Adhyaya 34
પુલસ્ત્ય ઋષિ યયાતિને કૃષ્ણતીર્થમાં જવા ઉપદેશ આપે છે—આ તીર્થ સદા શ્રીકૃષ્ણ/વિષ્ણુને અતિ પ્રિય છે અને ત્યાં સતત દિવ્ય સાન્નિધ્ય વર્તે છે. યયાતિ તેના પ્રાદુર્ભાવની કથા પૂછે ત્યારે પુલસ્ત્ય પ્રલયકાળનું વર્ણન કરે છે: અપર સમય પછી બ્રહ્મા જાગે છે અને ગોવિંદને મળે છે. પ્રાધાન્યના વિવાદથી લાંબો યુદ્ધ થાય છે; ત્યારે તેજોમય, અનંત લિંગ પ્રગટે છે અને અશરીરી વાણી આદેશ આપે છે—એક ઉપર, એક નીચે જઈ તેની સીમા શોધો; જે અંત પામે તે પરમ. વિષ્ણુ નીચે ઉતરી કાલાગ્નિરુદ્રરૂપને જુએ છે અને તેના તેજથી દગ્ધ થઈ ‘કૃષ્ણત્વ’ (શ્યામતા) પામે છે; પછી પાછા આવી વૈદિક સ્તુતિથી લિંગની પૂજા કરે છે. બ્રહ્મા ઉપર જઈ અંત ન મળતાં કેતકી પુષ્પને ખોટી સાક્ષી બનાવી પાછા આવે છે; મહાદેવ બ્રહ્માના પૂજ્યત્વ પર શાપ આપે છે અને કેતકીના પૂજામાં ઉપયોગને મર્યાદિત કરે છે, તેમજ વિષ્ણુની સત્યનિષ્ઠાની પ્રશંસા કરે છે. સૃષ્ટિ આગળ વધે તે માટે વિષ્ણુ લિંગને લઘુ કરવા વિનંતી કરે છે; મહાદેવ શુદ્ધ સ્થાને પ્રતિષ્ઠા કરવાનો ઉપદેશ આપે છે. વિષ્ણુ અર્બુદ પર્વત પર નિર્મળ ઝરણા પાસે લિંગ સ્થાપે છે અને તે સ્થાન ‘કૃષ્ણતીર્થ’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થાય છે. ફલશ્રુતિ મુજબ ત્યાં સ્નાન અને લિંગદર્શનથી સર્વ તીર્થફળ, દાનફળ, એકાદશી જાગરણ તથા શ્રાદ્ધફળ મળે છે; ઘોર પાપો નાશ પામે છે અને માત્ર કૃષ્ણતીર્થના દર્શનથી પણ શુદ્ધિ થાય છે.
Shlokas
Verse 2
पुलस्त्य उवाच । कृष्णतीर्थं ततो गच्छेत्कृष्णस्य दयितं सदा । यत्र सन्निहितो नित्यं स्वयं विष्णुर्महीपते । ययातिरुवाच । कृष्णतीर्थं कथं तत्र जातं ब्राह्मणसत्तम । कस्मिन्काले मुने ब्रूहि सर्वं विस्तरतो मम
પુલસ્ત્ય બોલ્યા—ત્યાર પછી કૃષ્ણતીર્થમાં જવું જોઈએ; તે સદા શ્રીકૃષ્ણને પ્રિય છે, જ્યાં, હે રાજન, સ્વયં ભગવાન વિષ્ણુ નિત્ય સન્નિહિત છે। યયાતિ બોલ્યા—હે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ! ત્યાં કૃષ્ણતીર્થ કેવી રીતે ઉત્પન્ન થયું? હે મુનિ, કયા કાળે થયું—બધું મને વિસ્તારે કહી દો।
Verse 3
पुलस्त्य उवाच । तस्मिन्नेकार्णवे घोरे नष्टे स्थावरजंगमे । चंद्रार्कपवने नष्टे ज्योतिषि प्रलयं गते
પુલસ્ત્ય બોલ્યા—તે ભયંકર એકાર્ણવ-પ્રલયમાં સ્થાવર-જંગમ સર્વ નષ્ટ થઈ ગયા; ચંદ્ર, સૂર્ય અને પવન પણ લય પામ્યા; અને જ્યોતિષ્કો પણ પ્રલયમાં લીન થયા।
Verse 4
ततो युगसहस्रांते विबुद्धः कमलासनः । एकाकी चिंतयामास कथं सृष्टिर्भवेदिति
પછી સહસ્ર યુગોના અંતે કમલાસન બ્રહ્મા જાગ્યા. એકલા રહી તેમણે વિચાર્યું—“સૃષ્ટિ કેવી રીતે થશે?”
