Adhyaya 34

Verse 1

श्रीप्रह्लाद उवाच । एवमद्भुतमाहात्म्यं द्वारकायां मुनीश्वराः । सर्वेषां क्षेत्रतीर्थानां महापापविदारक्म्

શ્રીપ્રહ્લાદ બોલ્યા—હે મુનીશ્વરો! દ્વારકાનું આ અદ્ભુત માહાત્મ્ય સર્વ ક્ષેત્ર-તીર્થોનું સાર છે અને મહાપાપોને વિદારી નાખનારું છે।

Verse 2

वर्णानामश्रमाणां च पतितानां विशेषतः । महापापहरं प्रोक्तं महापुण्यविवर्द्धनं

આ (માહાત્મ્ય) સર્વ વર્ણો અને આશ્રમોના લોકો માટે—અને વિશેષ કરીને પતિતો માટે—મહાપાપહર તથા મહાપુણ્યવર્ધક તરીકે કહેવાયું છે।

Verse 3

अत्युग्रपापराशीनां दाहस्थानं यथा स्मृतम् । द्वारकागमनं विप्राः किं पुनर्द्वारकास्थितिः

હે વિપ્રો! અત્યંત ઉગ્ર પાપરાશિઓ માટે દ્વારકાગમન જ ‘દાહસ્થાન’ સમાન સ્મૃત છે; તો પછી દ્વારકામાં નિવાસનું તો શું કહેવું!

Verse 4

विशेषेण तु विप्रेन्द्राः कन्याराशिस्थिते गुरौ । ब्रह्मादयोपि दृश्यंते यत्र तीर्थैश्च संयुताः

હે વિપ્રશ્રેષ્ઠો! વિશેષ કરીને જ્યારે ગુરુ કન્યા રાશિમાં સ્થિત હોય, ત્યારે દ્વારકામાં તીર્થો સાથે બ્રહ્મા આદિ દેવગણ પણ પ્રત્યક્ષ દર્શાય છે.

Verse 5

प्रतिवर्षं प्रकुर्वंति द्वारकागमनं नराः । तेषां पादरजः स्पृष्ट्वा दिवं यांति च पापिनः

માનવો દર વર્ષે દ્વારકાની યાત્રા કરે છે; તેમના ચરણોની રજ સ્પર્શતાં પાપીઓ પણ સ્વર્ગને પામે છે.

Verse 6

गोमती नीरपूतानां कृष्णवक्त्रावलोकिनाम् । दर्शनात्पातकं तेषां याति जन्मशतार्जितम्

ગોમતીના જળથી પવિત્ર થયેલા અને શ્રીકૃષ્ણના મુખનું દર્શન કરનારાઓના સો જન્મોના સંચિત પાપ દર્શનમાત્રથી જ નાશ પામે છે.

Verse 7

इतिहासेन पूर्वोक्तं श्रूयतां मुनिपुङ्गवाः । दिलीपवसिष्ठ संवादे परमाश्चर्य्यवर्द्धनम्

હે મુનિપુંગવો! પૂર્વે કહેલ પ્રાચીન ઇતિહાસ સાંભળો—દિલીપ અને વશિષ્ઠના સંવાદમાં આવેલો, પરમ આશ્ચર્ય વધારનાર પ્રસંગ.

Verse 8

काश्यां तु वज्रलेपो हि क्षेत्र एकत्र नश्यति । यातुर्दर्शनतः श्रुत्वा दिलीपो वाक्यमब्रवीत्

કાશીમાં તે એક જ પવિત્ર ક્ષેત્રમાં ભયંકર ‘વજ્રલેપ’ નાશ પામે છે—યાત્રીના વર્ણનથી આ સાંભળી રાજા દિલીપે આ વચન કહ્યાં.

Verse 9

दिलीप उवाच । वज्रलेपश्च काश्यां तु घोरो यत्र विनश्यति । कृत्स्नशोऽथ महापुण्यं प्राप्यं यत्र तदस्ति किम्

દિલીપ બોલ્યો—કાશીમાં જ્યાં તે ઘોર વજ્રલેપ નષ્ટ થાય છે, તો તે કયું સ્થાન છે જ્યાં પૂર્ણરૂપે મહાપુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે?

