Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 16

Devanagari script

ततश्च कुरुमुख्यानां पांडवानां च माधव । लिंगसंस्थापनार्थाय तत्र जाता मतिर्दृढा

Transliteration

tataśca kurumukhyānāṃ pāṃḍavānāṃ ca mādhava | liṃgasaṃsthāpanārthāya tatra jātā matirdṛḍhā

Translation

ત્યારબાદ, હે માધવ! કુરુઓના અગ્રગણ્ય અને પાંડવોમાં ત્યાં શિવલિંગ સ્થાપન માટે દૃઢ સંકલ્પ ઉત્પન્ન થયો।

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikaraṇa (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: देश/कालवाचक-अव्यय (adverb: 'thereupon/from that')

• च: and
• च: Samuccaya (Coordinator/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• कुरु: of the Kurus
• कुरु: Upapada relation (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: कुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-सम्बन्ध (समासाङ्ग)

• मुख्यानाम्: of the chief ones
• मुख्यानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: मुख्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन

• कुरुमुख्यानाम्: of the chief Kurus
• कुरुमुख्यानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कुरु (प्रातिपदिक) + मुख्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कुरूणां मुख्यानाम्)

• पाण्डवानाम्: of the Pāṇḍavas
• पाण्डवानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पाण्डव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Coordinator/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• माधव: O Mādhava (Kṛṣṇa)
• माधव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: माधव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन

• लिङ्ग: liṅga (Śiva-emblem)
• लिङ्ग: Upapada relation (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (समासाङ्ग)

• संस्थापन: establishing, installation
• संस्थापन: Upapada relation (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: सम् + स्थाप् (धातु) → संस्थापन (प्रातिपदिक/भाववाचक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (समासाङ्ग)

• अर्थाय: for the purpose
• अर्थाय: Sampradāna (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन

• लिङ्गसंस्थापनार्थाय: for the purpose of installing a liṅga
• लिङ्गसंस्थापनार्थाय: Sampradāna (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक) + संस्थापन (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; तत्पुरुषः (लिङ्गस्य संस्थापनस्य अर्थाय)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• जाता: arose, was born
• जाता: Kriyā (Predicative participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु) → जात (कृदन्त)
• Form: कृदन्त-भूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थः 'उत्पन्ना/अभवत्'

• मतिः: intention, thought
• मतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• दृढा: firm
• दृढा: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दृढ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; मति-विशेषणम्

Speaker

Likely the Kuru-Pāṇḍava party addressing Mādhava (Śrī Kṛṣṇa), within the narrative frame

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mādhava (Kṛṣṇa)

Visual Art Cues

Scene: The Pāṇḍavas and Kuru elders in council, facing a sacred map-like vista of the kṣetra; their hands in añjali, eyes fixed with determination, as a vision of Śiva-liṅgas appears in the background.

Characters & Entities

• Mādhava (Śrī Kṛṣṇa)
• Kurus
• Pāṇḍavas
• Śiva-liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is perfected by dhārmic resolve—transforming devotion into action through establishing worship (liṅga-pratiṣṭhā) in a holy kṣetra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A holy kṣetra within the Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya is intended; the surrounding verses identify the place more explicitly.

What ritualistic prescription is mentioned?

Liṅga-saṃsthāpana (installing Śiva-liṅgas) is the stated religious act.