Adhyaya 52

Verse 1

। सूत उवाच । उमामहेश्वरौ तत्र स्थापितौ तेन भूभुजा । प्रासादं परमं कृत्वा साधुदृष्टिसुखप्रदम्

સૂત બોલ્યા—ત્યાં તે રાજાએ ઉમા-મહેશ્વરને સ્થાપિત કર્યા; અને સાધુજનની દૃષ્ટિને આનંદ આપતું પરમ ઉત્તમ પ્રાસાદ (મંદિર) બનાવી તે પવિત્ર ધામની પ્રતિષ્ઠા કરી।

Verse 2

तस्याग्रतः शुभं कुंडं तत्र चैव विनिर्मितम् । स्वच्छोदकेन सम्पूर्णं पद्मिनीखंडमंडितम्

તે ધામના આગળ ત્યાં જ એક શુભ કુંડ પણ બનાવાયું—સ્વચ્છ જળથી પરિપૂર્ણ અને કમળોના સમૂહોથી શોભિત।

Verse 3

स्नात्वा तत्र नरो भक्त्या तौ पश्येद्यः समाहितः । माघशुक्लचतुर्दश्यां न स भूयोऽत्र जायते

જે મનુષ્ય ત્યાં ભક્તિપૂર્વક સ્નાન કરીને, એકાગ્ર ચિત્તે, માઘ શુક્લ ચતુર્દશીએ તે દિવ્ય યુગલનાં દર્શન કરે—તે ફરી અહીં જન્મ લેતો નથી।

Verse 4

तस्यैव पूर्वदिग्भागेऽगस्त्यकुण्डसमीपतः । अस्ति वापी महापुण्या सर्वपातकनाशिनी

તેના જ પૂર્વ દિશાભાગમાં, અગસ્ત્ય-કુંડની નજીક, એક મહાપુણ્યદાયિની વાપી છે—જે સર્વ પાતકોનો નાશ કરે છે।

Verse 5

तस्यां यः कुरुते स्नानं मासि वै फाल्गुने नरः । सोपवासः सिताष्टम्यां वांछितं लभते च सः

ફાલ્ગુન માસમાં જે મનુષ્ય તે કૂવામાં સ્નાન કરે અને શુક્લ અષ્ટમીના દિવસે ઉપવાસ રાખે, તે ઇચ્છિત વર પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 6

तस्या दक्षिणदिग्भागे तत्रास्ति कपिला नदी । कपिलो यत्र संप्राप्तः सिद्धिं सांख्यसमुद्भवाम्

તેના દક્ષિણ ભાગે કપિલા નદી વહે છે; જ્યાં કપિલ મુનિએ સાંખ્યથી ઉત્પન્ન આધ્યાત્મિક સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી હતી।

Verse 7

कपिलायाश्च पूर्वेण सिद्धक्षेत्रं प्रकीर्तितम् । यत्र सिद्धिं गताः सिद्धाः पुरा शत सहस्रशः

કપિલાના પૂર્વે પ્રસિદ્ધ સિદ્ધક્ષેત્ર છે; જ્યાં પ્રાચીનકાળે શતસહસ્રો સિદ્ધોએ પરમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી।

Verse 8

यो यं काममभिध्याय तपस्तत्र समाचरेत् । षण्मासाभ्यंतरे नूनं स तमाप्नोति मानवः

જે મનુષ્ય જે ઇચ્છાનું ધ્યાન કરીને ત્યાં તપ કરે, તે નિશ્ચયે છ માસની અંદર તે જ ફળ પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 9

तस्याधस्ताच्छिला विप्रा विद्यते वैष्णवी शुभा । भ्रमन्ती चतुरस्रा च सर्वपातकनाशिनी

તે સ્થાનની નીચે, હે વિપ્રો, એક શુભ વૈષ્ણવી શિલા છે; પરિક્રમામાં ભ્રમતી હોય તેમ વર્તુળાકાર પણ લાગે અને ચતુરસ્ર પણ, તથા સર્વ પાપોનો નાશ કરે છે।

Verse 10

सदा महानदीतोयक्षालिता मुक्तिदा नृणाम् । गंगायमुनयोर्मध्ये संनिविष्टा सरस्वती

મહાનદીના જળથી સદા ધોવાતી તે સરસ્વતી મનુષ્યોને મુક્તિ આપનારી છે; તે ગંગા અને યમુના વચ્ચે સ્થિત છે.

