Adhyaya 13

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । अंबरीषस्य राजर्षेरैशान्यां पापनाशनम्

પુલસ્ત્ય બોલ્યા—હે નૃપશ્રેષ્ઠ! ત્યારબાદ ત્રિલોકમાં વિખ્યાત એવા તીર્થમાં જવું જોઈએ—રાજર્ષિ અંબરીષનું, ઈશાન દિશામાં સ્થિત અને પાપનાશક તીર્થ.

Verse 2

यत्र स्वयं हृषीकेशः काले च कलिसंज्ञके । तस्य वाक्यादृतस्तीर्थे स्वयं हि परितिष्ठति

જ્યાં કલિ નામના કાળમાં પણ સ્વયં હૃષીકેશ—પોતાના વચનનું માન રાખીને—તે જ તીર્થમાં સాక్షાત્ નિવાસ કરે છે.

Verse 3

पुरासीत्पृथिवीपालो ह्यंबरीषो युगे कृते । हरिमाराधयामास तपस्तेपे सुदुष्करम्

પ્રાચીન કાળે કૃતયુગમાં અંબરીષ નામનો એક પૃથ્વીપાલ હતો. તેણે હરિની આરાધના કરી અને અત્યંત દુષ્કર તપ કર્યું.

Verse 4

तस्मिंस्तीर्थे स राजेन्द्रो मितभक्षो जितेन्द्रियः । सहस्रमेकं वर्षाणां तत आसीत्फलाशनः

તે તીર્થમાં તે રાજેન્દ્ર મિતભક્ષી અને જીતેન્દ્રિય બની, ત્યારબાદ એક હજાર વર્ષ સુધી માત્ર ફલાહાર પર રહ્યો.

Verse 5

सहस्रे द्वे ततो राजञ्छीर्णपर्णाशनोऽभवत् । सहस्रे द्वे ततो भूयो जलाहारो बभूव ह

પછી, હે રાજન્, તે બે સહસ્ર વર્ષ સુધી સુકાં પાનનો આહાર કરતો રહ્યો; અને ત્યારબાદ ફરી બે સહસ્ર વર્ષ સુધી માત્ર જલાહારથી જ જીવતો રહ્યો।

Verse 6

सहस्रत्रितयं राजन्वायुभक्षो बभूव ह । चिन्तयन्पुंडरीकाक्षं मानसे श्रद्धयान्वितः

હે રાજન્, તે ત્રણ સહસ્ર વર્ષ સુધી માત્ર વાયુને જ આહારરૂપે રાખતો રહ્યો; અને શ્રદ્ધાભર્યા મનથી કમળનેત્ર પ્રભુનું અંતરમાં ધ્યાન કરતો રહ્યો।

Verse 7

दश वर्षसहस्रान्ते ततश्च नृपसत्तम । तुतोष भगवान्विष्णुस्तस्यासौ दर्शनं ददौ

પછી, હે નૃપશ્રેષ્ઠ, દસ સહસ્ર વર્ષોના અંતે ભગવાન વિષ્ણુ પ્રસન્ન થયા અને તેમણે તેને પોતાનું દિવ્ય દર્શન આપ્યું।

Verse 8

कृत्वा देवपते रूपमारुह्यैरावतं गजम् । अब्रवीद्वरदोऽस्मीति अंबरीषं नराधिपम्

દેવપતિનું રૂપ ધારણ કરીને અને ઐરાવત હાથી પર આરોહણ કરીને, વરદાતાએ નરાધિપ અંબરીષને કહ્યું— “હું વર આપનાર છું।”

Verse 9

इंद्र उवाच । वरं वरय भद्रं ते राजन्यन्मनसीप्सितम् । त्वां दृष्ट्वा भक्तिसंयुक्तमागतोऽहमसंशयम्

ઇન્દ્રએ કહ્યું— “તારું કલ્યાણ થાઓ, હે રાજન્! તારા મનને ઇચ્છિત જે હોય તે વર માગ. તને ભક્તિસંયુક્ત જોઈને હું નિઃસંદેહ અહીં આવ્યો છું।”

