Adhyaya 24

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ गुहामध्यनिवासिनी । देवी कात्यायनी यत्र शुंभदानवनाशिनी

પુલસ્ત્ય બોલ્યા—હે નૃપશ્રેષ્ઠ! ત્યારબાદ જ્યાં ગુહામધ્યે નિવાસ કરતી, શુંભ દાનવનો નાશ કરનારી દેવી કાત્યાયની વિરાજે છે, ત્યાં જવું જોઈએ.

Verse 2

शुंभोनाम महादैत्यः पुराऽसीत्पृथिवीतले । तेन सर्वं जगद्व्याप्तं जित्वा देवान्रणाजिरे

પ્રાચીન કાળે પૃથ્વી પર ‘શુંભ’ નામનો એક મહાદૈત્ય હતો. તેણે રણભૂમિમાં દેવોને જીતીને સમગ્ર જગત પર અધિકાર કરી સર્વત્ર વ્યાપી ગયો.

Verse 3

स शंकरवराद्दैत्यो देवदानवरक्षसाम् । अवध्यो योषितं मुक्त्वा सर्वेषां प्राणिनां भुवि

શંકર (શિવ)ના વરદાનના પ્રભાવથી તે દૈત્ય દેવો, દાનવો અને રાક્ષસો માટે—અને ધરતી પરના સર્વ પ્રાણીઓ માટે પણ—સ્ત્રીને છોડીને અવધ્ય હતો.

Verse 4

ततो देवगणाः सर्वे गत्वाऽर्बुदमथाचलम् । तपस्तेपुर्वधार्थाय शुंभस्य जगतीपते । देवीमाराधयामासुर्व्यक्तरूपां सुरेश्वरीम्

પછી સર્વ દેવગણ અર્બુદ પર્વત પર ગયા. જગતીપતિ શુંભના વધાર્થે તેમણે તપ કર્યું અને વ્યક્તરૂપે પ્રગટ થયેલી સુરેશ્વરી દેવીની આરાધના કરી.

Verse 5

अथ तेषां प्रसन्ना सा दृष्टिगोचरमागता । अब्रवीद्वरदास्मीति ब्रूत किं करवाणि च

પછી દેવી તેમની ઉપર પ્રસન્ન થઈ દૃષ્ટિગોચર થઈ અને બોલી—“હું વરદાયિની છું; કહો, હું શું કરું?”

Verse 6

देवा ऊचुः । सर्वं नोऽपहृतं देवि शुंभेन सुदुरात्मना । तं निषूदय कल्याणि सोवध्योन्यैः सदा रणे

દેવોએ કહ્યું—“દેવી, સുദુરાત્મા શુંભે અમારું સર્વસ્વ હરી લીધું છે. કલ્યાણી, તેનો સંહાર કરો; તે યુદ્ધમાં સદા અન્ય માટે અવધ્ય છે.”

Verse 7

त्वया संरक्षिता देवि पुरा बाष्कलितो वयम्

હે દેવી, પૂર્વે જ્યારે અમે પતિત થઈ અત્યંત દીન થયા હતા, ત્યારે તમે જ અમારું રક્ષણ કર્યું હતું.

Verse 9

स तया याचिते युद्धे ज्ञात्वा तां योषितं नृप । अवज्ञाय ततो दैत्यः प्रेषयामास दानवान्

હે રાજન, જ્યારે તેણે યુદ્ધ માટે પડકાર ફેંક્યો અને દૈત્યે જાણ્યું કે તે સ્ત્રી છે, ત્યારે તેણે તેની અવગણના કરી અને દાનવોને મોકલ્યા.

Verse 10

जीवग्राहेण दुष्टेयं गृह्यतां परुषस्वना । क्रियतां दारुणो दंडो मम वाक्यान्न संशयः

'આ કઠોર વચન બોલનારી દુષ્ટાને જીવતી પકડી લો. મારા આદેશથી તેને ભયંકર દંડ આપવામાં આવે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.'

Verse 11

अथ तस्य समादेशाद्दानवास्तां ततो द्रुतम् । गत्वा निर्भर्त्सयामासुर्वेष्टयित्वा दिशो दश

પછી તેના આદેશથી દાનવો ઝડપથી ત્યાં ગયા અને દશે દિશાઓથી તેને ઘેરીને તિરસ્કાર કરવા લાગ્યા.

Verse 12

ततोऽवलोकनाद्दैत्यास्तया ते भस्मसात्कृताः । ततः शुंभः प्रकुपितः स्वयमेव समाययौ

ત્યારે દેવીના માત્ર દ્રષ્ટિપાતથી તે દૈત્યો ભસ્મ થઈ ગયા. ત્યારબાદ ક્રોધિત થઈને શુંભ સ્વયં ત્યાં આવ્યો.

