Adhyaya 21

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ पिण्डोदकमनुत्तमम् । तीर्थं यत्र तपस्तप्तं पिण्डोदकद्विजातिना

પુલસ્ત્ય બોલ્યા—ત્યારબાદ, હે નૃપશ્રેષ્ઠ! અનુત્તમ પિંડોદક તીર્થમાં જવું જોઈએ, જ્યાં પિંડોદક નામના દ્વિજએ તપ કર્યું હતું.

Verse 2

पुरा पिण्डोदकोनाम ब्राह्मणोऽभून्महामते । मन्दप्रज्ञोऽल्पमेधावी सोपाध्यायेन पाठितः

હે મહામતે! પ્રાચીન કાળમાં પિંડોદક નામનો એક બ્રાહ્મણ હતો. તે મંદપ્રજ્ઞ અને અલ્પમેધાવી હતો; તેને તેના ઉપાધ્યાયે ભણાવ્યો હતો.

Verse 3

अशक्तोऽध्ययनं कर्तुं जाड्यभावान्महीपते । स वैराग्यं परं गत्वा संप्राप्तो गिरिगह्वरे

હે રાજન! મંદબુદ્ધિ હોવાને કારણે અભ્યાસ કરવામાં અસમર્થ હોવાથી, તેણે પરમ વૈરાગ્ય પ્રાપ્ત કર્યું અને પર્વતની ગુફામાં આવી ગયો.

Verse 4

एतस्मिन्नेव कालेतु तत्रैव च सरस्वती । वीणाविनोदसंयुक्ता विविक्ते तमुपस्थिता

તે જ સમયે, વીણા વાદનમાં મગ્ન દેવી સરસ્વતી તે એકાંત સ્થળે ત્યાં પ્રગટ થયા.

Verse 5

तं दृष्ट्वा ब्राह्मणं खिन्नं वैराग्येण समन्वितम् । कृपाविष्टा महादेवी वाक्यमेतदुवाच ह

તે બ્રાહ્મણને ખિન્ન અને વૈરાગ્યથી યુક્ત જોઈને, કરુણાથી ભરેલા મહાદેવીએ આ વચનો કહ્યાં.

Verse 6

सरस्वत्युवाच । कस्मात्त्वं खिद्यसे विप्र विरक्त इव भाससे । कस्मान्न हृष्यसि हृदा कस्मादत्र त्वमागतः । वद शीघ्रं महाभाग तवांतिके वसाम्यहम्

સરસ્વતી બોલ્યાં: 'હે વિપ્ર! તું શા માટે દુઃખી છે? તું વિરક્ત જેવો કેમ ભાસે છે? તારું હૃદય પ્રસન્ન કેમ નથી? તું અહીં શા માટે આવ્યો છે? હે મહાભાગ! જલ્દી કહે, હું તારી નજીક જ રહું છું.'

Verse 7

पिण्डोदक उवाच । अहं वैराग्यमापन्न उपाध्यायतिरस्कृतः । ज्ञानहीनो महाभागे मृत्युं वांछामि सांप्रतम्

પિંડોદકે કહ્યું: 'હું વૈરાગ્ય પામ્યો છું અને ગુરુ દ્વારા તિરસ્કૃત થયો છું. હે મહાભાગે! હું જ્ઞાનહીન છું અને હવે મૃત્યુની ઈચ્છા રાખું છું.'

Verse 9

न मे सरस्वती देवी जिह्वाग्रे परिवर्तते । कारणं नान्यदस्तीह मृत्योर्मम वरानने । दृष्टोऽकस्मात्त्वया चाहं ततो यास्यामि चान्यतः । मरणं हि मम श्रेयो मूकभावान्न जीवितम्

મારી જીભના અગ્રભાગે દેવી સરસ્વતી પ્રવર્તતી નથી. હે વરાનને, અહીં મારી મૃત્યુ-ઇચ્છાનું બીજું કોઈ કારણ નથી. તું મને અચાનક જોઈ ગઈ, તેથી હું અન્યત્ર જઈશ. મૂકભાવમાં જીવવા કરતાં મારા માટે મરણ જ શ્રેયસ્કર છે.

Verse 10

सरस्वत्युवाच । अहं सरस्वती देवी सदास्मिन्वरपर्वते । निशासुखे त्रयोदश्यां करोमि वसतिं द्विज । तस्मात्त्वं प्रार्थय वरं यदभीष्टं सुदुर्लभम्

સરಸ್ವતીએ કહ્યું—હું દેવી સરસ્વતી છું; આ ઉત્તમ પર્વતે હું સદા નિવાસ કરું છું. હે દ્વિજ, ત્રયોદશીના રાત્રિના સુખદ આરંભે હું અહીં વસું છું. તેથી તું ઇચ્છિત વર માગ—તે અતિ દુર્લભ હોય તોય.

Verse 11

पिण्डोदक उवाच । प्रसादात्तव वै वाणि सर्वज्ञत्वं ममेप्सितम् । एतत्तीर्थं तु मन्नाम्ना ख्यातिं यातु शुचिस्मिते

પિણ્ડોદકે કહ્યું—હે વાણીદેવી, તારા પ્રસાદથી મને સર્વજ્ઞત્વ ઇચ્છિત છે. હે શુચિસ્મિતે, આ તીર્થ મારા નામથી ખ્યાતિ પામે.

Verse 12

सरस्वत्युवाच । अद्यप्रभृति सर्वज्ञो ह्यत्र लोके भविष्यसि । नाम्ना तव तथा तीर्थमेतत्ख्यातिं प्रयास्यति

સરಸ್ವતીએ કહ્યું—આજથી તું આ લોકમાં નિશ્ચયે સર્વજ્ઞ બનશે. અને આ તીર્થ પણ તારા નામથી તેવી જ રીતે ખ્યાતિ પામશે.

Verse 13

निशामुखे त्रयोदश्यां योऽत्र स्नानं करिष्यति । भविष्यति स सर्वज्ञो यद्यपि स्यात्सुमन्दधीः

ત્રયોદશીના રાત્રિના આરંભે જે અહીં સ્નાન કરશે, તે સર્વજ્ઞ બનશે—ભલે તેની બુદ્ધિ અતિ મંદ હોય.

Verse 14

अत्र मे सततं वासो भविष्यति द्विजोत्तम । यस्मात्तस्मात्सदा स्नानं कर्तव्यं सुसमाहितैः

હે દ્વિજોત્તમ! અહીં મારો સતત નિવાસ રહેશે; તેથી સુસમાહિત અને એકાગ્ર રહેનારોએ અહીં સદા સ્નાન કરવું જોઈએ।

Verse 15

एवमुक्त्वा ततो देवी तत्रैवांतरधीयत । पिण्डोदको हि सर्वज्ञो भूत्वाथ स्वगृहं ययौ । व्यस्मापयज्जनान्सर्वांस्तत्तीर्थस्य समाश्रयात्

આવું કહી દેવી ત્યાં જ અંતર્ધાન થઈ ગઈ. પછી પિંડોદક સર્વજ્ઞ બની પોતાના ઘરે ગયો અને તે તીર્થનો આશ્રય લઈને સૌ લોકોને તેની મહિમાથી આશ્ચર્યચકિત કર્યા।

Verse 21

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखण्डे पिण्डोदकतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनामैकविंशोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતી-સાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના ત્રીજા અર્બુદખંડમાં ‘પિંડોદક-તીર્થ-માહાત્મ્ય-વર્ણન’ નામનો એકવીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।