Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 21

Devanagari script

नागरेषु समुत्पन्नः पश्चिमेवयसि स्थितः । तस्याहं प्रथमः पुत्रः प्राणेभ्योऽपि सुहृत्प्रियः

Transliteration

nāgareṣu samutpannaḥ paścimevayasi sthitaḥ | tasyāhaṃ prathamaḥ putraḥ prāṇebhyo'pi suhṛtpriyaḥ

Translation

તે નાગરોમાં જન્મ્યો અને ઉત્તરવયે સ્થિર થયો. હું તેનો પ્રથમ પુત્ર છું—પ્રાણોથી પણ વધુ પ્રિય, વિશ્વાસુ સખા સમો લાડકો.

Word by Word

• नागरेषु: in the cities / among townsmen
• नागरेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नागर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th); बहुवचन (Plural)

• समुत्पन्नः: born, arisen
• समुत्पन्नः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्-उत्-√पद् (धातु) → समुत्पन्न (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्त (Past passive participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• पश्चिमे: in the later
• पश्चिमे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: पश्चिम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचन; 'वयसि' इत्यस्य विशेषण

• वयसि: in (his) age
• वयसि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वयस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचन

• स्थितः: situated, remaining
• स्थितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्त (Past passive participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक; षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th); एकवचन

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• प्रथमः: first
• प्रथमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; 'पुत्रः' इत्यस्य विशेषण

• पुत्रः: son
• पुत्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• प्राणेभ्यः: than (my) lives/breaths
• प्राणेभ्यः: Apadana (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th); बहुवचन

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle); समुच्चय/अपि-भाव (even/also)

• सुहृत्प्रियः: dear to friends
• सुहृत्प्रियः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सुहृत् (प्रातिपदिक) + प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (सुहृतः प्रियः = dear to friends); पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

Speaker

Atithi

Skanda Dialogue

Listener: Dvijāḥ / dvijavara (brāhmaṇas)

Visual Art Cues

Scene: A young man introduces himself as the first son, recalling a father born among Nāgaras; intimate domestic memory with a tone of impending separation.

Characters & Entities

• Atithi
• Nāgaras
• Bauddha/Śānta-Dāṃta (implied father)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The verse highlights familial duty and affection within a dharmic framework, preparing for ensuing events shaped by karma and righteous conduct.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is stated in this line; it situates the narrator within the Nāgara milieu of the chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.