Verse 10

अंबरीष उवाच । मुक्तिं दातुमशक्तोसि त्वं च वृत्रनिषूदन । तव प्रसादाद्देवेश त्रैलोक्यं मम वर्त्तते । स्वागतं गच्छ देवेश न वरो रोचते मम

અંબરીષ બોલ્યા—હે વૃત્રનિષૂદન, તું મુક્તિ આપવા અસમર્થ છે. હે દેવેશ, તારા પ્રસાદથી ત્રિલોક્ય મારા અધિકારમાં છે. દેવેશ, સ્વાગત; શાંતિથી જા—મને કોઈ વર ગમતો નથી.

Verse 11

सर्वथा दास्यते मह्यं वरं तुष्टश्चतुर्भुजः । तदाहं प्रतिगृह्णामि गच्छ देव नमोस्तु ते

સર્વ રીતે પ્રસન્ન ચતુર્ભુજ પ્રભુ મને વર આપશે. તેથી હું તેને સ્વીકારું છું. હે દેવ, જા; તને નમસ્કાર.

Verse 12

इन्द्र उवाच । वरं वरय राजर्षे यत्ते मनसि वर्त्तते । ब्रह्मविष्णुत्रिनेत्राणामहमीशो नृपोतम

ઇન્દ્ર બોલ્યા—હે રાજર્ષિ, તારા મનમાં જે છે તે વર માગ. હે નૃપોત્તમ, બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને ત્રિનેત્ર (શિવ) ઉપર પણ હું અધિપતિ છું.

Verse 13

अन्येषां चैव देवानां त्रैलोक्यस्याप्यहं विभुः । वरं वरय तस्मात्त्वं प्रसादान्मे सुदुर्ल्लभम्

અન્ય દેવતાઓનો પણ અને ત્રિલોક્યનો પણ હું જ વિભુ છું. તેથી મારા પ્રસાદથી અતિ દુર્લભ એવો વર માગ.

Verse 14

प्रसन्ने मयि राजेन्द्र प्रसन्नाः सर्वदेवताः । कुरु मे वचनं राजन्गृह्यतां वरमुत्तमम्

હે રાજેન્દ્ર, હું પ્રસન્ન થાઉં તો સર્વ દેવતાઓ પ્રસન્ન થાય. હે રાજન, મારું વચન માન—ઉત્તમ વર સ્વીકાર.

Verse 15

अंबरीष उवाच । राजा त्वं सर्वदेवानां त्रैलोक्यस्य तथेश्वरः । सप्तद्वीपवती राजा अहं वृत्रनिषूदन

અંબરીષે કહ્યું— તમે સર્વ દેવોના રાજા અને ત્રિલોકના અધિપતિ છો; પરંતુ હે વૃત્રનિષૂદન, હું સાત દ્વીપવાળી પૃથ્વીનો રાજા છું.

Verse 16

हषीकेशस्य सद्भक्तं विद्धि मां तात निश्चयम् । आगतश्च हृषीकेशो वरं दास्यत्यसंशयम्

હે તાત, નિશ્ચયથી જાણો— હું હૃષીકેશનો સચ્ચો ભક્ત છું. હૃષીકેશ આવી પહોંચ્યા છે; નિઃસંદેહ તેઓ વર આપશે.

Verse 17

इन्द्र उवाच । ददतो मम भूपाल न गृह्णासि वरं यदि । वज्रं त्वां प्रेरयिष्यामि वधाय कृतनिश्चयः

ઇન્દ્રે કહ્યું— હે ભૂપાલ, હું આપતો વર જો તું સ્વીકારતો ન હોય, તો તારા વધનો નિશ્ચય કરીને હું તારા પર વજ્ર પ્રહાર કરીશ.

Verse 18

एवमुक्त्वा सहस्राक्षः सृक्किणी परिलेलिहन् । कुलिशं भ्रामयामास गृहीत्वा दक्षिणे करे

આમ કહી સહસ્રાક્ષ ઇન્દ્ર હોઠના ખૂણા ચાટતો, જમણા હાથમાં કુલિશ (વજ્ર) પકડી તેને ઘુમાવવા લાગ્યો.