Verse 10

न प्ररोहंति पापानि यस्मिन्क्षेत्रे द्विजोत्तम । तत्क्षेत्रं कथ्यतां पुण्यं यत्र पापं प्रणश्यति

હે દ્વિજોત્તમ! જે ક્ષેત્રમાં પાપો ફરી અંકુરિત થતા નથી, તે પુણ્યક્ષેત્ર કહો—જ્યાં પાપ સંપૂર્ણ રીતે નાશ પામે છે.

Verse 11

वसिष्ठ उवाच । आसीत्काश्यां पुरा कश्चित्त्रिदण्डी मोक्षधर्मवित् । जपन्दशाश्वेमेधे तु गायत्रीं च समाहितः

વસિષ્ઠ બોલ્યા—પૂર્વે કાશીમાં એક ત્રિદંડી સંન્યાસી હતો, જે મોક્ષધર્મનો જાણકાર હતો. તે એકાગ્રચિત્તે ગાયત્રી જપ કરતો; તે જપ દસ અશ્વમેધ યજ્ઞ સમાન પુણ્યદાયક હતો.

Verse 12

तत्र काचित्समायाता युवती गजगामिनी । तीरे संस्थाप्य वासांसि गंगायाः श्रमशान्तये । प्रविष्टा च जले नग्ना जलक्रीडां चकार ह

ત્યાં ગજગામિની જેવી ચાલ ધરાવતી એક યુવતી આવી. થાક ઉતારવા તેણે ગંગાના કિનારે વસ્ત્રો મૂકી, નિર્વસ્ત્ર થઈ જળમાં પ્રવેશીને જળક્રીડા કરવા લાગી.

Verse 13

नग्नां तां क्रीडतीं वीक्ष्य यतिर्मदनपूरितः । दैवाग्निभ्रंशितो मार्गात्सहसा च विमोहितः

તેને નિર્વસ્ત્ર થઈ જળક્રીડા કરતી જોઈ યતિ કામથી ભરાઈ ગયો. જાણે દૈવાગ્નિએ માર્ગ પરથી ખસેડ્યો હોય તેમ, તે અચાનક મોહમાં પડી ગયો.

Verse 14

मनसा कामयामास साऽपि तं तरुणं यतिम् । तयोश्च संगतिस्तत्र संजाता पापकर्मणोः

તેણે મનમાં તેણીને ઇચ્છી, અને તેણીએ પણ તે યુવાન યતિને ઇચ્છ્યો. આમ બંનેના પાપકર્મથી ત્યાં તેમનો સંગમ થયો.

Verse 15

तया विमोहितः सद्यस्तामेवानुससार सः । तत्प्रीत्यै चार्जयामास धनमन्यायतस्तदा

તેણીના મોહથી મોહિત થઈ તે તરત જ માત્ર તેણીને અનુસરવા લાગ્યો. અને તેણીની પ્રીતિ માટે તેણે ત્યારે અન્યાયથી ધન એકત્ર કર્યું.

Verse 16

वाराणस्यां हि न त्यक्तश्चंडालस्य प्रतिग्रहः । स्नानहीनः सदा पापी रात्रौ चौर्य्येण वर्त्तते

વારાણસીમાં પણ તેણે ચાંડાલ પાસેથી દાન સ્વીકારવાનું છોડ્યું નહીં. સ્નાનવિહોણો, સદા પાપી, તે રાત્રે ચોરીથી જીવન ચલાવતો હતો.

Verse 17

कस्मिंश्चित्समये पापी मांसार्थी तु वनं गतः । ददर्श प्रमदां तत्र मातंगीं मदिरेक्षणाम्

એક સમયે તે પાપી માંસની લાલસાથી વનમાં ગયો. ત્યાં તેણે મદિરા જેવી આંખો ધરાવતી માતંગી યુવતીને જોઈ.

Verse 18

तस्याः प्रथमतारुण्यं दृष्ट्वा गर्वेण पाप्मना । वनेऽथ निर्जने तत्र मातंगीसंगमेयिवान्

તેણીના પ્રથમ યૌવનને જોઈ પાપભર્યા ગર્વથી પ્રેરિત થઈ, તે નિર્જન વનમાં તેણે માતંગી સાથે સંગમ ઇચ્છ્યો.

