જો કોઈ નીલ દ્રવ્ય/રંગનો રસ રોમકૂપમાં પ્રવેશે, તો બ્રાહ્મણ પતિત ગણાય; ત્રણ કૃચ્છ્ર વ્રતોથી તે દોષ દૂર કરે છે.

Verse 34

नीलमध्यं यदा गच्छेत्प्रमादाद्ब्राह्मणः क्वचित् । अहोरात्रोषितो भूत्वा पञ्चगव्येन शुद्ध्यति

જો અચેતનતાથી બ્રાહ્મણ ક્યાંય ‘નીલ’ના મધ્યમાં પ્રવેશી જાય, તો એક દિવસ અને એક રાત ઉપવાસ/નિયમ પાળી પંચગવ્યથી શુદ્ધ થાય છે.

Verse 35

नीलदारु यदा भिद्येद्ब्राह्मणानां शरीरके । शोणितं दृश्यते तत्र द्विजश्चान्द्रायणं चरेत्

જો નીલ-દારુ બ્રાહ્મણના શરીરને ભેદે અને ત્યાં લોહી દેખાય, તો દ્વિજએ ચાન્દ્રાયણ પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું જોઈએ.

Verse 36

कुर्यादज्ञानतो यस्तु नीलं वै दन्तधावनम् । कृत्वा कृच्छ्रद्वयं तस्य शुद्धिरुक्ता मनीषिभिः

પરંતુ જે કોઈ અજ્ઞાનવશ નીલ પદાર્થથી દાંત ધોવે, તેની શુદ્ધિ માટે વિદ્વાનો બે વાર કૃચ્છ્ર પ્રાયશ્ચિત્ત કરવાનું કહે છે.

Verse 37

इत्येतत्कथितं देवि गोप्यादित्यमहोदय । पापघ्नं सर्वजन्तूनां श्रुतं सर्वार्थसाधकम्

હે દેવી! આ રીતે ગોપ્યાદિત્યનો મહોદય વર્ણવાયો—તે સર્વ જીવોના પાપોનો નાશક છે; અને તેને સાંભળવાથી સર્વ શુભ હેતુઓ સિદ્ધ થાય છે.

Verse 38

गवां शतसहस्रैस्तु दत्तैर्यत्कुरुजांगले । पुण्यं भवति देवेशि तद्गोप्यादित्यदर्शने

હે દેવેશિ! કુરુજાંગલમાં એક લાખ ગાયોનું દાન કરવાથી જે પુણ્ય થાય, તે જ પુણ્ય ગોપ્યાદિત્યના માત્ર દર્શનથી પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 118

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये गोप्यादित्यमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टादशोत्तरशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કાન્દ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતામાં, સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યમાં ‘ગોપ્યાદિત્યમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો એકસો અઢારમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.