Adhyaya 7

Verse 1

श्रीप्रह्लाद उवाच । ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठा रथांगाख्यं महोदधिम् । चक्रांका यत्र पाषाणा दृश्यंते मुक्तिदायकाः

શ્રી પ્રહ્લાદે કહ્યું—હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો! ત્યાર પછી રથાંગ નામના મહાસમુદ્ર પાસે જવું જોઈએ; ત્યાં ચક્રચિહ્નિત પાષાણો દેખાય છે, જે મુક્તિદાયક છે.

Verse 2

यैः पूज्यते जगन्नाथः प्रत्यहं भाव संयुतैः । सदा नेत्रैरनिमिषैर्वीक्ष्यते च जनार्दनः

જે ભક્તિભાવથી યુક્ત થઈ પ્રત્યહ જગન્નાથની પૂજા કરે છે, તે જનાર્દનને સદા અનિમેષ નેત્રોથી નિહાળે છે.

Verse 3

यच्च साक्षाद्भगवता दृष्टं कृष्णेन दृष्टितः । तत्तीर्थं सर्वपापघ्नं चक्राख्यं परमं हरेः

અને જે સ્થાનને સ્વયં ભગવાન કૃષ્ણે પોતાની દૃષ્ટિથી પ્રત્યક્ષ જોયું, તે જ હરિનું પરમ ‘ચક્ર’ નામનું તીર્થ છે, જે સર્વ પાપોનો નાશ કરે છે.

Verse 4

यस्य प्रसिद्धिः परमा त्रैलोक्ये सचराचरे । प्रयागादधिकं यच्च मुक्तिदं ह्यस्ति पावनम्

જેની પ્રસિદ્ધિ ચરાચર સહિત ત્રિલોકમાં પરમ છે; અને જે પ્રયાગથી પણ અધિક—પાવન તથા મુક્તિદાયક—એમ કહેવાય છે.

Verse 5

सुरैरपि प्रपूज्यंते यत्रांगानि शरीरिणाम् । अंकितानि च चक्रेण षण्मासान्नात्र संशयः

જ્યાં દેવતાઓ પણ દેહધારી જીવોના તે અંગોને પરમ પૂજ્ય માને છે, જે છ માસની અંદર ચક્રચિહ્નથી અંકિત થાય છે—એમાં સંશય નથી।

Verse 6

यद्दृष्ट्वा मुच्यते पापात्प्रसंगेनापि मानवः । तत्तीर्थं सर्वतीर्थानां पावनं प्रवरं स्मृतम्

જે તીર્થનું માત્ર દર્શન થવાથી, સંયોગવશ પણ, મનુષ્ય પાપથી મુક્ત થાય છે—તે તીર્થ સર્વ તીર્થોમાં શ્રેષ્ઠ પાવન ગણાયું છે।

Verse 7

तत्र गत्वा द्विजश्रेष्ठाः प्रक्षाल्य चरणौ मुदा । करौ चास्यं चैव पुनः प्रणमेद्दंडवत्पुनः

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ! ત્યાં જઈ આનંદપૂર્વક પગ, હાથ અને મુખ ધોઈ, પછી દંડવત્ થઈ ફરી પ્રણામ કરવો।

Verse 8

प्रणिपत्य गृहीत्वार्घ्यं पंचरत्नसमन्वितम् । सपुष्पाक्षतगंधैश्च फलहेमसुचंदनैः

પ્રણામ કરીને પંચરત્નયુક્ત અર્ઘ્ય ગ્રહણ કરવું, અને પુષ્પ, અક્ષત, સુગંધ, ફળ, સોનું તથા ઉત્તમ ચંદન સાથે અર્પણ કરવું।

Verse 9

संपन्नमर्घ्यमादाय मंत्रमेतमुदीरयेत् । प्रत्यङ्मुखः सुनियतः संमुखो वा महोदधेः

સુસજ્જ અર્ઘ્ય લઈને આ મંત્ર ઉચ્ચારવો—સંયમપૂર્વક પશ્ચિમાભિમુખ થઈને, અથવા મહાસમુદ્રની સામે મુખ રાખીને।

Verse 10

ॐ नमो विष्णु रूपाय विष्णुचक्राय ते नमः । गृहाणार्घ्यं मया दत्तं सर्वकामप्रदो भव

ૐ વિષ્ણુરૂપને નમસ્કાર, વિષ્ણુના ચક્રને નમસ્કાર. મેં અર્પણ કરેલું આ અર્ઘ્ય સ્વીકારો; સર્વ કામનાઓ આપનાર બનો.

