Adhyaya 56

Verse 1

। सूत उवाच । तस्यापि नातिदूरस्थं सांबादित्यं सुरेश्वरम् । दृष्ट्वा कामानवाप्नोति सर्वान्मर्त्यो हृदि स्थितान्

સૂતજી બોલ્યા—તે સ્થાનથી બહુ દૂર નહીં દેવેશ્વર સાંબાદિત્ય છે. તેમના દર્શનથી મર્ત્યના હૃદયમાં રહેલી સર્વ કામનાઓ સિદ્ધ થાય છે.

Verse 2

यस्तु माघस्य शुक्लायां सप्तम्यां रविवासरे । भक्त्या संपश्यते मर्त्यो नरकान्न स पश्यति

માઘ માસની શુક્લ પક્ષની સપ્તમી રવિવારે જે મર્ત્ય ભક્તિપૂર્વક (તેમનું) દર્શન કરે છે—તે નરકોને નથી જોતો.

Verse 3

आसीत्पूर्वं द्विजो नाम गालवः स महामुनिः । स्वाध्यायनिरतो नित्यं वेदवेदांगपारगः

પૂર્વકાળે ગાલવ નામના એક દ્વિજ મહામુનિ હતા—તે નિત્ય સ્વાધ્યાયમાં રત અને વેદ-વેદાંગોમાં પારંગત હતા.

Verse 4

शुचिव्रतपरः शांतो देवद्विजपरायणः । कृतज्ञश्च सुशीलश्च यज्ञकर्मविचक्षणः

તે શુચિવ્રતમાં તત્પર, સ્વભાવથી શાંત, દેવો અને દ્વિજોમાં પરાયણ; કૃતજ્ઞ, સુશીલ અને યજ્ઞકર્મમાં નિપુણ હતા.

Verse 5

तस्यैवं वर्तमानस्य संप्राप्तं पश्चिमं वयः । अपुत्रस्य द्विजश्रेष्ठास्ततो दुःखं व्यजायत

આ રીતે વર્તતા વર્તતા તેમનું પશ્ચિમ વય (વૃદ્ધાવસ્થા) આવી પહોંચ્યું; અને પુત્ર ન હોવાથી, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, તેમના હૃદયમાં દુઃખ ઉપજ્યું.

Verse 6

ततः सर्वं परित्यज्य गृहकृत्यं स भक्तिमान् । सूर्यमाराधयामास क्षेत्रेऽत्रैव समाहितः

ત્યારે તે ભક્તિમાને સર્વ ગૃહકાર્યો ત્યજી, આ જ પવિત્ર ક્ષેત્રમાં મન એકાગ્ર કરીને, સૂર્યદેવની આરાધના કરી।

Verse 7

वटवृक्षं समाश्रित्य श्रद्धया परया युतः । स्थापयित्वा रवेरर्चां यथोक्तां पंचरात्रिके

વટવૃક્ષનો આશ્રય લઈને, પરમ શ્રદ્ધાથી યુક્ત થઈ, પંચરાત્ર-વિધાન મુજબ રવિ (સૂર્ય)ની પૂજા માટે પ્રતિમા સ્થાપી।

Verse 8

वर्षास्वाकाशशायी च हेमंते जलसंश्रयः । पंचाग्निसाधको ग्रीष्मे निराहारो जितेन्द्रियः

વર્ષાઋતુમાં તે ખુલ્લા આકાશ નીચે શયન કરતો; હેમંતમાં જળનો આશ્રય લેતો; ગ્રીષ્મમાં પંચાગ્નિ તપ કરતો—નિરાહાર, ઇન્દ્રિયજિત।

Verse 9

ततः पंचदशे वर्षे संप्राप्ते भगवान्रविः । वटवृक्षं समाश्रित्य समीपस्थमुवाच तम्

પછી પંદરમું વર્ષ આવતાં ભગવાન રવિ પ્રગટ થયા; વટવૃક્ષનો આશ્રય લઈને, નજીક ઊભેલા તેને સંબોધીને બોલ્યા।

Verse 10

श्रीसूर्य उवाच । वरदोस्म्यद्य भद्रं ते वरं प्रार्थय गालव । अतिदुर्लभमप्याशु तव दास्याम्यसंशयम्

શ્રીસૂર્ય બોલ્યા—આજે હું તને વર આપનાર છું; તારો કલ્યાણ થાઓ. હે ગાલવ, વર માગ; તે અતિ દુર્લભ હોય તોય હું તેને નિઃસંદેહ તને શીઘ્ર આપીશ।

Verse 11

गालव उवाच । अपुत्रोऽहं सुरश्रेष्ठ पश्चिमे वयसि स्थितः । तस्माद्देहि सुतं मह्यं वंशवृद्धिकरं परम्

ગાલવે કહ્યું—હે દેવશ્રેષ્ઠ! હું અપુત્ર છું અને વયના અંતિમ પડાવે છું. તેથી મારા વંશની વૃદ્ધિ કરનાર પરમ પુત્ર મને આપો.

Verse 15

सप्तम्यश्च द्विजश्रेष्ठ निराहारस्तु भक्तितः या । स प्राप्स्यति न संदेहः पुत्रं वंशविवर्धनम्

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ! જે ભક્તિપૂર્વક સપ્તમીના દિવસે નિરાહાર વ્રત કરે છે, તે નિઃસંદેહ વંશવર્ધક પુત્ર પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 16

एवमुक्त्वा च सप्ताश्वो विरराम दिवाकरः । गालवोऽपि प्रहृष्टात्मा जगाम निजमंदिरम्

આવું કહી સાત અશ્વોવાળા દિવાકર (સૂર્યદેવ) મૌન થયા; અને ગાલવ પણ હર્ષિત હૃદયથી પોતાના નિવાસે ગયો.

