Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 145

Devanagari script

विक्षिप्तसलिलाः सर्वे बभूवुश्च तथा नदाः । व्यभिद्यंत तथा शैलाः शीर्णसानुनिबंधनाः

Transliteration

vikṣiptasalilāḥ sarve babhūvuśca tathā nadāḥ | vyabhidyaṃta tathā śailāḥ śīrṇasānunibaṃdhanāḥ

Translation

બધી નદીઓના જળ છંટાઈ ને વિખેરાઈ ગયા; અને પર્વતો પણ ફાટી પડ્યા—તેમના શિખરો તથા જોડાણબંધનો તૂટી ને ચૂરચૂર થયા.

Word by Word

• विक्षिप्तसलिलाः: having scattered waters
• विक्षिप्तसलिलाः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + क्षिप् (धातु) + सलिल (प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त ‘विक्षिप्त’ + ‘सलिल’ इति षष्ठी-तत्पुरुष/कर्मधारयार्थः; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; विशेषण (नदाः)

• सर्वे: all
• सर्वे: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण

• बभूवुः: became
• बभूवुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक निपात (conjunction)

• तथा: likewise
• तथा: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)

• नदाः: rivers
• नदाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नदी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• व्यभिद्यन्त: split apart
• व्यभिद्यन्त: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + भिद् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; छेदने/भेदने

• तथा: likewise
• तथा: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण

• शैलाः: mountains
• शैलाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शैल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• शीर्णसानुनिबन्धनाः: whose ridge-fastening/bindings were broken
• शीर्णसानुनिबन्धनाः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शीर्ण (√शॄ/शृ, धातु) + सानु (प्रातिपदिक) + निबन्धन (प्रातिपदिक)
• Form: ‘शीर्ण’ (क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त) + ‘सानु-निबन्धन’ इति बहुपद-तत्पुरुषः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (शैलाः)

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Rivers splash out of their courses; mountains crack with shattered ridges as the world’s bindings loosen under cosmic rotation—an earth-shaking tableau.

Characters & Entities

• Nadī (rivers)
• Śaila (mountains)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Creation is a single fabric—when the cosmic center is altered, earth and waters respond; hence dharma values harmony.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse contributes to the Prabhāsa-kṣetra Māhātmya’s grandeur by portraying cosmic-scale signs around the Sun’s transformation.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual or vow is stated.