Verse 11

अग्निश्च तेजो मृडया च रुद्रो रेतोधा विष्णुरमृतस्य नाभिः । एतद्ब्रुवन्वाडवाः सत्यवाक्यं ततोऽवगाहेत पतिं नदीनाम्

‘અગ્નિ તેનું તેજ છે; રુદ્ર તેની કૃપાશક્તિ છે; વિષ્ણુ તેનું જીવનબીજ છે અને તે અમૃતની નાભિ છે.’ હે ઋષિઓ, આ સત્યવચન બોલીને પછી નદીનાં પતિમાં સ્નાન કરવું જોઈએ.

Verse 12

मृदमालभ्य सजलां विप्रा देवकरच्युताम् । धारयित्वा तु शिरसा स्नानं कुर्य्याद्यथाविधि

હે વિપ્રો, દેવના હાથમાંથી પડેલી ભીની માટી લઈને, તેને શિર પર ધારણ કરીને, વિધિ પ્રમાણે સ્નાન કરવું જોઈએ.

Verse 13

तर्पयेच्च पितॄन्देवान्मनुष्यांश्च यथाक्रमम् । तर्पयित्वा हविर्द्रव्यं प्रोक्षयित्वा च भक्तितः

યથાક્રમે પિતૃઓ, દેવો અને મનુષ્યોને તર્પણ કરવું જોઈએ; તેમને તૃપ્ત કર્યા પછી ભક્તિપૂર્વક હવિર્દ્રવ્ય પર પવિત્ર જળનું પ્રોક્ષણ કરવું જોઈએ.

Verse 14

अश्वमेधसहस्रेण सम्यग्यष्टेन यत्फलम् । स्नानमात्रेण तत्प्रोक्तं चक्रतीर्थे द्विजोत्तमाः

સમ્યક રીતે કરાયેલા હજાર અશ્વમેધ યજ્ઞોથી જે ફળ મળે છે, હે દ્વિજોત્તમો, તે જ ફળ ચક્રતીર્થમાં માત્ર સ્નાનથી પ્રાપ્ત થાય છે એમ કહેવાયું છે.

Verse 15

प्रयागे यत्फलं प्रोक्तं माघ्यां माधवपूजने । स्नानमात्रेण तत्प्रोक्तं चक्र तीर्थे द्विजोत्तमाः

હે દ્વિજોત્તમો! પ્રયાગમાં માઘ માસે માધવપૂજનથી જે ફળ કહેવાયું છે, તે જ ફળ ચક્રતીર્થમાં માત્ર સ્નાનથી પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 16

कारयेच्च ततः श्राद्धं पितॄणां श्रद्धयान्वितः । विश्वेदेवान्सुवर्णेन राजतेन तथा पितॄन्

ત્યારબાદ શ્રદ્ધાસહિત પિતૃઓ માટે શ્રાદ્ધ કરાવવું; અને વિશ્વેદેવોને સોનાથી તથા પિતૃઓને પણ ચાંદીથી સન્માનિત કરવું।

Verse 17

संतर्प्य भोजनेनैव वस्त्रालंकारभूषणैः । दीनान्धकृपणेभ्यश्च दानं देयं स्वशक्तितः

ભોજનથી તેમને તૃપ્ત કરીને, વસ્ત્રો, અલંકારો અને ભૂષણો આપીને; તેમજ દીન, અંધ અને દરિદ્રોને પણ પોતાની શક્તિ મુજબ દાન આપવું જોઈએ।

Verse 18

चक्रतीर्थे तीर्थवरे विशेषाद्द्विजसत्तमाः । रत्नदानं प्रकुर्वीत प्रीणनार्थं जगत्पतेः

હે દ્વિજસત્તમો! તીર્થોમાં શ્રેષ્ઠ ચક્રતીર્થમાં વિશેષરૂપે જગત્પતિને પ્રસન્ન કરવા રત્નદાન કરવું જોઈએ।

Verse 19

गन्त्रीमनडुहा युक्तां सर्वास्तरणसंयुताम् । सोपस्करां च दद्याद्वै विष्णुर्मे प्रीयतामिति

બળદોથી જોડાયેલી ગાડી, સર્વ આવરણો અને જરૂરી ઉપકરણો સહિત દાન કરવી અને કહેવું—‘વિષ્ણુ મારે પ્રસન્ન થાઓ।’