Verse 11

त्रिवेणी वहते तस्याः पुरतो भुक्तिमुक्तिदा । तस्यामुपरि दग्धानां ब्राह्मणानां विशेषतः

તેના સમક્ષ ત્રિવેણી વહે છે, જે ભોગ અને મુક્તિ બંને આપે છે; અને ખાસ કરીને તેના કાંઠે દહન થયેલા બ્રાહ્મણો માટે (આ ફળ કહેવાયું છે).

Verse 12

नूनं मुक्तिर्भवेत्तेषां चिता भस्मनि गोष्पदम् । दृश्यते तत्र तज्ज्ञात्वा संस्कार्या ब्राह्मणा मृताः

નિશ્ચયે તેમને મુક્તિ થાય છે; ત્યાં ચિતાભસ્મમાં ‘ગાયના ખુરાનો છાપ’ દેખાય છે. એ નિશાની જાણીને મૃત બ્રાહ્મણોના ત્યાં વિધિપૂર્વક અંત્યેષ્ટિ-સંસ્કાર કરવાં જોઈએ.

Verse 13

तस्यैवोत्तरदिग्भागे रुद्रकोटिर्द्विजोत्तमाः । अस्ति संपूजिता विप्रै र्दाक्षिणात्यैर्महात्मभिः

હે દ્વિજોત્તમ! તેની જ ઉત્તર દિશાના ભાગમાં ‘રુદ્રકોટિ’ નામનું તીર્થ છે, જે દક્ષિણ દેશના મહાત્મા બ્રાહ્મણો દ્વારા શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂજિત છે.

Verse 14

महायोगिस्वरूपेण दाक्षिणात्या द्विजोत्तमाः । चमत्कारपुरे क्षेत्रे श्रुत्वा स्वयमुमापतिम्

હે દ્વિજોત્તમ! દક્ષિણ દેશના બ્રાહ્મણોએ ચમત્કારપુરના ક્ષેત્રમાં મહાયોગી સ્વરૂપે સ્વયં ઉમાપતિ (શિવ) હાજર છે એમ સાંભળીને (ત્યાં જવા પ્રેરણા પામી).

Verse 15

ततः कौतूहलाविष्टाः श्रद्धया परया युताः । कोटिसंख्या द्रुतं जग्मुस्तस्य दर्शनवांछया

ત્યાર પછી પવિત્ર કૌતૂહલથી આવિષ્ટ અને પરમ શ્રદ્ધાથી યુક્ત એવા તેઓ, કરોડોની સંખ્યામાં, તેના દર્શનની ઇચ્છાથી ત્વરિત નીકળી પડ્યા।

Verse 16

अहंपूर्वमहंपूर्वं वीक्षयिष्यामि तं हरम् । इति श्रद्धासमो पेताश्चक्रुस्ते शपथं गताः

“હું પહેલો, હું પહેલો તે હરનું દર્શન કરીશ”—એમ કહી, શ્રદ્ધાથી પ્રેરિત થઈ, તેમણે પરસ્પર શપથ કર્યો।

Verse 17

एतेषां मध्यतो यस्तं महायोगिनमीश्वरम् । चरमं देवमीक्षेत भविष्यति स पापकृत्

એમના મધ્યમાં જે કોઈ તે મહાયોગી ઈશ્વર દેવને અંતમાં દર્શન કરશે, તે પાપકર્તા બનશે।

Verse 18

ततस्तेषामभिप्रायं ज्ञात्वा देवो महेश्वरः । भक्तिप्रीतो हितार्थाय कोटिरूपैर्व्यवस्थितः

પછી તેમનો અભિપ્રાય જાણી, ભક્તિથી પ્રસન્ન ભગવાન મહેશ્વરે તેમના હિતાર્થે પોતાને કરોડ રૂપોમાં વ્યવસ્થિત કર્યા।

Verse 19

हेलया दर्शनं प्राप्तः सर्वेषां द्विजसत्तमाः । ततः प्रभृति तत्स्थानं रुद्रकोटीतिविश्रुतम्

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ! સહેલાઈથી સૌને તેમનું દર્શન પ્રાપ્ત થયું; ત્યારથી તે સ્થાન ‘રુદ્રકોટિ’ નામે પ્રસિદ્ધ થયું।

Verse 20

तदर्थं पठितः श्लोको नारदेन पुरा द्विजाः । रुद्रावर्तं समालोक्य प्रहृष्टेन द्विजोत्तमाः

હે દ્વિજોઃ આ જ હેતુથી નારદે પ્રાચીન કાળે આ શ્લોક પાઠ કર્યો હતો. રુદ્રાવર્તને જોઈ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો આનંદિત થયા.