Verse 5
भ्रमंश्चापि चतुर्वक्त्रो यावत्पश्यति दूरतः । चतुर्भुजं विशालाक्षं पुरुषं पुरतः स्थितम्
અને ભ્રમણ કરતા ચતુર્મુખ બ્રહ્માએ દૂરથી જોયું—પોતાની સામે ચતુર્ભુજ, વિશાળ નેત્રોવાળો દિવ્ય પુરુષ ઊભો હતો।
Verse 6
तं चोवाच चतुर्वक्त्रः कस्त्वं केन विनिर्मितः । किमर्थमिह संप्राप्तः सर्वं विस्तरतो वद
ચતુર્મુખે તેને કહ્યું—“તું કોણ છે? તને કોણે રચ્યો? કયા હેતુથી અહીં આવ્યો છે? સર્વ વાત વિસ્તારે કહો।”
Verse 7
तमुवाचाथ गोविंदः प्रहसञ्छ्लक्ष्णया गिरा
ત્યારે ગોવિંદે સ્મિત સાથે, મૃદુ વાણીમાં તેને કહ્યું—“હે બ્રહ્મન્, સાંભળ…”
Verse 8
अहमाद्यः पुमानेको मया सृष्टो भवानपि । स्रष्टुमिच्छामि भूयोऽपि भूतग्रामं चतुर्विधम्
હું જ આદ્ય એકમાત્ર પુરુષ છું; તું પણ મારા દ્વારા સર્જાયેલો છે. હું ફરીથી ચતુર્વિધ ભૂતસમૂહની સૃષ્ટિ કરવા ઇચ્છું છું.
Verse 9
पुलस्त्य उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा क्रुद्धो देवः पितामहः । अब्रवीत्परुषं वाक्यं भर्त्सयंश्च पुनःपुनः
પુલસ્ત્ય બોલ્યા—તેના તે વચન સાંભળી દેવ-પિતામહ બ્રહ્મા ક્રોધિત થયા. તેમણે કઠોર વાણી કહી અને વારંવાર ઠપકો આપ્યો.
Verse 10
सृष्टस्त्वं हि मया मूढ प्रथमोऽहमसंशयम् । त्वादृशानां सहस्राणि करिष्येऽहमसंशयम्
હે મૂઢ! તું મારા દ્વારા જ સર્જાયેલો છે; હું જ પ્રથમ છું—નિઃસંદેહ. તારા જેવા હજારોને હું બનાવી શકું—નિઃસંદેહ.
Verse 11
एवं विवदमानौ तौ मिथो राजन्महाद्युती । स्पर्धया रोषताम्राक्षौ युयुधाते परस्परम्
હે રાજન! આમ પરસ્પર વિવાદ કરતાં તે બે મહાતેજસ્વી, સ્પર્ધાથી ક્રોધે લાલ આંખોવાળા બની, એકબીજા સાથે યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.
Verse 12
मुष्टिभिर्बाहुभिश्चैव नखैर्दंतैर्विकर्षणैः । एवं वर्षसहस्रं तु तयोर्युद्धमवर्त्तत
તેઓ મুষ্টિ અને ભુજાઓથી, નખ અને દાંતથી, એકબીજાને ખેંચી-ફાડી લડ્યા; આ રીતે તેમનું યુદ્ધ હજાર વર્ષ સુધી ચાલ્યું.
