Adhyaya 2

Verse 1

। सूत उवाच । तस्मिन्नुत्पाटिते लिंगे भूतलाद्द्विजसत्तमाः । पातालाज्जाह्नवीतोयं तेन मार्गेण निःसृतम् । सर्वपापहरं नॄणां सर्वकामप्रदायकम्

સૂત બોલ્યા—હે દ્વિજસત્તમો, જ્યારે તે લિંગ ભૂતલ પરથી ઉપાડવામાં આવ્યું, ત્યારે પાતાળમાંથી જાહ્નવી (ગંગા)નું જળ એ જ માર્ગે બહાર નીકળ્યું; તે મનુષ્યોના સર્વ પાપ હરનારું અને સર્વ કામનાઓ આપનારું છે।

Verse 2

तत्र स्वयमभूत्पूर्वं यत्तद्द्विजवरोत्तमाः । शृणुध्वं वदतो मेऽद्य लोकविस्मयकारकम्

હે દ્વિજવરોત્તમો, ત્યાં પૂર્વે જે કંઈ સ્વયં બન્યું હતું, તે આજે હું કહું છું—મારા વચનથી સાંભળો; તે લોકને આશ્ચર્યમાં મૂકનારું હતું।

Verse 3

त्रिशंकुर्नाम राजेंद्रश्चंडालत्वं समागतः । तत्र स्नातः पुनर्लेभे शरीरं पार्थिवोचितम्

ત્રિશંકુ નામનો એક રાજેન્દ્ર ચાંડાલત્વને પામ્યો હતો; પરંતુ ત્યાં સ્નાન કર્યા પછી તેણે ફરી રાજાને યોગ્ય એવું શરીર પ્રાપ્ત કર્યું।

Verse 4

ऋषयः ऊचुः । चंडालत्वं कथं प्राप्तस्त्रिशंकुर्नृपसत्तमः । एतत्त्वं सर्वमाचक्ष्व विस्तरात्सूतनन्दन

ઋષિઓએ કહ્યું—હે સૂતનંદન! નૃપશ્રેષ્ઠ ત્રિશંકુ ચાંડાલત્વને કેવી રીતે પ્રાપ્ત થયો? આ સર્વ વાત વિસ્તારે કહો।

Verse 5

सूत उवाच । अहं वः कीर्तयिष्यामि कथामेतां पुरातनीम् । सर्वपापहरां मेध्यां त्रिशंकुनृपसंभवाम्

સૂતે કહ્યું—હું તમને આ પ્રાચીન કથા વર્ણવીશ; તે પવિત્ર છે, સર્વ પાપો હરનારી છે, અને રાજા ત્રિશંકુના પ્રસંગથી ઉદ્ભવેલી છે।

Verse 6

सूर्यवंशोद्भवः पूर्वं त्रिशंकुरिति विश्रुतः । आसीत्पार्थिवशार्दूलः शार्दूलसमविक्रमः

પૂર્વકાળે સૂર્યવંશમાં જન્મેલો, ત્રિશંકુ નામે પ્રસિદ્ધ એક રાજા હતો—રાજાઓમાં વ્યાઘ્ર સમાન, અને વ્યાઘ્રસમાન પરાક્રમી।

Verse 7

वसिष्ठस्य मुनेः शिष्यो यज्वा दानपतिः प्रभुः । तेनेष्टं च मखैः सर्वैरग्निष्टोमादिभिः सदा

તે મુનિ વસિષ્ઠનો શિષ્ય, યજ્ઞ કરનાર, દાનાધિપતિ અને સમર્થ પ્રભુ હતો; અને તે સદા અગ્નિષ્ટોમ આદિ સર્વ યજ્ઞો કરતો હતો।

Verse 8

संपूर्णदक्षिणैरेव वत्सरं वत्सरं प्रति । तथा दानानि सर्वाणि प्रदत्तानि महात्मना

વર્ષે વર્ષ તે પૂર્ણ દક્ષિણાસહ યજ્ઞો કરતો રહ્યો; તેમજ તે મહાત્માએ સર્વ પ્રકારના દાનો પણ અર્પણ કર્યા।