Verse 19

तया सहान्नपानादि कृतवान्पापमोहितः । अश्नाति सुरया पंकं गोमांसं पापलंपटः

તે પાપમોહિત થઈ તેની સાથે અન્નપાનાદિ કરતો રહ્યો; પાપલંપટ બની સૂરા સાથે ઘૃણિત ભોજન—અહીં સુધી કે ગોમાસ પણ—ભક્ષણ કર્યુ।

Verse 20

तद्गृहे निधनं प्राप्तः पापात्मा सर्वभक्षकः । वाराणसीप्रभावेन न प्राप्तो नरकं तदा

તે પાપાત્મા, સર્વભક્ષક, તેના જ ઘરમાં મૃત્યુ પામ્યો; પરંતુ વારાણસીના પ્રભાવથી તે ત્યારે નરકમાં પડ્યો નહિ।

Verse 21

किं तु तत्र कृतं पापं वज्रलेपं सुदारुणम् । शूद्रीसंपर्क पापेन जातोऽसौ क्रूरयोनिषु

પરંતુ ત્યાં કરેલું પાપ વજ્રલેપ સમાન અતિ દારુણ હતું; શૂદ્રી-સંપર્કના પાપથી તે ક્રૂર યોનિઓમાં જન્મ્યો।

Verse 22

वृको व्याघ्रोरगः श्वानः शृगालः सूकरोऽभवत् । दुरंतां यातनां प्राप्तः शमलेशं न विन्दति

તે વરુ, વાઘ, સર્પ, કૂતરો, શિયાળ અને સૂવર બન્યો; અનંત યાતના ભોગવીને પણ તેને અણુમાત્ર શાંતિ ન મળી।

Verse 23

एवं जन्मसहस्रैस्तु न तस्य पापकर्मणः । मातंग्या संगजं पापं व्यनश्यत युगायुतैः

આ રીતે હજારો જન્મોમાં પણ તેના પાપકર્મનું—માતંગી સાથેના સંગથી ઉત્પન્ન—પાપ, યುಗાયુતોમાં પણ નાશ પામ્યું નહિ।

Verse 24

ततोऽसौ सप्तमे जातः शशकश्चैव जन्मनि । ततोऽसौ राक्षसो जातः पापात्मा सर्वभक्षकः

પછી સાતમા જન્મમાં તે શશક (સસલું) થયો; ત્યારબાદ પાપાત્મા, સર્વભક્ષક એવો રાક્ષસ જન્મ્યો।

Verse 25

प्राणिनो भक्षयन्सर्वान्संप्राप्तो विंध्यपर्वते । अस्मादनन्तरं भाव्यं कृकलासत्वमद्भुतम्

બધા પ્રાણીઓને ભક્ષતો તે વિંધ્ય પર્વતે પહોંચ્યો; આ પછી તરત જ અદ્ભુત પરિવર્તન નિશ્ચિત હતું—તે કૃકલાસ (છિપકલી) બનવાનો હતો।

Verse 26

शूद्रीसंगजपापेन भाव्यं च कृमियोनिना । मातंगीसंगमे प्रोक्तं फलं ह्यतिजुगुप्सितम्

શૂદ્રીના સંગથી ઉત્પન્ન પાપને કારણે તેનું કૃમિયોનિમાં જન્મ નિશ્ચિત હતું; માતંગી સાથે સંગમનું ફળ શાસ્ત્રે અત્યંત જઘન્ય કહ્યું છે।

Verse 27

युगायुतं सहस्रैस्तु भोक्ष्यमाणं सुदारुणम् । अत्याश्चर्य्यमभूत्तत्र दिलीप श्रूयतां महत्

હજારો યુગસમૂહો સુધી તેને તે અત્યંત ભયંકર યાતના ભોગવવાની હતી; પરંતુ ત્યાં એક મહાન આશ્ચર્ય થયું—હે દિલીપ, સાંભળો।

Verse 28

आलोकितं च विंध्याद्रौ सर्वेषां विस्मयास्पदम् । दृष्ट्वा द्वारावतीं कश्चित्कृष्णवक्त्रं सुशोभनम्

વિંધ્યાદ્રિ પર સૌને આશ્ચર્યમાં મૂકતું એક દૃશ્ય પ્રગટ થયું; કોઈએ દ્વારાવતી અને શ્રીકૃષ્ણનું અતિ શોભન મુખ દર્શન કર્યું।

Verse 29

गोमतीनीरपूतस्तु विंध्यं प्राप्तः स पांथिकः । मात्रां कृष्णप्रसादस्य स्कन्धे कृत्वा प्रहर्षितः

ગોમતીના પવિત્ર જળથી શુદ્ધ થઈ તે પાંથિક વિંધ્ય પહોંચ્યો. ખભા પર શ્રીકૃષ્ણ-પ્રસાદનો અંશ ધારણ કરી તે હર્ષથી ભરાઈ ગયો.