Verse 13
ततो वर्षसहस्रांते तयोर्मध्ये नृपोत्तम । प्रादुर्भूतं महालिंगं दिव्यं तेजोमयं शुभम्
ત્યારે, હે નૃપશ્રેષ્ઠ, હજાર વર્ષના અંતે તે બંનેની વચ્ચે દિવ્ય, તેજોમય અને શુભ મહાલિંગ પ્રાદુર્ભૂત થયું।
Verse 14
एतस्मिन्नेव काले तु वागुवाचाशरीरिणी । युद्धाद्ब्रह्मन्निवर्तस्व त्वं च विष्णो ममाज्ञया
એ જ ક્ષણે એક અશરીરી વાણી બોલી—“હે બ્રહ્મન્, આ યુદ્ધમાંથી પાછા વળો; અને હે વિષ્ણુ, મારી આજ્ઞાથી તું પણ વિરમ।”
Verse 15
एतन्माहेश्वरं लिंगं योऽस्य चांते गमिष्यति । स ज्येष्ठः स विभुः कर्त्ता युवयोर्नात्र संशयः
“આ માહેશ્વર લિંગ છે. જે તેનો અંત પહોંચશે, તે જ તમારાં બંનેમાં જ્યેષ્ઠ, તે જ સર્વવ્યાપી પ્રભુ અને સાચો કર્તા—એમાં શંકા નથી.”
Verse 16
अधोभागं व्रजत्वेक एकश्चोर्द्ध्वं ममाज्ञया । तच्छ्रुत्वा सत्वरो ब्रह्मा व्योममार्गं समाश्रितः
“મારી આજ્ઞાથી તમામાંથી એક નીચેના ભાગે જાઓ અને બીજો ઉપર તરફ જાઓ.” એમ સાંભળીને બ્રહ્મા તત્કાળ આકાશમાર્ગે દોડ્યા।
Verse 17
विदार्य वसुधां कृष्णोऽप्यधस्तात्सत्वरं गतः । स भित्त्वा सप्तपातालानधो यावत्प्रयाति च । तावत्कालाग्निरुद्रस्तु दृष्टस्तेन महात्मना
પૃથ્વીને વિદારી કૃષ્ણ (વિષ્ણુ) પણ ત્વરાથી નીચે ગયો. તેણે સાત પાતાળોને ભેદીને જેટલું નીચે જઈ શક્યો તેટલું ગયો; ત્યાં તે મહાત્માએ કાલાગ્નિરુદ્રનું દર્શન કર્યું।
Verse 18
गंतुमिच्छंस्ततोऽधस्ताद्यावद्वेगं करोति सः । तावत्तस्यार्चिभिर्दग्धः कृष्णत्वं समपद्यत
હજી વધુ નીચે જવાની ઇચ્છાથી તે પૂર્ણ વેગે આગળ વધ્યો; પરંતુ તેના તેજની જ્વાળાઓથી દગ્ધ થઈ તે કૃષ્ણવર્ણ થયો।
Verse 19
ततो मूर्छाभिसंतप्तो दह्यमानोऽद्भुताग्निना । निवर्त्य सहसा विष्णुर्वैलक्ष्यं परमं गतः
પછી મૂર્છાથી વ્યાકુળ થઈ, તે અદ્ભુત અગ્નિમાં દહ્યમાન વિષ્ણુ સહસા પાછા વળ્યા અને પરમ વૈલક્ષ્યને પામ્યા।
Verse 20
तथा लिंगं समासाद्य भक्त्या पूजा कृता ततः । वेदोक्तैः परमैः सूक्ष्मैः स्तुतिं चक्रे महीपते
આ રીતે લિંગને સમીપ જઈ તેણે ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરી; અને વેદોક્ત પરમ સૂક્ષ્મ સ્તોત્રોથી, હે મહીપતે, તેણે સ્તુતિ કરી।
Verse 21
ब्रह्माऽपि व्योममार्गेण गतो हंसविमानतः । दिव्यं वर्षसहस्रं तु तस्यांतं नाभ्यपद्यत
બ્રહ્મા પણ વ્યોમમાર્ગે હંસવિમાન પર આરૂઢ થઈ ગયા; પરંતુ સહસ્ર દિવ્ય વર્ષોમાં પણ તેનું અંત ન મેળવી શક્યા।
Verse 22
ततो वर्षसहस्रांते केतकीं सोऽप्यपश्यत । आयांतीं व्योममार्गेण तया पृष्टश्चतुर्मुखः
પછી તે સહસ્ર વર્ષોના અંતે વ્યોમમાર્ગે આવતી કેતકી તેણે જોઈ; અને તે કેતકીએ ચતુર્મુખ બ્રહ્માને પ્રશ્ન કર્યો।
Verse 23
क्व त्वया गम्यते ब्रह्मन्निरालंबे महापथि । शून्ये तत्त्वं समाचक्ष्व परं कौतूहलं हि मे
હે બ્રહ્મન્! આધારવિહિન આ મહામાર્ગે તમે ક્યાં જઈ રહ્યા છો? આ શૂન્યતાનું પરમ તત્ત્વ મને કહો, કેમ કે મારી જિજ્ઞાસા અતિ મહાન છે.
