Adhyaya 31

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । रक्तानुबन्धं वै गच्छेत्तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । यत्र स्नातो नरः सम्यङ्मुच्यते ब्रह्महत्यया

પુલસ્ત્યએ કહ્યું—ત્રિલોકમાં પ્રસિદ્ધ ‘રક્તાનુબંધ’ નામના તીર્થમાં અવશ્ય જવું જોઈએ; ત્યાં જે મનુષ્ય વિધિપૂર્વક સ્નાન કરે છે, તે બ્રહ્મહત્યાના પાપથી સંપૂર્ણ મુક્ત થાય છે।

Verse 2

पुराऽसीत्पार्थिवोनाम इंद्रसेनो महीपतिः । तस्याऽसीत्सुप्रिया भार्या सुनन्दानाम भामिनी । पतिव्रता पतिप्राणा सदा पत्युः प्रिये स्थिता

પૂર્વકાળમાં ઇન્દ્રસેન નામનો એક રાજા હતો, તે ધરતીનો અધિપતિ હતો. તેની સുനંદા નામની અતિ પ્રિય પત્ની હતી—પતિવ્રતા, પતિને જ પ્રાણ સમ માનનારી, સદા પતિને પ્રિય હોય તેમાં સ્થિત.

Verse 3

कस्यचित्त्वथ कालस्य स राजा सपरिग्रहः । परदेशं गतो हंतुं शत्रुसंघं दुरासदम्

પછી એક સમયે તે રાજા, પરિજન તથા સૈન્યસામગ્રી સહિત, દુર્જેય શત્રુસંઘનો સંહાર કરવા પરદેશ ગયો।

Verse 4

तं निहत्य धनं भूरि गृहीत्वा प्रस्थितो गृहम् । ततोऽग्रे प्रेषयामास स दूतं कृत्रिमं नृप

તેમને સંહાર કરીને અને બહુ ધન લઈને રાજા ગૃહ તરફ પ્રસ્થાન કર્યો. ત્યારબાદ તેણે આગળથી એક કૃત્રિમ દૂત મોકલ્યો.

Verse 5

सुनन्दां ब्रूहि गत्वा त्वमिन्द्रसेनो हतो रणे । तदाकारस्ततो लक्ष्यः पातिव्रत्ये ममाज्ञया

જઈને સુનંદાને કહેજે—‘ઇન્દ્રસેન યુદ્ધમાં હણાયો છે.’ પછી મારી આજ્ઞાથી તેની પતિવ્રતાની સ્થિતિ નિહાળો.

Verse 6

यदि सा निश्चयं गच्छेन्मरणं प्रति भामिनी । तदा रक्ष्या प्रयत्नेन वाच्यं हास्यं ममोद्भवम्

જો તે સુન્દરી મૃત્યુનો નિશ્ચય કરે, તો તેને પ્રયત્નપૂર્વક રક્ષવી; અને મારી તરફથી હાસ્ય ઉપજાવે એવા વચનો બોલવા.

Verse 7

एवमुक्तो गतो दूतस्तत्क्षणान्नृपसत्तम । तस्यै निवेददामास यदुक्तं तेन भूभुजा

આ રીતે કહ્યા પછી દૂત તત્ક્ષણે ગયો, હે નૃપશ્રેષ્ઠ, અને તે ભૂપતિએ જે કહ્યું હતું તે બધું તેને નિવેદન કર્યું.

Verse 8

अथ तस्य वचः श्रुत्वा सुनंदा चारुहासिनी । गतप्राणा नृपश्रेष्ठ पतिप्राणा महासती

તેના વચન સાંભળીને મીઠી હાસ્યવાળી સુનંદા, હે નૃપશ્રેષ્ઠ, પતિજ પ્રાણ એવી મહાસતી તત્ક્ષણે પ્રાણ ત્યજી ગઈ.

Verse 9

यस्मिन्काले मृता सा तु सुनन्दा शीलमंडना । तस्मिन्काले नृपः सोऽपि तत्पापेन समाश्रितः

જે સમયે શીલભૂષિતા સુનંદાનું અવસાન થયું, એ જ સમયે તે રાજા પણ તે પાપના વશમાં આવી ગયો.

