Adhyaya 47
પુલસ્ત્ય રાજાને પ્રસિદ્ધ ગૌતમાશ્રમ તીર્થ તરફ જવા ઉપદેશ આપે છે, જ્યાં ધર્મનિષ્ઠ મુનિ ગૌતમએ પૂર્વે તપ કર્યું હતું. તેમણે ભક્તિપૂર્વક મહાદેવની આરાધના કરતાં ધરતી ભેદીને એક મહાલિંગ પ્રગટ થયું—તે સ્થળે શૈવ સાન્નિધ્યનું વિશેષ પ્રાકટ્ય દર્શાવતું. ત્યારબાદ આકાશવાણી થઈ કે લિંગની પૂજા કરો અને વર માગો. ગૌતમએ વર માગ્યો કે આશ્રમમાં સદૈવ દેવસાન્નિધ્ય રહે અને જે કોઈ સાચી ભક્તિથી ત્યાં શિવદર્શન કરે તે બ્રહ્મલોક પામે. વિશેષ રીતે માઘ માસના કૃષ્ણપક્ષની ચતુર્દશીએ દર્શન કરનારને પરમ ગતિ મળે એમ જણાવાયું છે. અધ્યાયમાં નજીકના પવિત્ર કુંડનું માહાત્મ્ય પણ છે—ત્યાં સ્નાનથી કુલનો ઉદ્ધાર થાય છે. ત્યાં કરેલું શ્રાદ્ધ, ખાસ કરીને ઇન્દુસંક્ષય (ચંદ્રક્ષય/ગ્રહણ-સંયોગ) સમયે, ગયા-શ્રાદ્ધ સમાન પુણ્ય આપે; અને તિલદાન તિલોની સંખ્યાનુસાર દીર્ઘ સ્વર્ગવાસ આપે. ગોદાવરીના સિંહસ્થ સ્નાન વગેરે પ્રસિદ્ધ તીર્થફળોની તુલનાથી આ તીર્થને વિશાળ પુણ્ય-પરંપરા અને પંચાંગવિધિ સાથે જોડવામાં આવ્યું છે.
Shlokas
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ सुपूर्णं गौतमाश्रमम् । यत्र पूर्वं तपस्तप्तं गौतमेन महात्मना
પુલસ્ત્ય બોલ્યા—હે નૃપશ્રેષ્ઠ! ત્યાર પછી તું સમૃદ્ધ ગૌતમાશ્રમમાં જા, જ્યાં પૂર્વકાળે મહાત્મા ગૌતમે તપ કર્યું હતું।
Verse 2
पुराऽसीद्गौतमो नाम मुनिः परमधार्मिकः । स भक्त्याऽराधयामास देवदेवं महेश्वरम्
પ્રાચીન સમયમાં ગૌતમ નામના પરમધાર્મિક મુનિ હતા. તેમણે ભક્તિપૂર્વક દેવદેવ મહેશ્વરની આરાધના કરી।
Verse 3
भक्त्याऽराधयमानस्य निर्भिद्य धरणीतलम् । समुत्तस्थौ महल्लिंगं परं माहेश्वरं नृप
તે ભક્તિપૂર્વક આરાધના કરતો હતો ત્યારે ધરતીનું તળ ફાટી ગયું; હે નૃપ! પરમ માહેશ્વરનું એક મહાલિંગ પ્રગટ થઈ ઉપર ઊઠ્યું।
Verse 4
एतस्मिन्नेव काले तु वागुवाचाशरीरिणी । पूजयैतन्महल्लिंगं त्वद्भक्त्या समुपस्थितम् । वरं वरय भद्रं ते यत्ते मनसि वर्तते
એ જ સમયે એક અશરીરી વાણી બોલી—“તારી ભક્તિથી પ્રગટ થયેલા આ મહાલિંગની પૂજા કર. તને મંગળ થાઓ; મનમાં જે હોય તે વર માગ।”
Verse 5
गौतम उवाच । अत्राश्रमपदे देव त्वया शम्भो जगत्पते । सदा कार्यं हि सान्निध्यं यदि तुष्टो मम प्रभो
ગૌતમ બોલ્યા—હે દેવ! હે શંભુ, જગત્પતે! જો તમે મારી ઉપર પ્રસન્ન હો, તો આ આશ્રમસ્થાને તમારું નિત્ય સાન્નિધ્ય સ્થાપિત થાઓ।
Verse 6