Verse 13

अब्रवीत्तिष्ठतिष्ठेति खङ्गमुद्यम्य भीषणः । सोऽपिदेव्या महाराज तथा चैवावलोकितः

તે ભયંકર દૈત્યે તલવાર ઉગામીને કહ્યું, 'ઉભી રહે, ઉભી રહે!' હે મહારાજ, દેવીએ તેની સામે પણ તેવી જ રીતે જોયું.

Verse 14

अभवद्भस्मसात्सद्यः पतंग इव पावकम् । हते तस्मिंस्ततो दैत्याः शेषाः पार्थिवसत्तम । भित्त्वा रसातलं जग्मुः पातालं भयसंयुताः

તે તરત જ અગ્નિમાં પતંગિયાની જેમ ભસ્મ થઈ ગયો. તે હણાયો ત્યારે, હે રાજશ્રેષ્ઠ, બાકી રહેલા દૈત્યો ભયથી વ્યાકુળ થઈ રસાતલને ભેદીને પાતાળમાં ઉતરી ગયા.

Verse 15

ततो देवगणाः सर्वे तुष्टुवुस्तां सुरेश्वरीम् । अब्रुवंश्च वरं ब्रूहि यत्ते मनसि वर्त्तते

પછી સર્વ દેવગણોએ તે પરમ સুরેશ્વરીની સ્તુતિ કરી. અને કહ્યું—“દેવી, તમારા મનમાં જે ઇચ્છા વસે છે તે વરરૂપે કહો.”

Verse 16

देव्युवाच । तत्रैव पर्वते स्थास्ये ह्यर्बुदेऽहं सुरोत्तमाः । अभीष्टः पर्वतोऽस्माकं सं सदाऽर्बुदसंज्ञितः

દેવીએ કહ્યું—“હે દેવોત્તમો, હું ત્યાં જ અર્બુદ પર્વત પર નિવાસ કરીશ. આ પર્વત અમને પ્રિય છે અને સદાકાળ ‘અર્બુદ’ નામે જ ઓળખાશે.”

Verse 17

देवा ऊचुः । तत्रस्थां त्वां समालोक्य मर्त्त्या यांति त्रिविष्टपम् । विना यज्ञैस्तथा दानैः स्वर्गः संकीर्णतां गतः । नान्यत्कारणमस्तीह निषेधस्य सुरेश्वरि

દેવોએ કહ્યું—“તમે ત્યાં સ્થિત હોવ તે જોઈને મર્ત્યો યજ્ઞ અને દાન વિના જ ત્રિવિષ્ટપ (સ્વર્ગ) પહોંચે છે. સ્વર્ગ ભીડથી ભરાઈ ગયો છે. હે સુરેશ્વરી, આ નિષેધનું બીજું કારણ નથી.”

Verse 19

देवा ऊचुः । यद्येवं देवि तेऽभीष्टमेवं कुरु शुचिस्मिते । वयं त्वां तत्र द्रक्ष्यामः शुक्लाष्टम्यां सदा शुचेः

દેવોએ કહ્યું—“હે દેવી, જો આ જ તમારું ઇષ્ટ હોય, હે શુચિસ્મિતે, તો એમ જ કરો. હે પવિત્રા, અમે તમને ત્યાં સદા શુક્લાષ્ટમીના દિવસે દર્શન કરીશું.”

Verse 20

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्ताः सुरा देव्या प्रहृष्टास्त्रिदिवं ययुः । सापि देवी गिरौ तत्र गत्वा चैवार्बुदे नृप

પુલસ્ત્યે કહ્યું—દેવીના આવા વચનથી દેવગણ હર્ષિત થઈ ત્રિદિવ (સ્વર્ગ) ગયા. અને તે દેવી પણ, હે નૃપ, ત્યાં તે પર્વત પર જઈ અર્બુદમાં નિવાસ કરવા લાગી.

Verse 21

गुहामध्यं समासाद्य नित्यं जगद्धिताय वै । विविक्ते न्यवसत्प्रीता दुर्ल्लभा सुरमानवैः

ગુફાના મધ્યમાં પહોંચી તે દેવી જગતના હિત માટે નિત્ય એકાંતમાં પ્રસન્નતાથી નિવાસ કરવા લાગી; દેવો અને માનવો માટે તેનું સాక్షાત્ દર્શન દુર્લભ હતું.

Verse 22

यस्तां पश्यति राजेन्द्र शुक्लाष्टम्यां समाहितः । अभीष्टं स सदाप्नोति यद्यपि स्यात्सुदुर्ल्लभम्

હે રાજેન્દ્ર! જે શુક્લાષ્ટમીના દિવસે એકાગ્ર ચિત્તે તેનું દર્શન કરે છે, તે સદા પોતાનું અભીષ્ટ ફળ પામે છે—ભલે તે અત્યંત દુર્લભ હોય.

Verse 24

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखण्डे कात्यायनीमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुर्विंशोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના ત્રીજા અર્બુદખંડમાં ‘કાત્યાયની-માહાત્મ્ય-વર્ણન’ નામનો ચોવીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.