Verse 24
ब्रह्मोवाच । मम स्पर्धा समुत्पन्ना विष्णुना सह शोभने । लिंगस्यास्य हि पर्यंतं यो लभिष्यति चावयोः
બ્રહ્માએ કહ્યું—હે શોભને! મારી અને વિષ્ણુની વચ્ચે સ્પર્ધા ઊભી થઈ; આપણામાંથી જે આ લિંગનો અંત શોધી લાવશે, તે શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવશે.
Verse 25
स ज्यायानितरो हीनो ह्येतदुक्तं पिनाकिना । प्रस्थितोऽहं ततश्चोर्द्ध्वमधोमार्गं गतो हरिः
‘એક શ્રેષ્ઠ અને બીજો હીન’—એવું પિનાકધારી શિવે કહ્યું. ત્યારબાદ હું ઊર્ધ્વ દિશામાં નીકળ્યો અને હરિ (વિષ્ણુ) અધોમાર્ગે ગયા.
Verse 26
लब्ध्वा लिंगस्य पर्यंतं यास्यामि क्षितिमंडले । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा तत्पुष्पमभ्यभाषत
‘લિંગનો અંત મેળવી હું ભૂમિમંડળે પાછો જઈશ’—તેના આ વચન સાંભળી તે પુષ્પે તેને સંબોધ્યું.
Verse 27
व्यर्थश्रमोऽसि लोकेश नांतो लिंगस्य विद्यते । चतुर्युगसहस्राणां कोटिरेका पितामह
હે લોકેશ! તારો પરિશ્રમ વ્યર્થ છે; આ લિંગનો કોઈ અંત નથી. હે પિતામહ! ચતુર્યુગોના સહસ્રો પર એક કોટિ કાળ વીતે તોય તેની સીમા મળતી નથી.
Verse 28
लिंगमूर्ध्नः पतंत्या मे कालो जातो महाद्युते । तथापि क्षिति पृष्ठं तु न प्राप्तास्मि कथंचन
હે મહાદ્યુતે! લિંગના શિખર પરથી પડતો પડતો મને ઘણો સમય વીતી ગયો; છતાં પણ હું કોઈ રીતે ધરતીની સપાટી સુધી પહોંચ્યો નથી.
Verse 29
यावत्कालेन हंसस्ते योजनं संप्रगच्छति । तावत्कालेन गच्छामि योजनानामहं शतम्
જેટલા સમયમાં તારો હંસ એક યોજન જાય છે, એટલા જ સમયમાં હું સો યોજન જઈ શકું છું.
Verse 30
तस्मान्निवर्तनं युक्तं मम वाक्येन ते विभो । दर्शयित्वा च मां विष्णोर्ज्येष्ठत्वं व्रज सांप्रतम्
અતએવ, હે વિભો! મારા વચન મુજબ તારે પાછા ફરવું યોગ્ય છે. મને સાક્ષી બનાવી હવે વિષ્ણુ ઉપર તારી જ્યેષ્ઠતા સ્થાપિત કરવા જા.
