Adhyaya 75
સૂત એક પ્રાચીન પુણ્યઇતિહાસ કહે છે—રુદ્રે બ્રહ્માને એક અનુપમ ક્ષેત્ર આપ્યું, જ્યાં ‘હાટકેશ્વર’ નામના લિંગની પ્રતિષ્ઠા થઈ. પછી કલિયુગના દોષોથી બ્રાહ્મણોની રક્ષા થાય તે માટે શંભુએ તે ક્ષેત્ર ષણ્મુખ (સ્કંદ/કાર્ત્તિકેય)ને સોંપ્યું. બ્રહ્માની વિનંતીથી અને પિતૃઆજ્ઞા મુજબ ગાંગેય (કાર્ત્તિકેય) ત્યાં નિવાસ કરવા લાગ્યા. કાર્ત્તિક માસમાં કૃત્તિકા-યોગ સમયે ભગવાનના દર્શન કરનારને અનેક જન્મોનું પુણ્ય મળે છે અને તે વિદ્વાન તથા સમૃદ્ધ બ્રાહ્મણ તરીકે જન્મ લે છે—એવો કાળવિધિ જણાવાયો છે. ત્યારબાદ મહાસેનનું ભવ્ય પ્રાસાદ/મંદિર ઊંચું અને દૃષ્ટિ ખેંચે એવું વર્ણવાયું છે. આ સાંભળી દેવતાઓ કૌતૂહલથી આવી પવિત્ર નગરીનું દર્શન કરે છે અને ઉત્તર-પૂર્વ પ્રાંગણોમાં યજ્ઞો કરીને યથાવિધિ દક્ષિણા આપે છે. તે યજ્ઞસ્થળ ‘દેવયજન’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયું; ત્યાં યોગ્ય રીતે કરાયેલ એક યજ્ઞનું ફળ અન્યત્ર કરાયેલા સો યજ્ઞો જેટલું—એવું માહાત્મ્ય સ્પષ્ટ કરાયું છે.
Shlokas
Verse 1
। सूत उवाच । पुरा कल्पे भगवता एतत्क्षेत्रमनुत्तमम् । रुद्रेण ब्रह्मणे दत्तं तुष्टेन द्विजसत्तमाः
સૂતજી બોલ્યા—હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો! પ્રાચીન કલ્પમાં ભગવાન રુદ્ર પ્રસન્ન થઈ આ અનુત્તમ પવિત્ર ક્ષેત્ર બ્રહ્માને અર્પણ કર્યું હતું।
Verse 2
यदा तु स्थापितं लिंगं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । देवैः प्रीतेन रुद्रेण प्रदत्तं ब्रह्मणे पुनः
અને જ્યારે હાટકેશ્વર નામનું લિંગ સ્થાપિત થયું, ત્યારે દેવતાઓથી પ્રસન્ન થયેલા રુદ્રે તેને ફરી બ્રહ્માને અર્પણ કર્યું।
Verse 3
एतत्क्षेत्रं तदा दत्तं शंभुना षण्मुखस्य ह । रक्षणार्थं हि विप्राणां कलिकालादिदोषतः
ત્યારે શંભુએ આ ક્ષેત્ર ષણ્મુખને આપ્યું—કલિયુગાદિ દોષોથી વિપ્રોની રક્ષા કરવા માટે।
Verse 4
ब्रह्मणा प्रार्थितेनेदं स्वयमादिममुत्तमम् । पित्रादिष्टस्तु गांगेयस्तत्र वासमथाकरोत्
બ્રહ્માએ પ્રાર્થના કરતાં આ આદ્ય અને ઉત્તમ ક્ષેત્ર સ્વયં પ્રગટ થયું; ત્યારબાદ પિતાની આજ્ઞાથી ગાંગેયે ત્યાં નિવાસ કર્યો।
Verse 5
कार्तिक्यां कृत्तिकायोगे यः कुर्यात्स्वामिदर्शनम् । सप्तजन्म भवेद्विप्रो धनाढ्यो वेदपारगः
કાર્તિક માસમાં કૃત્તિકા-યોગે જે અહીં સ્વામીનું દર્શન કરે, તે સાત જન્મ સુધી બ્રાહ્મણ, ધનવાન અને વેદપારંગત બને છે।
Verse 6
महासेनस्य देवस्य प्रासादं सुमनोहरम् । उच्चैः स्थितं सर्वलोके पातुकाममिवांबरम्
દેવ મહાસેનનું અતિમનોહર પ્રાસાદ-મંદિર ઊંચે સ્થિત છે; જાણે આકાશની જેમ સર્વ લોકનું રક્ષણ કરવા ઇચ્છતું હોય।
Verse 7
तच्छ्रुत्वा विबुधाः सर्वे कौतुकादेत्य सत्वरम् । वीक्षांचक्रुस्ततो गत्वा दृष्ट्वा मेध्यतमं पुरम्
આ સાંભળી સર્વ દેવગણ કૌતુકથી ત્વરિત ત્યાં આવ્યા; અંદર જઈ તે અતિ પવિત્ર પુણ્યનગરને જોઈને સારી રીતે નિરીક્ષણ કર્યું।
Verse 8
प्रासादस्योत्तरे देशे प्राच्ये देशे तथा द्विजाः । यज्ञक्रियासमारंभांश्चकुर्विप्रैर्यथोदितान्
પ્રાસાદના ઉત્તર ભાગમાં તથા પૂર્વ દિશામાં પણ દ્વિજોએ બ્રાહ્મણોએ કહ્યા મુજબ યજ્ઞક્રિયાઓનો આરંભ કર્યો।
Verse 9
इष्ट्वा च विबुधाः सर्वे दत्त्वा तेभ्यश्च दक्षिणाम् । जग्मुस्त्रिविष्टपं हृष्टा लब्ध्वा तत्स्थानजं फलम्
પૂજા-યજ્ઞ કરીને અને તેમને યથોચિત દક્ષિણા આપી, તે સ્થાનજન્ય ફળ પ્રાપ્ત કરીને સર્વ દેવગણ હર્ષથી ત્રિવિષ્ટપ (સ્વર્ગ) તરફ ગયા।
Verse 10
ततस्तु देवयजनंनाम तस्य बभूव ह । यदन्यत्र शतं कृत्वा क्रतूनां फलमाप्नुयात् । तदत्रैकेन लभते क्रतुना दक्षिणावता
તેથી તે સ્થાન ‘દેવયજન’ નામે પ્રસિદ્ધ થયું. અન્યત્ર સો યજ્ઞ કરવાથી જે ફળ મળે, તે અહીં વિધિપૂર્વક દક્ષિણાસહિત એક જ યજ્ઞથી પ્રાપ્ત થાય છે.