Verse 21

आषाढीं कार्तिकीं माघीं तथा चैत्रसमुद्भवाम् । धन्याः पृथिव्यां लप्स्यंते रुद्रावर्ते चतुर्दशीम्

આષાઢ, કાર્તિક, માઘ અથવા ચૈત્ર—જે માસમાં પણ હોય, રુદ્રાવર્તે ચતુર્દશી તિથિ મેળવનારા પૃથ્વી પર ધન્ય છે.

Verse 22

आजन्मशतसाहस्रं कृत्वा पापं नरः क्षितौ । रुद्रावर्तं समालोक्य विपाप्मत्वं प्रपद्यते

પૃથ્વી પર મનુષ્યે લાખ જન્મો સુધી પાપ કર્યું હોય તોય, રુદ્રાવર્તનું માત્ર દર્શન કરતાં જ તે પાપમુક્ત થાય છે.

Verse 23

रुद्रावर्त्ते नरो गत्वा दृष्ट्वा योगेश्वरं हरम् । शुक्लपक्षे चतुर्दश्यां विपाप्मा जायते ध्रुवम्

રુદ્રાવર્તે જઈ શુક્લપક્ષની ચતુર્દશીએ યોગેશ્વર હરનું દર્શન કરનાર મનુષ્ય નિશ્ચયે પાપમુક્ત બને છે.

Verse 24

यस्तत्र कुरुते श्राद्धं महायोगिपुरे द्विजाः । रुद्रावर्ते स चाप्नोति फलं शतमखोद्भवम्

હે દ્વિજોઃ રુદ્રાવર્તના મહાયોગિપુરમાં જે શ્રાદ્ધ કરે છે, તે ઇન્દ્રના શત યજ્ઞોથી ઉત્પન્ન ફળ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 25

उपवासपरो भूत्वा यः कुर्याद्रात्रिजागरम् । कामगेन विमानेन स स्वर्गे याति मानवः

જે ઉપવાસપરાયણ બની રાત્રિ જાગરણ કરે છે, તે મનુષ્ય કામગામી દિવ્ય વિમાન દ્વારા સ્વર્ગે જાય છે.

Verse 26

तत्र यः कपिलां दद्याद्ब्राह्मणायाहिताग्नये । स गणः स्यान्न संदेहो हरस्य दयितस्तथा

ત્યાં જે આહિતાગ્નિ બ્રાહ્મણને કપિલા ગાય દાન આપે છે, તે નિઃસંદેહ હર (શિવ)નો ગણ બને છે અને હરપ્રિય થાય છે.

Verse 27

षडक्षरं जपेद्यस्तु महायोगिपुरः स्थितः । मंत्रं तस्य भवेच्छ्रेयः षङ्गुणं राजसूयतः

મહાયોગિપુરમાં સ્થિત રહી જે ષડક્ષર મંત્રનો જપ કરે છે, તેના માટે તે મંત્રજપનું ફળ રાજસૂય યજ્ઞથી છગણું થાય છે.

Verse 28

यस्तस्य पुरतो भक्त्या जपेद्वा शतरुद्रियम् । चतुर्णामपि वेदानां सोऽधीतानां भजेत्फलम्

જે તે પ્રભુના સમક્ષ ભક્તિપૂર્વક શતરુદ્રીયનો જપ કરે છે, તે ચારેય વેદોના અધ્યયનનું ફળ પામે છે.

Verse 29

गीतं वा यदि वा नृत्यं तत्पुरः कुरुते नरः । स सर्वेषां भजेच्छ्रेयो मखानां नात्र संशयः

ગીત હોય કે નૃત્ય—જે તે પ્રભુના સમક્ષ કરે છે, તે સર્વ યજ્ઞોના ફળ સમાન પરમ શ્રેય પામે છે; તેમાં સંશય નથી.

Verse 30

एवमुक्त्वा द्विजश्रेष्ठाः स मुनिर्ब्रह्मसंभवः । विरराम ततो हृष्टस्तीर्थयात्रां गतो द्रुतम्

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો! આમ કહી બ્રહ્મસમ્ભવ તે મુનિ વિરામ પામ્યો; પછી હર્ષિત થઈ તે ઝડપથી તીર્થયાત્રા માટે નીકળી ગયો।