Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

नयन्तौ तौ तदा चेशा बभूवतुररिन्दमौ । तेऽपि देवा निराबाधा हृष्टचित्ता ह्यभेदतः

Transliteration

nayantau tau tadā ceśā babhūvaturarindamau | te'pi devā nirābādhā hṛṣṭacittā hyabhedataḥ

Translation

ત્યારે તે બંને ઈશ્વરો માર્ગદર્શક અને શત્રુદમન કરનાર બન્યા. અને તે દેવતાઓ પણ નિરાબાધ થઈ, તે અભેદભાવથી હર્ષિતચિત્ત થયા.

Word by Word

• नयन्तौ: leading
• नयन्तौ: Karta (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: नी (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; 'leading' (as predicate/qualifier of तौ)

• तौ: those two
• तौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन (nominative dual)

• तदा: then
• तदा: Sambandha (Temporal connector)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (then)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• ईशौ: the two Lords
• ईशौ: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन (nominative dual)

• बभूवतुः: became
• बभूवतुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, द्विवचन

• अरिन्दमौ: subduers of enemies
• अरिन्दमौ: Karta (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अरि-दम (प्रातिपदिक; components: अरि + दम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; विशेषणम् ईशौ

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (nominative plural)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थक अव्यय (also/even)

• देवाः: the gods
• देवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• निराबाधाः: untroubled; unhindered
• निराबाधाः: Karta (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: निर्-आबाध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् देवाः

• हृष्टचित्ताः: joyful-minded
• हृष्टचित्ताः: Karta (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: हृष्ट-चित्त (प्रातिपदिक; components: हृष्ट + चित्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् देवाः

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Emphasis particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle: indeed/for)

• अभेदतः: without distinction; as one
• अभेदतः: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: अभेदतस् (अव्यय; from अभेद + तस्)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (adverb: 'without difference/unitedly')

Speaker

Narrator (contextual; likely the Purāṇic narrator within Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The two Lords stand at the forefront, leading the gods forward; the path ahead is clear, enemies subdued; the gods follow with bright, relieved faces.

Characters & Entities

• Īśa (the Lords)
• Deva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Unity with the Divine brings inner joy and removes impediments, making the path clear.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is within a tīrtha-māhātmya chapter, but the excerpt does not name the tīrtha explicitly.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual instruction appears in this verse.