Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 81

Devanagari script

रविरुवाच । मयि दृष्टे सदा यस्मात्कुरुषे नेत्रसंक्षयम् । तस्माज्जनिष्यसे मूढे प्रजासंयमनं यमम्

Transliteration

raviruvāca | mayi dṛṣṭe sadā yasmātkuruṣe netrasaṃkṣayam | tasmājjaniṣyase mūḍhe prajāsaṃyamanaṃ yamam

Translation

રવિ બોલ્યા—તમે જ્યારે મને જુઓ છો ત્યારે સદા તમારી આંખોને ક્ષતિ પહોંચાડો છો; તેથી, હે મૂઢે, પ્રજાઓને સંયમમાં રાખનાર યમને તમે જન્મ આપશો.

Word by Word

• रविः: Ravi (the Sun)
• रविः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रवि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• मयि: in me / when I (am)
• मयि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी, एकवचन; सर्वनाम

• दृष्टे: when (I am) seen
• दृष्टे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: दृश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; सप्तमी, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; सति-सप्तमी (locative absolute)

• सदा: always
• सदा: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb)

• यस्मात्: because (of which)
• यस्मात्: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th case), एकवचन; हेतु-अर्थे (because of which)

• कुरुषे: you do/make
• कुरुषे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; आत्मनेपद

• नेत्रसंक्षयम्: destruction of (your) eyes
• नेत्रसंक्षयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: नेत्र + संक्षय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (नेत्राणां संक्षयः)

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सम्बन्धबोधक-अव्यय (ablatival adverb: 'therefore')

• जनिष्यसे: you will give birth / you will produce
• जनिष्यसे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• मूढे: O foolish one
• मूढे: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मूढ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; विशेषणवत् संबोधन

• प्रजासंयमनम्: restrainer of creatures
• प्रजासंयमनम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रजा + संयमन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (प्रजानां संयमनम्) विशेषण (यमम्)

• यमम्: Yama
• यमम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: यम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Speaker

Ravi/Arka (Sūrya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Saṃjñā

Visual Art Cues

Scene: Sūrya, blazing and stern, speaks a fateful curse to Saṃjñā. Saṃjñā stands trembling, eyes lowered, the air charged with solar heat; the word ‘Yama’ hangs like a decree of cosmic law.

Characters & Entities

• Ravi/Arka (Sūrya)
• Saṃjñā
• Yama

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Actions and dispositions lead to consequential outcomes; the Purāṇic curse motif teaches moral causality and the rise of cosmic governance (Yama).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Indirectly Prabhāsa-kṣetra, since the māhātmya places such cosmic origins within the sanctified narrative space of Prabhāsa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a pronouncement (śāpa) explaining Yama’s birth.