Verse 9

ब्राह्मणेभ्यो विशिष्टेभ्यो दीनेभ्यश्च विशेषतः । व्रतानि च प्रचीर्णानि रक्षिताः शरणागताः

તેણે વિશિષ્ટ બ્રાહ્મણોને દાન આપ્યું અને ખાસ કરીને દીન-દરિદ્રોની સેવા કરી; તેણે વ્રતોનું વિધિપૂર્વક આચરણ કર્યું અને શરણાગતોનું રક્ષણ કર્યું।

Verse 10

पुत्रवल्लालिता लोकाः शत्रवश्च निषूदिताः । भ्रांतानि भूतले यानि तीर्थान्यायतनानि च । तपस्विभ्यो यथाकामं यच्छता वांछितं धनम्

તેણે પ્રજાને પોતાના પુત્ર સમાન લાડ કરી અને શત્રુઓને દમન કર્યા; ધરતી પર આવેલા તીર્થો અને પવિત્ર આયતનોનું પરિભ્રમણ કર્યું; તથા તપસ્વીઓને તેમની ઇચ્છા મુજબ વાંછિત ધન આપ્યું।

Verse 11

कस्यचित्त्वथ कालस्य वसिष्ठो भगवान्मुनिः । तेन प्रोक्तः सभामध्ये संस्थितो नतिपूर्वकम्

પછી એક સમયે તેણે ભગવાન મુનિ વસિષ્ઠને સંબોધ્યા; અને તેઓ રાજસભાના મધ્યમાં વિનયપૂર્વક ઊભા રહીને બોલ્યા।

Verse 12

त्रिशंकुरुवाच । भगवन्यष्टुमिच्छामि तेन यज्ञेन सांप्रतम् । गम्यते त्रिदिवं येन सशरीरेण सत्वरम्

ત્રિશંકુએ કહ્યું— હે ભગવન્, હું અત્યારે તે યજ્ઞ કરવાનું ઇચ્છું છું, જેના દ્વારા આ શરીર સહિત ઝડપથી સ્વર્ગલોક પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 13

तस्मात्कुरु प्रसादं मे संभारानाहर द्रुतम् । तस्य यज्ञस्य सिद्ध्यर्थं यथार्हान्ब्राह्मणांस्तथा

અતએવ મારા પર પ્રસન્ન થાઓ; યજ્ઞની સામગ્રી ઝડપથી મંગાવો, અને તે યજ્ઞની સિદ્ધિ માટે યોગ્ય બ્રાહ્મણોને પણ તેમ જ બોલાવો।

Verse 14

वसिष्ठ उवाच । न स कश्चित्क्रतुर्येन गम्यते त्रिदिवं नृप । अनेनैव शरीरेण सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्

વસિષ્ઠે કહ્યું—હે નૃપ! આ જ શરીર સાથે ત્રિદિવ (સ્વર્ગ) પહોંચાડે એવો કોઈ યજ્ઞ નથી; હું આ સત્ય જ કહું છું.

Verse 15

अग्निष्टोमादयो यज्ञा ये प्रोक्ताः प्राक्स्वयंभुवा । अन्यदेहांतरे स्वर्गः प्राप्यते तैः कृतैर्नृप

હે નૃપ! સ્વયંભૂ બ્રહ્માએ પ્રાચીનકાળે કહેલા અગ્નિષ્ટોમાદિ યજ્ઞો કરવાથી સ્વર્ગ મળે છે; પરંતુ તે સ્વર્ગ દેહાંતર પ્રાપ્ત કર્યા પછી (મૃત્યુ પછી) જ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 16

यदि वा पृथिवीपाल त्वया यज्ञप्रभावतः । पार्थिवो वा द्विजो वाथ वैश्यो वान्यतरोऽपि वा