Verse 31
ततो हृष्टमना भूत्वा गृहीत्वा तां चतुर्मुखः । पुनर्वर्षसहस्रांते भूमिपृष्ठमुपागतः । दर्शयामास तां विष्णोरेषा लिंगस्य मूर्धतः
ત્યારે ચતુર્મુખ બ્રહ્મા હર્ષિત થઈ તે (પુષ્પ) લઈને, હજાર વર્ષના અંતે ફરી ધરતીની સપાટી પર આવ્યો. તેણે વિષ્ણુને બતાવી કહ્યું—“આ લિંગના શિખર પરથી છે.”
Verse 32
मयाऽनीता शुभा माला लब्धश्चांतं चतुर्भुज । त्वया लब्धो न चासत्यं वद मे पुरुषोत्तम
હું આ શુભ માળા લઈને આવ્યો છું અને અંત પણ મેં શોધ્યો છે, હે ચતુર્ભુજ! તું તેને મેળવ્યો નથી; તેથી, હે પુરુષોત્તમ, મને સત્ય કહો.
Verse 33
विष्णुरुवाच । अनंतस्याप्रमेयस्य देवदेवस्य शूलिनः । नाहं शक्तः परं पारं गंतुं ब्रह्मन्कथंचन
વિષ્ણુએ કહ્યું—હે બ્રહ્મન! અનંત, અપ્રમેય, દેવદેવ, ત્રિશૂલધારી પ્રભુનો પરમ પાર હું કોઈ રીતે પણ પહોંચી શકતો નથી.
Verse 34
यदि त्वयाऽस्य पर्यंतो लब्धो ब्रह्मन्कथंचन । तत्ते तुष्टिं गतो नूनं देवदेवो महेश्वरः
હે બ્રહ્મન! જો તું કોઈ રીતે ખરેખર તેની સીમા મેળવી હોય, તો નિશ્ચયે દેવદેવ મહેશ્વર તારા પર પ્રસન્ન થયો છે.
Verse 35
नान्यथा चास्य पर्यंतो दृश्यते केन चित्क्वचित् । तस्माज्ज्येष्ठो भवाञ्छ्रेष्ठः कनिष्ठोऽहमसंशयम्
ક્યાંય કોઈને પણ તેની સીમા અન્ય રીતે દેખાતી નથી. તેથી તું જ્યેષ્ઠ અને શ્રેષ્ઠ છે; હું કનિષ્ઠ—એમાં શંકા નથી.
Verse 36
पुलस्त्य उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु भगवान्वृषभध्वजः । कोपं चक्रे महाराज ब्रह्माणं प्रति तत्क्षणात्
પુલસ્ત્યએ કહ્યું—હે મહારાજ! એ જ ક્ષણે વૃષભધ્વજ ભગવાને તરત જ બ્રહ્મા પ્રત્યે ક્રોધ કર્યો.
Verse 37
अथाह दर्शनं गत्वा धिग्धिग्व्यर्थप्रजल्पक । मिथ्या प्रजल्पमानेन किमिदं साहसं कृतम्
પછી તે દર્શન આપી બોલ્યો—‘ધિક્ ધિક્, વ્યર્થ પ્રલાપ કરનાર! ખોટું બોલીને આ કેવું સાહસ તું કર્યું છે?’
Verse 38
यस्मात्त्वया मृषा प्रोक्तं मम पर्यंतदर्शनम् । तस्मात्त्वं सर्ववर्णानां पूजार्हो न भविष्यसि
તમે મિથ્યા કહીને ‘મેં ભગવાનની સીમા જોઈ’ એમ જણાવ્યું; તેથી હવે તમે સર્વ વર્ણો માટે પૂજ્ય નહીં રહેશો.
Verse 39
ये च त्वां पूजयिष्यंति मानवा मोह संयुताः । ते कृच्छ्रं परमं प्राप्य नाशं यास्यंति कृत्स्नशः
મોહથી યુક્ત જે માનવો તારી પૂજા કરશે, તેઓ પરમ કષ્ટ ભોગવી અંતે સંપૂર્ણ વિનાશને પામશે.
