Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 11

Devanagari script

नाभक्ष्यं भक्षयिष्यामि त्यजिष्ये क्षितिमंडलम् । येन शक्रादयो देवा यांति कष्टतरां दशाम्

Transliteration

nābhakṣyaṃ bhakṣayiṣyāmi tyajiṣye kṣitimaṃḍalam | yena śakrādayo devā yāṃti kaṣṭatarāṃ daśām

Translation

હું કદી પણ અભક્ષ્યનું ભક્ષણ નહીં કરું; જરૂર પડે તો ક્ષિતિ-મંડળનો ત્યાગ કરી દઈશ—જેનાથી શક્રાદિ દેવો વધુ કઠોર દુઃખદ દશામાં જઈ પડે.

Word by Word

• न: not
• न: Sambandha-bodhaka (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपात (negation)

• अभक्ष्यम्: what is not to be eaten
• अभक्ष्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अभक्ष्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• भक्षयिष्यामि: I will eat
• भक्षयिष्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भक्ष् (धातु)
• Form: लृट् (भविष्यत्/Future), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• त्यजिष्ये: I will abandon
• त्यजिष्ये: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: लृट् (भविष्यत्/Future), उत्तमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

• क्षितिमण्डलम्: the earth-sphere, the world
• क्षितिमण्डलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षिति + मण्डल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (क्षितेः मण्डलम्)

• येन: by which
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; सर्वनाम

• शक्रादयः: Indra and others
• शक्रादयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शक्र + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; तत्पुरुषः (शक्रः आदिः येषाम्)

• देवाः: the gods
• देवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन

• यान्ति: go, come to
• यान्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान/Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्

• कष्टतराम्: more difficult, worse
• कष्टतराम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: कष्टतर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; तुलनात्मक-प्रत्यय (तर) विशेषणम् (दशाम् इति)

• दशाम्: state, condition
• दशाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दशा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

Speaker

Agni (Havyavāha), inferred from immediate context of his anger and decision

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda

Type: peak

Visual Art Cues

Scene: Agni (Havyavāhana) inwardly resolves to reject forbidden offerings/food and threatens to withdraw from the world, implying devas’ impending distress.

Characters & Entities

• Agni
• Śakra (Indra)
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is upheld by refusing impurity even at great cost; when the sacrificial order collapses, even the gods suffer deprivation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is directly praised; the verse centers on Agni’s ethical stance and its cosmic implications within the Arbuda Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

A clear prohibition is implied: abhakṣya (forbidden substances) must not be used/consumed in contexts connected to sacred exchange and offering.