Verse 19

तस्येवं भ्राम्यमाणस्य महोत्पाता बभूविरे । ततः पर्वतशृंगाणि विशीर्णानि समंततः

તે આમ ઘુમાવતો હતો ત્યારે મહા અપશકુનો ઊભા થયા; ત્યારબાદ ચારે તરફ પર્વતશિખરો તૂટી ને વિખેરાઈ ગયા.

Verse 20

आवृतं गगन मेघैर्विधुन्वानैर्महीं तदा । न किंचिद्दृश्यते तत्र सर्वं संतमसावृतम्

ત્યારે કંપતા-ઘૂમતા મેઘોએ આકાશને ઢાંકી દીધું અને ધરતી પણ આવૃત થઈ ગઈ. ત્યાં કશું જ દેખાતું ન હતું; સર્વત્ર ઘન અંધકાર છવાઈ ગયો હતો.

Verse 21

एतस्मिन्नेव काले तु स राजा हरिवत्सलः । निमील्य लोचने स्वीये समाधिस्थो बभूव ह

એ જ સમયે હરિપ્રિય તે રાજાએ પોતાના નેત્રો મીંચી સમાધિમાં સ્થિત થયો.

Verse 22

ततस्तुष्टो जगन्नाथ साक्षात्प्रत्यक्षतां गतः । ऐरावतः स गरुडस्तत्क्षणात्समजायत

પછી પ્રસન્ન થયેલા જગન્નાથે સాక్షાત્ પ્રત્યક્ષ રૂપે પ્રકટ થયા. એ જ ક્ષણે ઐરાવતના સ્થાને ગરુડ પ્રગટ થયો.

Verse 23

तमुवाच हृषीकेशो मेघगंभीरया गिरा । ध्यानस्थितं नृपश्रेष्ठं शंख चक्रगदाधरः

શંખ-ચક્ર-ગદાધારી હૃષીકેશે મેઘગંભીર વાણીથી ધ્યાનસ્થ તે નૃપશ્રેષ્ઠને કહ્યું.

Verse 24

श्रीभगवानुवाच । परितुष्टोऽस्मि ते वत्सानन्यभक्त जनेश्वर । वरं वरय भद्रं ते यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

શ્રીભગવાન બોલ્યા—વત્સ, હે જનેશ્વર, તું મારો અનન્ય ભક્ત છે; હું તારા પર પૂર્ણ પ્રસન્ન છું. તને મંગળ થાઓ; અતિ દુર્લભ હોય તોય એક વર માગ.

Verse 25

अंबरीष उवाच । यदि प्रसन्नो भगवन्यदि देयो वरो मम । संसाराब्धेस्तारणाय वरदो भव मे हरे

અંબરીષે કહ્યું—હે ભગવન, જો તમે પ્રસન્ન હો અને જો મને વર આપવો હોય, તો હે હરિ, સંસાર-સમુદ્ર પાર કરાવવા માટે મારા વરદાતા બનો।

Verse 26

पुलस्त्य उवाच । अथाह भगवान्विष्णुरंबरीषं जनाधिपम् । ज्ञानयोगं सुविस्तीर्णं संसारक्षयकारणम्

પુલસ્ત્યે કહ્યું—પછી ભગવાન વિષ્ણુએ જનાધિપ રાજા અંબરીષને સંબોધીને, સંસાર-બંધન ક્ષયનું કારણ એવા જ્ઞાનયોગને વિસ્તારે સમજાવ્યો।

Verse 27

यस्मिञ्जाते नरः सद्यः संसारान्मुच्यते नृप । श्रुत्वा स नृपतिः सम्यक्प्रणम्योवाच केशवम्

હે રાજન, જે (જ્ઞાન) ઉત્પન્ન થતાં જ મનુષ્ય તરત સંસારથી મુક્ત થાય છે—એ સાંભળી તે નૃપતિએ યોગ્ય રીતે પ્રણામ કરીને કેશવને કહ્યું।

Verse 28

अंबरीष उवाच । भगवन्यस्त्वया प्रोक्तो योगोऽयं मम विस्तरात् । दुर्ज्ञेयः स नृणां देव विशेषाच्च कलौ युगे

