Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 76

Devanagari script

श्रीदेव्युवाच । युष्मद्वाक्येन त्यक्तो हि मयाऽयं पर्वतोत्तमः । विन्यस्ते पादुके तस्य रक्षार्थं बाष्कलेः सुराः

Transliteration

śrīdevyuvāca | yuṣmadvākyena tyakto hi mayā'yaṃ parvatottamaḥ | vinyaste pāduke tasya rakṣārthaṃ bāṣkaleḥ surāḥ

Translation

શ્રીદેવી બોલ્યાં—તમારા વચનથી મેં આ ઉત્તમ પર્વત ત્યાગ્યો છે. હે દેવો, બાષ્કલીથી રક્ષણ માટે મેં ત્યાં મારી પાદુકાઓ સ્થાપિત કરી છે.

Word by Word

• श्रीदेवी: the revered Goddess
• श्रीदेवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्रीदेवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन

• युष्मत्: your
• युष्मत्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषार्थे (genitival sense), बहुवचन; समासपूर्वपद-रूपे (in compound)

• वाक्येन: by the statement/word
• वाक्येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; (युष्मद्+वाक्य) इति समस्तपदस्य अवयव

• त्यक्तः: abandoned/left
• त्यक्तः: Kriya (Predicate/क्रिया-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अवधान/हेतु-सूचक

• मया: by me
• मया: Karta (Agent in passive/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन

• अयम्: this
• अयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• पर्वतोत्तमः: the best mountain
• पर्वतोत्तमः: Karta (Subject complement/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• विन्यस्ते: having been placed
• विन्यस्ते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि+अस् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle) ‘विन्यस्त’; नपुंसकलिङ्ग/द्विवचन-रूपे (agreeing with pāduke), प्रथमा/द्वितीया-द्विवचन (contextual)

• पादुके: the pair of sandals
• पादुके: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पादुका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), द्विवचन

• तस्य: of him/of that
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• रक्षार्थम्: for protection
• रक्षार्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: रक्षा (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी-तत्पुरुषार्थे (purpose-compound); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; प्रयोजनार्थे (for the purpose)

• बाष्कलेः: of Bāṣkali
• बाष्कलेः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: बाष्कलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• सुराः: the gods
• सुराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन

Speaker

Śrī Devī (Parameśvarī/Śrī Mātā)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda-pādukā-rakṣā-sthāna

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Rajendra (king)

Visual Art Cues

Scene: Śrī Devī speaks to the gods: she has left the mountain at their request and placed her sandals there to protect against Bāṣkali.

Characters & Entities

• Śrī Devī
• parvatottama (Arbuda)
• pādukā
• Bāṣkali
• suras

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Goddess’s grace can remain active through her sacred sign (pādukā), protecting a holy region even in her physical absence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The “best of mountains” refers to Arbuda; the verse highlights Arbuda as a protected, divinely guarded sacred space.

What ritualistic prescription is mentioned?

A protective installation of the Goddess’s pādukā is described, implying a sanctifying act tied to place-protection.