હે પૃથ્વીપાલ! યજ્ઞના પ્રભાવથી તું—રાજા હો કે દ્વિજ, વૈશ્ય કે અન્ય કોઈપણ—એવું ફળ ઇચ્છે તો…

Verse 17

स्वयं दृष्टः श्रुतो वापि संजातोऽत्र धरातले । स्वर्गं गतः शरीरेण सहितस्तत्प्रकीर्तय

જો તું પોતે જોયું હોય અથવા સાંભળ્યું હોય કે આ ધરતી પર જન્મેલો કોઈ વ્યક્તિ પોતાના શરીર સહિત સ્વર્ગ ગયો, તો તે ઉદાહરણ સ્પષ્ટ રીતે કહો.

Verse 18

त्रिशंकुरुवाच । नासाध्यं विद्यते ब्रह्मंस्तवाहं वेद्मि तत्त्वतः । तस्मात्कुरु प्रसादं मे यथा स्यान्मनसेप्सितम्

ત્રિશંકુએ કહ્યું—હે બ્રહ્મન! તમારા માટે કંઈ પણ અસાધ્ય નથી, એવું હું તત્ત્વથી જાણું છું; તેથી કૃપા કરીને મને પ્રસન્ન કરો, જેથી મારા મનની ઇચ્છા પૂર્ણ થાય.

Verse 19

वसिष्ठ उवाच । अनृतं नोक्तपूर्वं मे स्वैरेष्वपि हि जिह्वया । तस्मान्नास्ति मखः कश्चित्सत्यं त्वं यष्टुमिच्छसि

વસિષ્ઠે કહ્યું—મારી જિહ્વાએ પહેલાં ક્યારેય, સ્વૈર ક્ષણોમાં પણ, અસત્ય ઉચ્ચાર્યું નથી. તેથી તું જેવો યજ્ઞ ઇચ્છે છે એવો કોઈ મખ નથી; સત્ય એ છે કે તું ધર્મસંગત ન હોય એવો વિધિ કરવા ઇચ્છે છે.

Verse 20

त्रिशंकुरुवाच । यदि मां विप्रशार्दूल न त्वं याजयितुं क्षमः । स्वर्गप्रदेन यज्ञेन वपुषानेन वै विभो

ત્રિશંકુએ કહ્યું—હે વિપ્રશાર્દૂલ! સ્વર્ગ આપનાર યજ્ઞથી, જેથી હું આ જ દેહ સાથે સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કરું, મને યાજન કરાવવા તું સમર્થ ન હોય, હે વિભો—

Verse 21

तत्किं ते तपसः शक्त्या ब्राह्मणस्य विचक्षण । अपरं शृणु मे वाक्यं यद्ब्रवीमि परिस्फुटम् । शृण्वतां मुनिवृन्दानां तथान्येषां द्विजोत्तम

હે વિચક્ષણ બ્રાહ્મણ! તો પછી તારી તપશક્તિનો ઉપયોગ શું? હવે મારી બીજી વાત સાંભળ, જે હું સંપૂર્ણ સ્પષ્ટતાથી કહું છું—મુનિવૃંદો તથા અન્ય લોકો સાંભળતા હોય ત્યારે, હે દ્વિજોત્તમ।

Verse 22

यदि मे न करोषि त्वं वचनं वदतोऽसकृत् । तेन यज्ञेन यक्ष्येऽहं तत्कृत्वान्यं द्विजं गुरुम्

જો તું મારી વારંવાર કહેલી વાત ન કરે, તો હું એ જ યજ્ઞ બીજા બ્રાહ્મણ દ્વારા કરાવીશ અને તેને જ પોતાનો ગુરુ બનાવીશ.

Verse 23

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा वसिष्ठो भगवांस्ततः । तमुवाच विहस्योच्चैः कुरुष्वैवं महीपते

સૂતએ કહ્યું—તેના વચનને સાંભળી ભગવાન વસિષ્ઠે ત્યારે ઊંચે હસતાં તેને કહ્યું—“તો એમ જ કર, હે મહીપતે.”