Verse 40
केतक्या च तथा प्रोक्तं यस्मात्तस्मात्सुदुष्टया । अस्या हि स्पर्शनाल्लोकः श्वपाकत्वं प्रयास्यति
અતિ દુષ્ટ કેતકીએ પણ એમ જ કહ્યું; તેથી તેના સ્પર્શમાત્રથી લોકો શ્વપાકત્વ (ચાંડાલત્વ) ને પામશે.
Verse 41
एवं शापो तयोर्दत्त्वा देवः प्रोवाच केशवम् । प्रसन्नवदनो भूत्वा तदा तुष्टो महेश्वरः
આ રીતે તે બંનેને શાપ આપી દેવે કેશવને કહ્યું; ત્યારે પ્રસન્નમુખ મહેશ્વર સંતોષ પામ્યા.
Verse 42
भगवानुवाच । वासुदेव महाबाहो तुष्टस्तेऽहं महामते । सत्यसंभाषणादेव वरं वरय सुव्रत
ભગવાન બોલ્યા— હે વાસુદેવ, મહાબાહો, મહામતે! હું તારા પર પ્રસન્ન છું. તારા સત્યવચનથી જ, હે સુવ્રત, એક વર માગ.
Verse 43
श्रीवासुदेव उवाच । एष एव वरः श्लाघ्यो यत्त्वं तुष्टो महेश्वरः । न चापुण्यवतां देव त्वं तुष्टिमधिगच्छसि । अवश्यं यदि मे देयो वरो देवेश्वर त्वया
શ્રી વાસુદેવે કહ્યું—હે મહેશ્વર! તું પ્રસન્ન થયો, એ જ સર્વોત્તમ અને પ્રશંસનીય વર છે. હે દેવ! પુણ્યહીન લોકો પર તું પ્રસન્ન થતો નથી. છતાં જો મને નિશ્ચયે તારા દ્વારા વર આપવો જ હોય, હે દેવેશ્વર…
Verse 44
लिंगमेतदनंताख्यं लघुतां नय मा चिरम् । येन सृष्टिर्भवेल्लोके व्याप्तं विश्वमनेन तु
‘અનંત’ નામે પ્રસિદ્ધ આ લિંગને તરત જ નાનું કરી દો; વિલંબ ન કરો. કારણ કે આ જ શક્તિથી લોકમાં સૃષ્ટિ થાય છે અને આથી જ સમગ્ર વિશ્વ વ્યાપ્ત છે.
Verse 45
पुलस्त्य उवाच । ततः संक्षिप्य तल्लिंगं लघु कृत्वा महेश्वरः । अब्रवीत्केशवं भूयः शृणु वाक्यमिदं हरे
પુલસ્ત્યે કહ્યું—પછી મહેશ્વરે તે લિંગને સંકોચી નાનું કર્યું અને ફરી કેશવને કહ્યું—હે હરિ! આ વચન સાંભળ.
Verse 46
एतन्मेध्यतमे देशे लिंगं स्थापय मे हरे । पूजय त्वं विधानेन परं श्रेयः प्रपत्स्यसे
હે હરિ! આ અતિ પવિત્ર સ્થાને મારા માટે આ લિંગની સ્થાપના કર. વિધાનપૂર્વક પૂજા કર; તું પરમ શ્રેય પ્રાપ્ત કરશ.
Verse 47
मम तेजोविनिर्दग्धः कृष्णत्वं हि यतो गतः । कृष्ण एव ततो नाम लोके ख्यातिं गमिष्यति
મારા તેજથી દગ્ધ થઈ તું કૃષ્ણવર્ણ થયો છે; તેથી ‘કૃષ્ણ’ નામ જ લોકમાં ખ્યાતિ પામશે.