Verse 17

नातिदीर्घेण कालेन ततस्तस्याभव तत्सुतः । यथोक्तस्तेन देवेन सर्वलक्षणलक्षितः

વધુ સમય ન જતા તેને પુત્ર થયો—તે દેવએ જેમ કહ્યું હતું તેમ જ—અને તે સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત હતો.

Verse 18

ततश्चक्रे पिता नाम वटेश्वर इति स्वयम् । वटस्थेन यतो दत्तः संतुष्टेनांशुमालिना

પછી પિતાએ સ્વયં તેનું નામ ‘વટેશ્વર’ રાખ્યું; કારણ કે વટવૃક્ષ પાસે સ્થિત પ્રસન્ન અંશુમાળી (સૂર્ય)એ તેને દાન કર્યો હતો.

Verse 19

वटेश्वरसुतान्दृष्ट्वा पौत्रांश्च द्विजसत्तमाः । गालवः सूर्यमापन्नः कृत्वा सुविपुलं तपः

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો! વટેશ્વરના પુત્રો તથા પૌત્રોને જોઈ ગાલવે અતિ વિશાળ તપ કર્યું અને સૂર્યલોકને પ્રાપ્ત થયો।

Verse 20

वटेश्वरोऽपि संज्ञाय पित्रा संस्थापितं रविम् । तदर्थं कारयामास प्रासादं सुमनोहरम्

વટેશ્વરે પણ જાણ્યું કે તેના પિતાએ ત્યાં રવિ (સૂર્યદેવ)ની સ્થાપના કરી હતી; તેથી એ જ હેતુ માટે અતિ મનોહર પ્રાસાદ (મંદિર) બંધાવ્યું।

Verse 21

ततःप्रभृति लोके च स वटादित्यसंज्ञितः । पुत्रप्रदो ह्यपुत्राणां विख्यातो भुवनत्रये

ત્યાંથી તે લોકમાં ‘વટાદિત્ય’ નામે ઓળખાયો; નિઃસંતાનોને પુત્ર આપનાર તરીકે ત્રિભુવનમાં વિખ્યાત થયો।

Verse 22

सप्तम्यां सूर्यवारेण उपवासपरायणः । यस्तं पूजयते भक्त्या सप्तर्मार्द्वादश क्रमात् । स प्राप्नोति सुतं श्रेष्ठं स्ववंशस्य विवर्धनम्

સપ્તમી તિથિ જ્યારે રવિવારે આવે, ત્યારે ઉપવાસપરાયણ ભક્ત જે ક્રમશઃ સપ્તાર્ચન અને દ્વાદશોપચાર વિધિથી ભક્તિપૂર્વક તેની પૂજા કરે છે, તે પોતાના વંશને વધારનાર શ્રેષ્ઠ પુત્ર પામે છે।

Verse 23

निष्कामो वा नरो यस्तु तं पूजयति मानवः । स मोक्षमाप्नुयान्नूनं दुर्लभं त्रिदशैरपि

પરંતુ જે મનુષ્ય નિષ્કામ ભાવથી ભક્તિપૂર્વક તેની પૂજા કરે છે, તે નિશ્ચયે મોક્ષને પામે છે—જે દેવતાઓને પણ દુર્લભ છે।

Verse 24

अथ गाथा पुरा गीता नारदेन सुरर्षिणा । दृष्ट्वा पुत्रप्रदं देवं वटादित्यं सुरेश्वरम्

ત્યારે દેવર્ષિ નારદે પૂર્વકાળે આ ગાથા ગાઈ—પુત્રપ્રદ, સુરેશ્વર વટાદિત્ય દેવને દર્શન કરીને।

Verse 25

अपि वर्षशता नारी वंध्या वा दुर्भगापि वा । सांबसूर्यप्रसादेन सद्यो गर्भवती भवेत्

સ્ત્રી સો વર્ષ સુધી પણ વંધ્યા રહી હોય, અથવા નિઃસંતાન કે દુર્ભાગ્યવતી હોય—તો પણ સાંબસૂર્યના પ્રસાદથી તે તરત ગર્ભવતી બને છે।

Verse 26

किं दानैः किं व्रतैर्ध्यानैः किं जपैः सोपवासकैः । पुत्रार्थं विद्यमानेऽथ सांबसूर्ये सुरेश्वरे

પુત્રપ્રાપ્તિ માટે અહીં દેવોના સ્વામી સાંબસૂર્ય સ્વયં હાજર હોય ત્યારે દાન, વ્રત, ધ્યાન અને ઉપવાસસહિત જપનો શું ઉપકાર?

Verse 27

वर्षमेकं नरो भक्त्या यः पश्येत्सूर्यवासरे । कृतक्षणोऽत्र पुत्रं स लभते चोत्तमं सुखम्

જે પુરુષ એક વર્ષ સુધી દરેક રવિવારે ભક્તિપૂર્વક દર્શન કરે છે, તે અહીં પોતાનો સમય સફળ કરીને પુત્ર અને ઉત્તમ સુખ પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 28

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तं देवं यत्नतो द्विजाः । पश्येदात्महितार्थाय स्ववंशपरिवृद्धये

અતએવ, હે દ્વિજોઃ આત્મહિત અને પોતાના વંશની વૃદ્ધિ માટે સર્વ પ્રયત્નથી અને યત્નપૂર્વક તે દેવના દર્શન કરવું જોઈએ।