Verse 30

प्रयास्यन्स्वगृहं तत्र ददर्श पथि राक्षसम् । द्रुतं च क्रूरकर्माणं दृष्ट्वा भक्षितुमागतम्

પોતાના ઘરે જવા નીકળતાં તેણે માર્ગમાં એક રાક્ષસને જોયો. તે ઝડપી અને ક્રૂરકર્મા, તેને જોઈને ભક્ષણ કરવા દોડી આવ્યો.

Verse 31

तस्य दर्शनमात्रेण वज्रलेपः सुदारुणः । वाराणसीसमुद्भूतो भस्मसादभवत्क्षणात्

તેના માત્ર દર્શનથી જ તે અત્યંત કઠોર વજ્રલેપધારી—જે વારાણસીમાંથી ઉત્પન્ન થયો હતો—ક્ષણમાં ભસ્મીભૂત થયો.

Verse 32

जन्मकोटिशतेनापि यो न शक्यो व्यपोहितुम् । तत्पापपर्वतान्मुक्तः कृष्णपांथिकदर्शनात्

જે પાપ સો કરોડ જન્મોમાં પણ દૂર ન થઈ શકે, તે શ્રીકૃષ્ણભક્ત પાંથિકના દર્શનથી પાપપર્વતમાંથી મુક્ત થયો.

Verse 33

दग्धेऽथ क्रूरभावे तु घनमुक्तो यथा शशी । रेजे पुण्यप्रकाशेन कृष्णपांथिकदर्शनात्

જ્યારે તેનો ક્રૂરભાવ દગ્ધ થયો, ત્યારે તે—વાદળોથી મુક્ત ચંદ્રમા સમાન—શ્રીકૃષ્ણભક્ત પાંથિકના દર્શનથી પુણ્યપ્રકાશે ઝળહળ્યો.

Verse 34

ततोऽभिमुखमभ्येत्य द्वारकापथिकं मुदा । ननाम श्रद्धया भूमौ तद्दर्शनमहोत्सवः

પછી તે આનંદપૂર્વક સામસામે આવી દ્વારકા-ગામી પથિકને શ્રદ્ધાથી ભૂમિ પર દંડવત્ પ્રણામ કર્યો; તે દર્શનને મહોત્સવ સમાન માન્યું।

Verse 35

नत्वाऽथ विस्मितः प्राह अहोऽद्य तव दर्शनात् । गतो घोरतमो भावः प्राप्ता संसिद्धिरुत्तमा

પ્રણામ કરીને તે આશ્ચર્યથી બોલ્યો—“અહો! આજે તારા માત્ર દર્શનથી મારો અતિ ઘોર ભાવ દૂર થયો અને ઉત્તમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થઈ।”

Verse 36

कस्मात्त्वमागतो भद्र प्रभावः कीदृशस्तव । वज्रलेपस्तु काश्यां वै दग्धस्ते दर्शनादनु

“હે ભદ્ર! તું ક્યાંથી આવ્યો છે, અને તારો આ કેવો પ્રભાવ છે? કારણ કે કાશીમાં તારા દર્શન પછી ‘વજ્રલેપ’ ખરેખર દગ્ધ થઈ ગયો।”

Verse 37

वसिष्ठ उवाच । इत्येवं राक्षसेनोक्तं श्रुत्वा कृष्णस्य पांथिकः । विस्मयं परमापन्नः प्राह तं हर्षमानसः

વસિષ્ઠે કહ્યું—રાક્ષસે આમ કહ્યું તે સાંભળી કૃષ્ણનો પથિક પરમ આશ્ચર્યમાં પડ્યો અને હર્ષિત હૃદયથી તેને ઉત્તર આપ્યો।