Verse 10

अथापश्यद्द्वितीयां स च्छायां गात्रस्य चोपरि । तथा गुरुतरं कायं सालस्यं समपद्यत

પછી તેણે પોતાના શરીર પર બીજી છાયા જોઈ; તેનું દેહ વધુ ભારેલું બન્યું અને તે આળસ-તન્દ્રામાં પડી ગયો.

Verse 11

तेजोहीनं सुदुर्गंधि विवर्णं नृपसत्तम । अथ प्राप्तो गृहं राजा श्रुत्वा भार्यासमुद्भवम्

હે નૃપશ્રેષ્ઠ! તે તેજહીન, દુર્ગંધયુક્ત અને વિવર્ણ બની ગયો; પછી પત્ની વિષે ઊભી થયેલી વાત સાંભળી રાજા ઘરે પરત આવ્યો.

Verse 12

विनाशं दुःखशोकार्तः करुणं पर्यदेवयत् । स ज्ञात्वा पापमात्मानं स्त्रीहत्यासुविदूषितम्

દુઃખ અને શોકથી પીડિત થઈ તેણે વિનાશનું કરુણ વિલાપ કર્યું; કારણ કે તેણે પોતાને પાપી જાણ્યો, સ્ત્રીહત્યાના દોષથી અત્યંત કલુષિત।

Verse 13

ब्राह्मणानां समादेशात्तथा यात्रापरोऽभवत् । कृत्वौर्द्ध्वदैहिकं तस्या लघुमात्र परिग्रहः । वाराणस्यां गतः पूर्वं तत्र दानं ददौ बहु

બ્રાહ્મણોના આદેશથી તે તીર્થયાત્રામાં તત્પર થયો. તેણીના ઊર્ધ્વદૈહિક કર્મો કરીને, અતિ અલ્પ સામાન લઈને, તે પહેલાં વારાણસી ગયો અને ત્યાં બહુ દાન આપ્યું.

Verse 14

कपालमोचने तीर्थे सर्वपापप्रणाशने । त्रिनेत्रो यत्र निर्मुक्तः पुरा वै ब्रह्महत्यया

સર્વ પાપોનો નાશ કરનાર કપાલમોચન તીર્થમાં જ ત્રિનેત્ર ભગવાન શિવ પૂર્વે બ્રહ્મહત્યાના દોષથી મુક્ત થયા હતા।

Verse 15

तस्य च्छाया द्वितीया सा न नष्टा तत्र भूपते । ततः कनखलं प्राप्तः सुपुण्यं शुद्धिदं नृणाम्

હે ભૂપતે! ત્યાં તેની બીજી છાયા નષ્ટ થઈ નહીં. ત્યારબાદ તે કનખલ પહોંચ્યો, જે અતિ પુણ્યદાયક અને મનુષ્યોને શુદ્ધિ આપનાર છે।

Verse 16

तथैव पुष्करारण्यं तस्मादमरकण्टकम् । कुरुक्षेत्रं ततो राजन्प्राप्तोऽसौ नृपसत्तमः

એ જ રીતે તે પુષ્કરારણ્ય ગયો; ત્યાંથી અમરકંટક; અને પછી, હે રાજન, તે શ્રેષ્ઠ નૃપ કુરુક્ષેત્ર પહોંચ્યો।

Verse 17

प्रभासं सोमतीर्थं च ततस्तु कृमिजांगले । एकहंसं ततो राजन्पुण्यपारिप्लवं ततः

તે પ્રભાસ અને સોમતીર્થ ગયો; પછી કૃમિજાંગલ; પછી, હે રાજન, એકહંસ; અને ત્યારબાદ પુણ્યપારિપ્લવ પહોંચ્યો।

Verse 18

रुद्रकोटिं विरूपाक्षं ततः पंचनदं नृप । एवमादीनि तीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च । परिभ्रमन्महीपाल परिश्रांतो नराधिपः