અંબરીષે કહ્યું—હે ભગવન, તમે મને વિસ્તારે કહેલો આ યોગ મનુષ્યો માટે સમજવો દુષ્કર છે, હે દેવ—વિશેષ કરીને કલિયુગમાં।

Verse 29

अपि चेत्सुप्रसन्नोऽसि क्रियायोगं ब्रवीहि मे । लोकानां तारणार्थाय शंखचक्रगदाधर

જો તમે અત્યંત પ્રસન્ન હો, તો મને ક્રિયાયોગ કહો, હે શંખ-ચક્ર-ગદાધારી—લોકોના તારણ માટે।

Verse 30

पुलस्त्य उवाच । ततस्तस्मै नरेन्द्राय क्रियायोगं जनार्द्दनः । यथायोग्यं नृपश्रेष्ठ कथयामास केशवः

પુલસ્ત્ય બોલ્યા—પછી જનાર્દન કેશવે, હે નૃપશ્રેષ્ઠ, તે નરેન્દ્રને તેની યોગ્યતા મુજબ ક્રિયાયોગનું ઉપદેશ આપ્યો।

Verse 31

तं श्रुत्वा तुष्टहृदयोंऽबरीषो वाक्यमब्रवीत्

તે સાંભળી તૃપ્તહૃદય અંબરીષે આ વચન કહ્યું।

Verse 32

अंबरीष उवाच । यदि तुष्टोऽसि भगवन्रूपेणानेन माधव । ममाश्रमे त्वं देवेश सदा सन्निहितो भव

અંબરીષ બોલ્યા—હે ભગવન માધવ! જો તમે આ રૂપથી પ્રસન્ન હો, તો હે દેવેશ, મારા આશ્રમમાં તમે સદા સન્નિહિત રહો।

Verse 33

यतस्त्वत्प्रतिमामेकामर्चयामि विधानतः । पूजयिष्यंति लोकास्त्वां शंखचक्रगदाधरम्

કારણ કે હું વિધાન મુજબ તમારી એક પ્રતિમાનું અર્ચન કરીશ; અને લોકો તમને—શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનારને—પૂજશે।

Verse 34

पुलस्त्य उवाच । तथोक्तो माधवेनासौ चकार हरिमंदिरम् । प्रतिमां पूजयामास गन्धपुष्पानुलेपनैः

પુલસ્ત્ય બોલ્યા—માધવે એમ કહ્યાથી તેણે હરિનું મંદિર બનાવ્યું અને સુગંધ, પુષ્પ તથા અનુલેપનથી પ્રતિમાની પૂજા કરી।

Verse 35

ततः कालेन महता भगवान्विष्णुमंदिरे । तेनैव वपुषा प्राप्तः सपुत्रः सहबांधवः

પછી ઘણો સમય વીતી ગયા પછી, તે એ જ દેહરૂપે ભગવાન વિષ્ણુના મંદિરે પહોંચ્યો—પુત્રসহ અને સ્વજન-બંધુઓ સાથે।

Verse 36

अद्यापि भगवान्विष्णुः सत्यवाक्येन भूपतेः । सदा संनिहितो विष्णुस्तस्मिन्नवसरे कलौ

હે ભુપતે, તે નૃપના સત્યવચનના પ્રભાવથી આજે પણ ભગવાન વિષ્ણુ ત્યાં સદા સંનિહિત છે—વિશેષ કરીને કલિયુગના તે પવિત્ર અવસરે।

Verse 37

तदारभ्य महाराज क्रियायोगो धरातले । प्रवृत्तः प्रतिमाकारः काले च कलिसंज्ञके

હે મહારાજ, તે સમયથી ધરતી પર ક્રિયાયોગ—પવિત્ર કર્મકાંડની સાધના—પ્રવર્તી; અને કલિ નામના યુગમાં પ્રતિમારૂપે પૂજાની પરંપરા સ્થાપિત થઈ।

