Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 10

Devanagari script

सरस्वत्युवाच । अहं सरस्वती देवी सदास्मिन्वरपर्वते । निशासुखे त्रयोदश्यां करोमि वसतिं द्विज । तस्मात्त्वं प्रार्थय वरं यदभीष्टं सुदुर्लभम्

Transliteration

sarasvatyuvāca | ahaṃ sarasvatī devī sadāsminvaraparvate | niśāsukhe trayodaśyāṃ karomi vasatiṃ dvija | tasmāttvaṃ prārthaya varaṃ yadabhīṣṭaṃ sudurlabham

Translation

સરಸ್ವતીએ કહ્યું—હું દેવી સરસ્વતી છું; આ ઉત્તમ પર્વતે હું સદા નિવાસ કરું છું. હે દ્વિજ, ત્રયોદશીના રાત્રિના સુખદ આરંભે હું અહીં વસું છું. તેથી તું ઇચ્છિત વર માગ—તે અતિ દુર્લભ હોય તોય.

Word by Word

• सरस्वती: Sarasvatī
• सरस्वती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सरस्वती: Sarasvatī
• सरस्वती: Karta (Apposition)
• Type: Noun
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अहम्-सम्बन्धे अप्पोजिशन

• देवी: goddess
• देवी: Karta (Apposition)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अप्पोजिशन

• सदा: always
• सदा: Kriya-viśeṣaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (always)

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Adhikaraṇa (Location)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• वरपर्वते: on the excellent mountain
• वरपर्वते: Adhikaraṇa (Location)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक) + पर्वत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय (वरः पर्वतः)

• निशासुखे: in the pleasant night
• निशासुखे: Adhikaraṇa (Time/Condition)
• Type: Noun
• Root: निशा (प्रातिपदिक) + सुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (निशायाः सुखे/रात्रौ सुखे)

• त्रयोदश्याम्: on the thirteenth (lunar day)
• त्रयोदश्याम्: Adhikaraṇa (Time)
• Type: Noun
• Root: त्रयोदशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (तिथिवाचक)

• करोमि: I make/do
• करोमि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्-लकार, उत्तम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• वसतिम्: a dwelling/residence
• वसतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वसति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• द्विज: O twice-born
• द्विज: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (Reason/Therefore)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात्—हेतुवाचक/अपादानवाचक-अव्यय (therefore/from that)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्रार्थय: request
• प्रार्थय: Kriya (Command)
• Type: Verb
• Root: प्र-अर्थय् (धातु)
• Form: लोट्-लकार, मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• वरम्: a boon
• वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• यत्: which/whatever
• यत्: Sambandha (Relative)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक (relative)

• अभीष्टम्: desired (thing)
• अभीष्टम्: Karma (Object complement)
• Type: Noun
• Root: अभीष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; इष्→इष्ट, उपसर्ग अभि-)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भूतकृदन्त (desired)

• सुदुर्लभम्: very hard to obtain
• सुदुर्लभम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + दुर्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अभीष्टम्-विशेषण

Speaker

Sarasvatī

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sarasvatī-sthāna on Varaparvata (Arbuda)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Sarasvatī appears on Arbuda at the onset of night on trayodaśī, addressing the brāhmaṇa with reassurance and inviting him to ask a boon; moonrise and deepening blue sky frame her luminous form with vīṇā and swan.

Characters & Entities

• Sarasvatī
• Vara-parvata (excellent mountain)
• Trayodaśī (13th tithi)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places have sacred times; aligning devotion with a tithi and site invites exceptional grace and rare boons.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A sacred ‘vara-parvata’ (excellent mountain) in the Arbuda region where Sarasvatī is said to dwell.

What ritualistic prescription is mentioned?

Observance connected to Trayodaśī at night (niśā-sukha), implying a special auspicious time for worship/approach at this site.