Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 25

Devanagari script

उपवासपरो भूत्वा यः कुर्याद्रात्रिजागरम् । कामगेन विमानेन स स्वर्गे याति मानवः

Transliteration

upavāsaparo bhūtvā yaḥ kuryādrātrijāgaram | kāmagena vimānena sa svarge yāti mānavaḥ

Translation

જે ઉપવાસપરાયણ બની રાત્રિ જાગરણ કરે છે, તે મનુષ્ય કામગામી દિવ્ય વિમાન દ્વારા સ્વર્ગે જાય છે.

Word by Word

• उपवासपरः: devoted to fasting
• उपवासपरः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: उपवास (प्रातिपदिक) + पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; उपवासे परः = उपवासपरः (तत्पुरुषः)

• भूत्वा: having become
• भूत्वा: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund), पूर्वकालिक क्रिया; ‘having become’

• यः: who
• यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धसूचकः (relative pronoun)

• कुर्यात्: should do / would perform
• कुर्यात्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• रात्रिजागरम्: night vigil
• रात्रिजागरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: रात्रि (प्रातिपदिक) + जागर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; रात्रौ जागरम् = रात्रिजागरम् (तत्पुरुषः)

• कामगेन: wish-moving
• कामगेन: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: कामग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; ‘at will-going’ (qualifying विमानेन)

• विमानेन: by an aerial car
• विमानेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: विमान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• स्वर्गे: in heaven
• स्वर्गे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• याति: goes
• याति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• मानवः: a man
• मानवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सः मानवः (apposition)

Speaker

Brahmasaṃbhava Muni (deduced from concluding verse of the passage)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mahāyogipura-kṣetra (as implied by the surrounding verses)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim, emaciated by fasting yet radiant, keeps an all-night vigil before a Śiva-liṅga; lamps flicker, devotees chant; above, a luminous wish-moving vimāna descends amid celestial beings.

Characters & Entities

• Upavāsa
• Rātrijāgara
• Svarga
• Vimāna

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Self-restraint (fasting) and devotional vigilance (jāgara) are praised as powerful vrata-practices yielding exalted results.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The surrounding passage glorifies Rudrāvarta/Mahāyogipura; this verse states the general fruit of upavāsa and night-vigil in that context.

What ritualistic prescription is mentioned?

Upavāsa (fasting) and rātrijāgara (staying awake at night as vigil).