Verse 38

यस्तं पूजयते भक्त्या हृषीकेशे नृपार्बुदे । स याति विष्णुसालोक्यं प्रसादाच्च हरेर्नृप

હે અર્બુદ-નૃપ, જે ભક્તિપૂર્વક હૃષીકેશની પૂજા કરે છે, તે હે રાજન, હરિના પ્રસાદથી વિષ્ણુ-સાલોક્યને પામે છે।

Verse 39

एकादश्यां महाराज जागरं यः सदा नृप । करिष्यति निराहारो हृषीकेशाग्रतः स्थितः । स यास्यति परं स्थानं दुर्ल्लभं त्रिदशैरपि

હે મહારાજ, એકાદશીએ જે નિરાહાર રહી હૃષીકેશના સમક્ષ ઊભો રહી જાગરણ કરશે, તે દેવતાઓને પણ દુર્લભ એવા પરમ ધામને પામશે।

Verse 40

यत्पुण्यं कपिलादाने कार्तिक्यां ज्येष्ठपुष्करे । तत्फलं लभते मर्त्त्यो हृषीकेशस्य दर्शनात्

કાર્તિક માસમાં જ્યેષ્ઠ-પુષ્કરમાં કપિલા ગાયનું દાન કરવાથી જે પુણ્ય મળે છે, તે જ ફળ મનુષ્ય હૃષીકેશના દર્શનમાત્રથી પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 41

शुक्ले वा यदि वा कृष्णे संप्राप्ते हरिवासरे । यः पश्यति हृषीकेशमश्वमेधफलं लभेत्

શુક્લ પક્ષ હોય કે કૃષ્ણ પક્ષ, હરિવાસર આવે ત્યારે—જે હૃષીકેશનું દર્શન કરે છે, તે અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ પામે છે।

Verse 42

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूजयेत्तु विधानतः । यस्तत्र चतुरो मासन्सम्यग्व्रतपरायणः । अभ्यर्चयेद्धृषीकेशं न स भूयोऽभिजायते

અતએવ સર્વ પ્રયત્નથી વિધાનપૂર્વક તેમની પૂજા કરવી જોઈએ. જે ત્યાં ચાર માસ સુધી સમ્યક્ વ્રતપરાયણ રહી હૃષીકેશની યથાવિધી અર્ચના કરે છે, તે ફરી જન્મ લેતો નથી।

Verse 43

एकः सर्वाणि तीर्थानि करोति नृपसत्तम । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

હે નૃપશ્રેષ્ઠ! એક માણસ સર્વ તીર્થોની યાત્રા કરે છે; બીજો મનને સમાધાનમાં રાખી ચાતુર્માસ્ય દરમ્યાન હૃષીકેશનું દર્શન કરે છે।

Verse 44

एको दानानि सर्वाणि ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छति । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

એક માણસ બ્રાહ્મણોને સર્વ પ્રકારનાં દાન આપે છે; બીજો સ્થિરચિત્તે ચાતુર્માસ્ય દરમ્યાન હૃષીકેશનું દર્શન કરે છે।

Verse 45

एकः कन्यासहस्रं तु प्रदद्याच्च यथाविधि । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

એક વ્યક્તિ વિધિપૂર્વક દાનરૂપે હજાર કન્યાઓ અર્પી શકે છે; પરંતુ બીજો સમાહિત ચિત્તે ચાતુર્માસ્યમાં હૃષીકેશનું દર્શન કરે છે.

Verse 46

सूर्यग्रहे कुरुक्षेत्रे दद्याद्दानमनुत्तमम् । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

સૂર્યગ્રહણ વખતે કુરુક્ષેત્રમાં કોઈ અનुत્તમ દાન આપી શકે છે; પરંતુ બીજો સમાહિત મનથી ચાતુર્માસ્યમાં હૃષીકેશનું દર્શન કરે છે.

Verse 47

अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैर्यजत्येकः सदक्षिणैः । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

એક વ્યક્તિ અગ્નિષ્ટોમ વગેરે યજ્ઞો દક્ષિણાસહિત કરે છે; પરંતુ બીજો સમાહિત ચિત્તે ચાતુર્માસ્યમાં હૃષીકેશનું દર્શન કરે છે.