यस्त्वां पश्यति सद्भक्त्या ब्रह्मलोकं स गच्छतु
જે કોઈ સદ્ભક્તિથી તમારું દર્શન કરે, તે બ્રહ્મલોકને પ્રાપ્ત થાઓ।
Verse 7
आकाशवाण्युवाच । माघमासे चतुर्द्दश्यां योऽत्र मां वीक्षयिष्यति । कृष्णायां ब्राह्मणश्रेष्ठ स यास्यति परां गतिम्
આકાશવાણી બોલી—હે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ! માઘ માસમાં કૃષ્ણપક્ષની ચતુર્દશીએ જે અહીં મારું દર્શન કરશે, તે પરમ ગતિને પ્રાપ્ત થશે।
Verse 8
एवमुक्त्वा ततो वाणी विरराम महीपते । तत्रास्ति कुण्डमपरं पवित्रं जलपूरितम् । तत्र स्नातो नरः सद्यः कुलं तारयतेऽखिलम्
આવું કહીને, હે રાજન, તે વાણી શાંત થઈ ગઈ। ત્યાં શુદ્ધ જળથી ભરેલું બીજું એક પવિત્ર કુંડ છે; તેમાં સ્નાન કરનાર મનુષ્ય તરત જ પોતાના સમગ્ર કુળનો ઉદ્ધાર કરે છે।
Verse 9
यस्तत्र कुरुते श्राद्धं विशेषादिन्दुसंक्षये । गयाश्राद्धफलं तस्य सकलं जायते ध्रुवम्
જે ત્યાં શ્રાદ્ધ કરે—વિશેષ કરીને ચંદ્રક્ષય, એટલે અમાવાસ્યાના સમયે—તેને નિશ્ચિત રીતે ગયા-શ્રાદ્ધનું સંપૂર્ણ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે।
Verse 10
तत्र दानं प्रशंसंति तिलानां मुनिपुंगवाः । तिलसंख्यानि वर्षाणि दानात्स्वर्गे वसेन्नृप
ત્યાં મુનિશ્રેષ્ઠો તલ-દાનની પ્રશંસા કરે છે. હે રાજન! જેટલા તલ દાન થાય, તેટલા વર્ષો દાનકર્તા સ્વર્ગમાં વસે છે.
Verse 11
अर्बुदे गौतमी यात्रा सिंहस्थे च बृहस्पतौ । अमायां सोमवारेण द्विषड्गोदावरीफलम्
અર્બુદમાં, સિંહસ્થ બૃહસ્પતિના કાળે ગૌતમી (ગોદાવરી) યાત્રા—જો સોમવતી અમાવાસ્યાએ કરવામાં આવે—તો ગોદાવરીમાં છ વાર સ્નાનના ફળ જેટલું પુણ્ય આપે છે.
Verse 12
षष्टिवर्षसहस्राणि भागीरथ्यवगाहने । सकृद्गोदावरीस्नानात्सिंहस्थे च बृहस्पतौ
ભાગીરથીમાં સાઠ હજાર વર્ષ અવગાહનનું જે ફળ, તે જ પુણ્ય સિંહસ્થ બૃહસ્પતિના કાળે ગોદાવરીમાં એકવાર સ્નાનથી કહેવાયું છે.
Verse 47
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशातिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखण्डे गौतमाश्रमतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः
આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતી-સાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના ત્રીજા અર્બુદખંડમાં ‘ગૌતમાશ્રમ-તીર્થ-માહાત્મ્ય-વર્ણન’ નામનો સત્તેચાળીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.