Verse 38

पांथिक उवाच । श्रीमद्द्वारवतीं दृष्ट्वा ह्यागतोऽस्म्यत्र राक्षस । वज्रलेपहरोऽस्माकं प्रभावः कृष्णदर्शनात्

પથિક બોલ્યો—“હે રાક્ષસ! શ્રીમદ્ દ્વારવતી (દ્વારકા)નું દર્શન કરીને હું અહીં આવ્યો છું. કૃષ્ણદર્શનથી ઉત્પન્ન અમારો પ્રભાવ ‘વજ્રલેપ’ દૂર કરે છે।”

Verse 39

गोमत्यां यः सकृत्स्नात्वा पश्येत्कृष्णमुखांबुजम् । सर्वानुद्धरते पापादपि त्रैलाक्यदाहकात्

જે ગોમતીમાં એકવાર પણ સ્નાન કરીને શ્રીકૃષ્ણના મુખકમળનું દર્શન કરે છે, તે ત્રિલોક દહન કરનારાં પાપોથી પણ સર્વને પાપમુક્ત કરે છે।

Verse 40

वसिष्ठ उवाच । इत्युक्तो राक्षसो हृष्टः शुद्धात्मा भक्तिसंयुतः । नत्वा प्रदक्षिणं कृत्वा संप्राप्तो द्वारकां तदा

વસિષ્ઠે કહ્યું—આ રીતે કહ્યે પછી તે રાક્ષસ આનંદિત થયો; તેનું અંતઃકરણ શુદ્ધ થયું અને તે ભક્તિથી યુક્ત થયો. નમસ્કાર કરીને પ્રદક્ષિણા કરી, ત્યારે તે દ્વારકામાં પહોંચ્યો।

Verse 41

गोमत्यां स तनुं त्यक्त्वा प्राप्तोऽसौ वैष्णवं पदम् । स्तूयमानः सुरेशानैर्गधर्वैः पुष्पवृष्टिभिः

ત્યાં ગોમતીમાં દેહ ત્યજી તેણે વૈષ્ણવ પદ પ્રાપ્ત કર્યું. દેવાધિપતિઓ અને ગંધર્વો દ્વારા સ્તુત થતો, પુષ્પવૃષ્ટિ વચ્ચે તે મહિમાવાન થયો।

Verse 42

इत्थं महाप्रभावो हि द्वारकायाः प्रकीर्त्तितः । न प्ररोहंति पापानि यस्याः पांथिकदर्शनात् । द्वारकायां तु किं वाच्यं न प्ररोहंति पातकम्

આ રીતે દ્વારકાનો મહાપ્રભાવ પ્રકીર્તિત થયો—તેના યાત્રિકના દર્શન માત્રથી પણ પાપો અંકુરતા નથી. તો સ્વયં દ્વારકામાં શું કહેવું—ત્યાં પાતક કદી ઉગતું નથી।

Verse 43

इत्येतत्कथितं राजन्यत्पृष्टोहं त्वयाऽनघ । सर्वक्षेत्रोत्तमं क्षेत्रं वज्रलेपविनाशनम्

હે રાજન, હે અનઘ! તું જે પૂછ્યું હતું તે મેં કહી દીધું. આ ક્ષેત્ર સર્વ ક્ષેત્રોમાં શ્રેષ્ઠ છે અને ‘વજ્રલેપ’ દોષનો વિનાશ કરનાર છે।

Verse 44

श्रीप्रह्लाद उवाच । वसिष्ठेनोदितं श्रुत्वा दिलीपो हृष्ट मानसः । द्वारकां क्षेत्रराजं तं ज्ञात्वा च विस्मयं ययौ

શ્રી પ્રહ્લાદ બોલ્યા—વસિષ્ઠના ઉપદેશને સાંભળી દિલીપનું મન હર્ષિત થયું. દ્વારકાને ક્ષેત્રરાજ જાણીને તે આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયો.

Verse 45

ययौ द्वारवतीं हृष्टो देवदेवस्य सादरम् । कृष्णं दृष्ट्वा परां सिद्धिं संप्राप्तो देवमंदिरे

હર્ષિત થઈ તે દેવોના દેવના ધામ દ્વારવતીમાં આદરભક્તિથી ગયો. શ્રીકૃષ્ણના દર્શનથી પરમ સિદ્ધિ મેળવી તે દેવમંદિરે પહોંચ્યો.