Verse 48

एको हिमालयं गत्वा त्यजति स्व कलेवरम् । पश्यत्यन्यो हषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

એક વ્યક્તિ હિમાલય જઈ ત્યાં પોતાનું શરીર ત્યજી દે છે; પરંતુ બીજો સમાહિત મનથી ચાતુર્માસ્યમાં હૃષીકેશનું દર્શન કરે છે.

Verse 49

एकस्तु भृगुपातेन त्यजेद्देहं सुतीर्थके । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

એક વ્યક્તિ સુતીર્થમાં ‘ભૃગુপাত’ ક્રિયાથી દેહ ત્યજી દે છે; પરંતુ બીજો સમાહિત ચિત્તે ચાતુર્માસ્યમાં હૃષીકેશનું દર્શન કરે છે.

Verse 50

एकः प्रायोपवेशेन प्राणांस्त्यजति मानवः । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

એક મનુષ્ય પ્રાયોપવેશ વ્રતથી પ્રાણ ત્યજે છે; પરંતુ બીજો સમાહિત ચિત્તે ચાતુર્માસ્યમાં હૃષીકેશના દર્શન કરે છે।

Verse 51

ब्रह्मज्ञानं वदत्येकः श्रुत्वा ज्ञानवि शारदः । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

એક વ્યક્તિ બહુ સાંભળી જ્ઞાનવિશારદ બની બ્રહ્મજ્ઞાન કહે છે; પરંતુ બીજો સમાહિત મનથી ચાતુર્માસ્યમાં હૃષીકેશના દર્શન કરે છે।

Verse 52

गयाश्राद्धं करोत्येकः पितृपक्षे नृपोत्तम । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

હે નૃપોત્તમ! એક વ્યક્તિ પિતૃપક્ષમાં ગયા-શ્રાદ્ધ કરે છે; પરંતુ બીજો સમાહિત ચિત્તે ચાતુર્માસ્યમાં હૃષીકેશના દર્શન કરે છે।

Verse 53

चांद्रायणसहस्रं च करोत्येकः समाहितः । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुमास्यं समाहितः

એક વ્યક્તિ સમાહિત થઈ સહસ્ર ચાંદ્રાયણ કરે છે; પરંતુ બીજો સમાહિત ચિત્તે ચાતુર્માસ્યમાં હૃષીકેશના દર્શન કરે છે।

Verse 54

व्रतं तपः सहस्राब्दमेकः सम्यक्चरेन्नरः । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

એક મનુષ્ય સહસ્ર વર્ષ સુધી વિધિપૂર્વક વ્રત અને તપ કરે; પરંતુ બીજો સમાહિત ચિત્તે ચાતુર્માસ્યમાં હૃષીકેશના દર્શન કરે છે।

Verse 55

एकस्तु चतुरो वेदान्सम्यक्पठति ब्राह्मणः । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

એક બ્રાહ્મણ વિધિપૂર્વક ચારેય વેદોનું પાઠ કરે છે; પરંતુ બીજો સમાહિતચિત્તે ચાતુર્માસ્યમાં હૃષીકેશનું દર્શન કરે છે—આને ધર્મની પરમ સિદ્ધિ તરીકે વખાણવામાં આવે છે।

Verse 56

बहुना किमिहोक्तेन शृणु संक्षेपतो नृप । एकतस्तु भवेत्सर्वमेकतो हरिदर्शनम्

અહીં ઘણું કહેવાનો શું ઉપયોગ? હે નૃપ, સંક્ષેપે સાંભળ—એક તરફ સર્વ ફળસમૂહ, અને બીજી તરફ માત્ર હરિદર્શન।

Verse 57

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्थातव्यं हरिसंनिधौ । अम्बरीषस्य राजर्षेः स्थानके पापनाशने

અતએવ સર્વ પ્રયત્નથી હરિના સાન્નિધ્યમાં રહેવું જોઈએ—રાજર્ષિ અંબરીષના પાપનાશક પવિત્ર સ્થાનમાં।