Verse 20

सुविनीतं शीलयुतं तथा सोपस्करं हयम् । भूषयित्वा च विप्राय दद्याद्दक्षिणया सह

સુવિનિત, શીલસંપન્ન અને ઉપસ્કરসহિત ઘોડાને શોભાવીને બ્રાહ્મણને યોગ્ય દક્ષિણાસહ દાન આપવું જોઈએ।

Verse 21

एवं कृते द्विजश्रेष्ठाः कृतकृत्यो भवेन्नरः । मुक्तिं प्रयांति तस्यैव पितरस्त्रिकुलोद्भवाः

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો! આમ કરવાથી મનુષ્ય કૃતકૃત્ય બને છે અને તેના ત્રિકુલોદ્ભવ પિતૃઓ પણ મુક્તિને પામે છે।

Verse 22

प्रेतयोनिं गता ये च ये च कीटत्वमागताः । पच्यंते नरके ये च महारौरवसंज्ञके

જે પ્રેતયોનિમાં ગયા છે, જે કીટત્વને પામ્યા છે, અને જે ‘મહારૌરવ’ નામના નરકમાં પીડાય છે—

Verse 23

ते सर्वे तृप्तिमायांति चकतीर्थ प्रभावतः । श्राद्धे कृते द्विजश्रेष्ठा गयाश्राद्धफलं लभेत्

ચક્રતીર્થના પ્રભાવથી તેઓ સર્વે તૃપ્તિ પામે છે; હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો, ત્યાં શ્રાદ્ધ કરવાથી ગયા-શ્રાદ્ધનું ફળ મળે છે।

Verse 24

या गतिर्मातृभक्तानां यज्वनां या गतिः स्मृता । चक्रतीर्थे द्विजश्रेष्ठाः स्नात्वा तां लभते नरः

માતૃભક્તોની જે ગતિ કહેવાઈ છે અને યજ્વનોની જે ગતિ સ્મૃત છે, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો, ચક્રતીર્થમાં સ્નાન કરીને મનુષ્ય એ જ ગતિ પામે છે।

Verse 25

श्राद्धं प्रशस्तं विप्रेंद्राः संप्राप्ते चंद्रसंक्षये । सूर्यग्रहे विशेषेण कुरुक्षेत्रफलं स्मृतम् । श्राद्धे स्नाने तथा दाने पितॄणां तर्पणे तथा

હે વિપ્રેન્દ્રો! ચંદ્રક્ષયના સમયે શ્રાદ્ધ અતિ પ્રશસ્ત છે. વિશેષ કરીને સૂર્યગ્રહણમાં તે કુરુક્ષેત્ર-યાત્રાના ફળ સમાન કહેવાયું છે—શ્રાદ્ધમાં, સ્નાનમાં, દાનમાં તથા પિતૃ-તર્પણમાં પણ.

Verse 26

प्रशस्तं चक्रतीर्थं च नात्र कार्य्या विचारणा

ચક્રતીર્થ નિશ્ચયે અતિ પ્રશસ્ત છે; અહીં વધુ વિચાર કરવાની જરૂર નથી।

Verse 27

सर्वदा पावनं विप्राश्चक्रतीर्थं न संशयः । यस्तु श्राद्धं प्रकुर्वीत यात्रायामागतो नरः

હે વિપ્રો! ચક્રતીર્થ સર્વદા પાવન છે—એમાં સંશય નથી. અને જે મનુષ્ય યાત્રામાં આવી શ્રાદ્ધ કરે છે…

Verse 28

चक्रतीर्थे द्विजश्रेष्ठाः संपूज्य मधुसूदनम् । पूजितेषु द्विजेंद्रेषु विष्णुसांनिध्यमाप्नुयात्

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો! ચક્રતીર્થમાં મધુસૂદન (વિષ્ણુ)ની વિધિવત પૂજા કરીને અને દ્વિજેન્દ્રોનું સન્માન કરવાથી, વિષ્ણુનું સાન્નિધ્ય પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 29

वाचा कृतं कर्मकृतं मनसां समुपार्जितम् । स्नानमात्रेण तत्पापं नश्यते नात्र संशयः

વાણીથી કરેલ, કર્મથી કરેલ અને મનમાં સંચિત પાપ—અહીં માત્ર સ્નાનથી જ નાશ પામે છે; તેમાં સંશય નથી।