Verse 48
कृष्णकृष्णेति ते नाम प्रातरुत्थाय मानवः । कीर्तयिष्यति यो भक्त्या स याति परमां गतिम्
જે મનુષ્ય પ્રાતઃ ઊઠીને ભક્તિપૂર્વક ‘કૃષ્ણ, કૃષ્ણ’ એમ તમારું નામ કીર્તન કરે છે, તે પરમ ગતિને પામે છે।
Verse 49
पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा तमीशानस्तत्रैवांतरधीयत । वासुदेवोऽपि तल्लिंगं गृहीत्वाऽर्बुदपर्वते । निर्झरे स्थापयामास सुपुण्ये विमलोदके
પુલસ્ત્ય બોલ્યા—આવું કહી ઈશાન ત્યાં જ અંતર્ધાન થયા. પછી વાસુદેવે પણ તે લિંગ લઈને અર્બુદ પર્વત પર અતિપુણ્ય, નિર્મળ જળવાળા ઝરણામાં સ્થાપિત કર્યું।
Verse 50
कृष्णतीर्थं ततो जातं नाम्ना हि धरणीतले । शृणु पार्थिवशार्दूल तत्र स्नातस्य यत्फलम्
ત્યારબાદ તે ધરતી પર ‘કૃષ્ણતીર્થ’ નામે પ્રસિદ્ધ થયું. હે રાજશાર্দૂલ, ત્યાં સ્નાન કરનારને જે ફળ મળે છે તે સાંભળો।
Verse 51
स्नात्वा कृष्णह्रदे पुण्ये तल्लिंगं पश्यते तु यः । सर्वतीर्थोद्भवं श्रेयः स मर्त्त्यो लभतेऽखिलम्
જે પવિત્ર કૃષ્ણહ્રદમાં સ્નાન કરીને તે લિંગનું દર્શન કરે છે, તે સર્વ તીર્થોથી ઉત્પન્ન થતું સંપૂર્ણ શ્રેયફળ પ્રાપ્ત કરે છે।
Verse 52
तथा च सर्वदानानां निष्कामः प्राप्नुयात्फलम् । सकामोऽपि फलं चेष्टं यद्यपि स्यात्सुदुर्ल्लभम्
એ જ રીતે નિષ્કામ પુરુષ સર્વ દાનોનું ફળ પામે છે; અને સકામ પણ, ભલે તે ફળ અતિ દુર્લભ હોય, ઇચ્છિત ફળ પ્રાપ્ત કરે છે।
Verse 53
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नानं तत्र समाचरेत् । य इच्छेच्छाश्वतं श्रेयो नात्र कार्या विचारणा
અતએવ સર્વ પ્રયત્નથી ત્યાં સ્નાન અવશ્ય કરવું જોઈએ. જે શાશ્વત શ્રેય ઇચ્છે, તેણે અહીં કોઈ શંકા કે વિચાર ન કરવો।
Verse 54
एकादश्यां महाराज निराहारो जितेन्द्रियः । यस्तत्र जागरं कृत्वा लिंगस्याग्रे सुभक्तितः
હે મહારાજ! એકાદશીના દિવસે જે નિરાહાર રહી ઇન્દ્રિયો જીતે છે અને ત્યાં શિવલિંગના અગ્રે શુદ્ધ ભક્તિથી રાત્રિ જાગરણ કરે છે—
Verse 55
प्रभाते कुरुते श्राद्धं यस्तु श्रद्धासमन्वितः । पितृन्संतारयेत्सर्वान्पूर्वजैः सह धर्मवित्
અને જે શ્રદ્ધાસહિત પ્રભાતે ત્યાં શ્રાદ્ધ કરે છે, તે ધર્મજ્ઞ પુરુષ પૂર્વજો સાથે સર્વ પિતૃઓનો ઉદ્ધાર કરે છે।
Verse 56
तिलान्कृष्णान्नरस्तत्र ब्राह्मणेभ्यो ददाति यः । ब्रह्महत्यादिभिः पापैः स मर्त्त्यो मुच्यते ध्रुवम्
જે મનુષ્ય ત્યાં બ્રાહ્મણોને કાળા તલ દાન આપે છે, તે બ્રહ્મહત્યાદિ પાપોથી પણ નિશ્ચિતરૂપે મુક્ત થાય છે।
Verse 57
दर्शनादेव राजेन्द्र कृष्णतीर्थस्य मानवः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो नात्र कार्या विचारणा
હે રાજેન્દ્ર! માત્ર કૃષ્ણતીર્થના દર્શનથી જ મનુષ્ય સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે; તેમાં કોઈ શંકા કે વિચાર કરવાની જરૂર નથી।