હે નૃપ! તે રુદ્રકોટિ અને વિરূপાક્ષ ગયો, પછી પંચનદ પહોંચ્યો. આ રીતે અન્ય પણ પુણ્ય તીર્થો અને પવિત્ર આયતનોમાં ફરતા ફરતા, હે મહીપાલ, તે નરાધિપ થાકી ગયો।

Verse 19

ततो वर्षसहस्रांते संप्राप्तोऽर्बुदपर्वते । तत्रापश्यन्नरपतिस्तीर्थान्यायतनानि च

પછી સહસ્ર વર્ષના અંતે તે અર્બુદ પર્વતે પહોંચ્યો. ત્યાં રાજાએ અનેક પવિત્ર તીર્થો અને પુણ્ય-આયતનો (ધામો) દર્શન કર્યા.

Verse 20

तपस्विसंघान्विविधान्ब्राह्मणान्वेदपारगान् । ददौ दानानि बहुशो ब्राह्मणेभ्यो यदृच्छया

તેણે વેદપારંગત બ્રાહ્મણ એવા વિવિધ તપસ્વી-સમૂહોને પ્રસંગાનુસાર વારંવાર દાન આપીને સંતોષ્યા.

Verse 21

प्राप्तो रक्तानुबंधं च तीर्थं तत्रैव पर्वते । तत्र स्नातो विनिष्क्रांतो यावत्पश्यति भूमिपः

તે એ જ પર્વતે ‘રક્તાનુબંધ’ નામના તીર્થે પહોંચ્યો. ત્યાં સ્નાન કરીને બહાર આવ્યો અને રાજાએ પોતાની સ્થિતિ નિહાળી.

Verse 22

तावन्न दृश्यते च्छाया द्वितीया स्त्रीवधोद्भवा । लघुत्वं सर्वगात्राणि संप्राप्तानि महीपते

ત્યાં સુધી સ્ત્રીવધના પાપથી ઉત્પન્ન થયેલી તે બીજી છાયા દેખાઈ નહીં; અને હે ભૂપતિ, તેના સર્વ અંગોમાં હળવાશ આવી ગઈ.

Verse 23

विगन्धता प्रणष्टा च तेजोवृद्धिः पराभवत् । ततो हृष्टमना भूत्वा दत्त्वा दानानि भूरिशः । स्तूयमानश्चतुर्दिक्षु बंदिभिः प्रस्थितो गृहम्

તેની દુર્ગંધ નાશ પામી અને તેનું તેજ અત્યંત વધ્યું. પછી હર્ષિત મનથી તેણે બહુ દાન આપ્યાં; અને ચારેય દિશામાં બંદીઓની સ્તુતિ વચ્ચે તે ગૃહ તરફ પ્રસ્થાન કર્યો.

Verse 24

ततो रक्तानुबंधस्य सोमातिक्रमणं नृप । यावत्करोति राजेन्द्र तावदस्य पुनस्तथा

ત્યારે, હે નૃપ, જ્યારે-જ્યારે તે સોમપાનના નિયમનું ઉલ્લંઘન કરતો, હે રાજેન્દ્ર, તેટલા જ સમય સુધી તેના પર રક્તાનુબંધ-દોષ ફરી એ જ રીતે પાછો આવતો.

Verse 25

सा च्छाया दृश्यते देहे द्वितीया नृपसत्तम । स एव गन्धो गात्रेषु तेजोहानिश्च सा नृप

હે નૃપસત્તમ, તેના દેહ પર તે બીજી છાયા ફરી દેખાઈ; તેના અંગોમાં એ જ ગંધ પાછી આવી, અને હે રાજા, તેનું તેજ ક્ષીણ થયું.

Verse 26

ततो दुःखाभिसंतप्तो गतस्तत्रैव तत्क्षणात् । रक्तबंधमनुप्राप्तो विपाप्मा सोऽभवत्पुनः

પછી દુઃખથી દગ્ધ થઈ તે તત્ક્ષણે જ ફરી ત્યાં ગયો. રક્તબંધને ફરી પ્રાપ્ત કરીને તે ફરી પાપમુક્ત થયો.