Verse 58

एकतस्तु हृषीकेश एकतः कर्णिकेश्वरः । तयोर्मर्त्या मृता ये च मानवा नृपसत्तम

એક તરફ હૃષીકેશ, બીજી તરફ કર્ણિકેશ્વર; હે નૃપસત્તમ, જે મનુષ્યો આ બન્નેની વચ્ચે મરે છે…

Verse 59

अपि कृत्वा महत्पापं गच्छंति हरिसन्निधौ । हृषीकेशं समालोक्य सद्यो मुक्तिमवाप्नुयात्

મહાપાપ કર્યું હોય તોય જે હરિના સાન્નિધ્યમાં જાય છે, તેઓ હૃષીકેશનું દર્શન કરીને તત્કાળ મુક્તિ મેળવી શકે છે।

Verse 60

पुष्पमेकं हृषीकेशे यश्चारोपयते नृप । सुखसौभाग्यसंयुक्त इह लोके परत्र च

હે નૃપ! જે કોઈ હૃષીકેશને એક પણ પુષ્પ અર્પે છે, તે ઇહ લોક અને પર લોક—બન્નેમાં સુખ અને સૌભાગ્યથી યુક્ત થાય છે.

Verse 61

हृषीकेशस्य यो भक्त्या करिष्यत्यनुलेपनम् । स यास्यति परं स्थानं जरामरणवर्जितम्

જે ભક્તિપૂર્વક હૃષીકેશનું અનુલેપન (ચંદનાદિ લેપન) કરે છે, તે જરા-મરણથી રહિત પરમ ધામને પામે છે.

Verse 62

संमार्जनं च तस्याग्रे यः करोति समाहितः । यावत्यो रेणवस्तत्र तावद्वर्षशतानि सः । मोदते विष्णुलोकस्थो नात्र कार्या विचारणा

જે સમાહિત ચિત્તે તેમના સમક્ષ સંમાર્જન (ઝાડૂ કરવું) કરે છે, ત્યાં જેટલા ધૂળકણ હોય તેટલા સો-સો વર્ષો સુધી તે વિષ্ণુલોકમાં રહી આનંદ કરે છે; તેમાં શંકા નથી.

Verse 63

कार्तिके शुक्लपक्षे च एकादश्यां नृपोत्तम । दीपमारोपयेद्यश्च हृषीकेशाग्रतो नृप

હે નૃપશ્રેષ્ઠ! કાર્તિક માસના શુક્લપક્ષની એકાદશીએ જે કોઈ હૃષીકેશના સમક્ષ દીપ પ્રજ્વલિત કરીને સ્થાપે છે, હે નૃપ…

Verse 64

यथायथा प्रकाशेत पापं जन्मांतरार्जितम् । तथातथा व्रजेन्नाशं तस्य कायादशेषतः

જેમ જેમ તે દીપ પ્રકાશિત થાય છે, તેમ તેમ જન્માંતરોમાં સંચિત પાપ પ્રગટ થઈ, એ જ પ્રમાણમાં નાશ પામે છે અને તેના દેહમાંથી સંપૂર્ણપણે દૂર થાય છે.

Verse 65

पंचामृतेन यः पूजां हृषीकेशे करिष्यति । दध्ना क्षीरेण वा यस्तु न स भूयोऽभिजायते

જે પંચામૃતથી હૃષીકેશની પૂજા કરે છે, અથવા દહીં કે દૂધથી પણ અર્ચના કરે છે, તે ફરી જન્મ લેતો નથી।

Verse 66

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन हृषीकेशं समर्चयेत् । संसारबंधतो राजन्मुक्तिमाप्नोति मानवः

અતએવ, હે રાજન, સર્વ પ્રયત્નથી હૃષીકેશનું સમ્યક્ પૂજન કરવું જોઈએ. માનવ સંસારબંધનથી મુક્ત થઈ મોક્ષ પામે છે।

Verse 67

हृषीकेशे विशेषेण कर्त्तव्यं पूजनं सदा

હૃષીકેશની પૂજા સદા કરવી જોઈએ—વિશેષ રીતે અને વિશેષ ભક્તિથી।