Verse 27

स ज्ञात्वा तीर्थमाहात्म्यं परं पार्थिवसत्तमः । तत्र दारूणि चाहृत्य चितां कृत्वा ततो नृप । दानं दत्त्वा द्विजाग्रेभ्यः प्रविष्टो हव्यवाहनम्

તે તીર્થનું પરમ માહાત્મ્ય જાણી, પાર્થિવશ્રેષ્ઠે ત્યાં લાકડાં લાવી ચિતા રચી. પછી અગ્ર બ્રાહ્મણોને દાન આપી તે હવ્યવાહન અગ્નિમાં પ્રવેશ્યો.

Verse 28

ततो विमानमारुह्य परित्यज्य कलेवरम् । दिव्यमाल्यांबरधरः शिवलोकमुपागमत्

પછી તે વિમાનમાં આરોહણ કરીને દેહનો પરિત્યાગ કરી, દિવ્ય માળા અને વસ્ત્રો ધારણ કરીને શિવલોકને પ્રાપ્ત થયો.

Verse 29

शिवलोकमनुप्राप्ते तस्मिन्पार्थिवसत्तमे । देवर्षयस्तदा वाक्यमिदमाहुः सुविस्मयात्

જ્યારે તે શ્રેષ્ઠ રાજા શિવલોકને પ્રાપ્ત થયો, ત્યારે મહા વિસ્મયથી ભરાયેલા દેવર્ષિઓએ તે સમયે આ વચનો કહ્યા.

Verse 30

तीर्थेभ्यस्तु परं तीर्थमिदं वै पावनं परम् । इन्द्रसेनो ह्यतः पापात्तीर्थसंगाद्व्यमुच्यत

આ તીર્થ સર્વ તીર્થોથી પરમ, અતિ પાવન અને શ્રેષ્ઠ છે. આ તીર્થના સંગથી જ ઇન્દ્રસેન પાપમાંથી મુક્ત થયો.

Verse 31

ततः प्रभृति तत्तीर्थं ख्यातं च धरणीतले । रक्तानां प्राणिनां यस्मादनुबन्धं करोति यत्

ત્યાંથી તે તીર્થ ધરતી પર પ્રસિદ્ધ થયું; કારણ કે તે રક્તધારી (દેહધારી) પ્રાણીઓ સાથે વિશેષ અનુબંધ સર્જે છે.

Verse 32

रक्तानुबन्धमित्येव तस्मात्तत्कीर्त्त्यते क्षितौ । तत्र सन्तर्प्य वै देवान्यः श्राद्धं कुरुते नृप

આથી તે ધરતી પર ‘રક્તાનુબંધ’ નામે કીર્તિત છે. હે નૃપ, જે ત્યાં પહેલા દેવોને તર્પણથી સંતોષે અને પછી શ્રાદ્ધ કરે—

Verse 33

तत्र संक्रमणे भानोर्यः स्नानं कुरुते नरः । श्रद्धया परया युक्तो मुच्यते ब्रह्महत्यया

સૂર્યના સંક્રાંતિકાળે જે મનુષ્ય ત્યાં સ્નાન કરે છે, પરમ શ્રદ્ધાથી યુક્ત થઈ, તે બ્રહ્મહત્યાના પાપમાંથી પણ મુક્ત થાય છે.

Verse 34

पितृक्षेत्रे गयायां च श्राद्धं यः कुरुते नरः । गयाश्राद्धसमं प्राहुः फलं तस्य महर्षयः

પિતૃક્ષેત્ર ગયામાં જે મનુષ્ય શ્રાદ્ધ કરે છે, મહર્ષિઓ કહે છે કે તેને ગયાશ્રાદ્ધ સમાન ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 35

चन्द्रसूर्योपरागे वा गोदानं नृपसत्तम । यः करोति नरस्तत्र स कुलान्सप्त तारयेत्

હે નૃપશ્રેષ્ઠ! ત્યાં ચંદ્રગ્રહણ કે સૂર્યગ્રહણ સમયે જે ગોદાન કરે છે, તે પોતાના વંશની સાત પેઢીઓને તારણ આપે છે.