Adhyaya 178

Verse 1

लक्ष्मीरुवाच । एवं राज्यं मया प्राप्तं गौरीपूजा कृते विभो । सौभाग्यं परमं चैव दुर्लभं सर्वयोषिताम्

લક્ષ્મી બોલ્યા—હે વિભો! ગૌરીપૂજાના કારણે મને રાજ્ય પ્રાપ્ત થયું અને સર્વ સ્ત્રીઓ માટે દુર્લભ એવું પરમ સૌભાગ્ય પણ મળ્યું।

Verse 2

न चापत्यं मया लब्धं तथापि परमेश्वर । तादृशेऽपि च सौभाग्ये तारुण्ये तादृशे स्थिते

તથાપિ, હે પરમેશ્વર! મને સંતાન પ્રાપ્ત થયું નથી; એવો સૌભાગ્ય અને એવી યુવાનીમાં સ્થિત હોવા છતાં।

Verse 3

दह्यामि तेन दुःखेन दिवानक्तं सुखं न मे । कस्यचित्त्वथ कालस्य दुर्वासा मुनिसत्तमः

તે દુઃખથી હું દગ્ધ થાઉં છું; દિવસ-રાત મને સુખ નથી. પછી થોડા સમય બાદ મુનિશ્રેષ્ઠ દુર્વાસા (ત્યાં) આવ્યા।

Verse 4

आनर्ताधिपतेर्हर्म्यं संप्राप्तो गौरवाय सः । चातुर्मास्यकृते चैव मृत्तिकाग्रहणाय च

તે આનંદર્તાધિપતિના મહેલમાં તે ગૃહના ગૌરવ માટે પહોંચ્યા; ચાતુર્માસ્ય વ્રત કરવા અને પવિત્ર મૃત્તિકા ગ્રહણ કરવા માટે પણ।

Verse 5

ततः संपूजितो राज्ञा आनर्तेन यथाक्रमम् । दत्त्वार्घ्यं मधुपर्कं च ततः प्रोक्तं प्रणम्य च

પછી આનંદર્તરાજાએ યથાક્રમે વિધિપૂર્વક તેમનું પૂજન કર્યું; અર્ઘ્ય અને મધુપર્ક અર્પણ કરીને, પછી પ્રણામ કરી (રાજા) બોલ્યો।

Verse 6

स्वागतं ते मुनिश्रेष्ठ भूयः सुस्वागतं च ते । नान्यो धन्यतमो लोके भूयोऽस्ति सदृशो मया

હે મુનિશ્રેષ્ઠ, તમારું સ્વાગત છે; ફરીથી તમારું અતિ સुस્વાગત છે. આ લોકમાં મારાથી વધુ ધન્ય કોઈ નથી, કારણ કે તમારું આગમન જેવું સૌભાગ્ય બીજાને નથી.

Verse 7

यौ ते पादौ रजोध्वस्तौ केशैर्मे निर्मलीकृतौ । तद्ब्रूहि किंकरोम्यद्य गृहायातस्य ते मुने

તમારા તે બે પાદ ધૂળથી ઢંકાયેલા હતા; મેં પ્રણામ કરીને મારા કેશોથી તેમને નિર્મળ કર્યા. હવે કહો, હે મુને, આજે તમે મારા ઘેર આવ્યા છો—હું તમારી કઈ સેવા કરું?

Verse 8

अपि राज्यं प्रयच्छामि का वार्तान्येषु वस्तुषु

હું તો મારું રાજ્ય પણ અર્પણ કરી દઉં; અન્ય વસ્તુઓની તો વાત જ શું!

Verse 9

दुर्वासा उवाच । चातुर्मासीविधानं ते करिष्ये नृप मंदिरे । मृत्तिकाग्रहणं तावच्छुश्रूषा क्रियतां मम । स तथेति प्रतिज्ञाय मामूचे पार्थिवोत्तमः

દુર્વાસા બોલ્યા—હે રાજન, હું તારા મહેલમાં ચાતુર્માસ્ય-વિધાનનું અનુષ્ઠાન કરીશ. પવિત્ર મૃત્તિકા ગ્રહણ થાય ત્યાં સુધી મારી શુશ્રૂષા (સેવા) કરવી. ત્યારે શ્રેષ્ઠ નરેશ ‘તથાસ્તુ’ કહી પ્રતિજ્ઞા કરીને મને બોલ્યા.

Verse 10

शुश्रूषा चास्य कर्तव्या सर्व दैव वरानने । चातुर्मासीव्रतं यावद्देवतार्चनपूर्वकम्

હે સુમુખી, ચાતુર્માસ્ય-વ્રત જેટલો સમય ચાલે—દેવતાઓના અર્ચનથી આરંભ કરીને—તેટલો સમય તેની સર્વ રીતે શુશ્રૂષા (સેવા) કરવી જ જોઈએ.

Verse 11

बाढमित्येवमुक्त्वाथ मया सर्वमनुष्ठितम् । शुश्रूषार्हं च यत्कर्म दुहितेव पितुर्यथा

“બરાબર” એમ કહીને પછી મેં સર્વ કાર્ય વિધિપૂર્વક પૂર્ણ કર્યું. અને જે જે સેવા-યોગ્ય કર્મ હતું, તે પિતાની સેવા કરતી પુત્રીની જેમ મેં કર્યું।

Verse 12

चातुर्मास्यां व्यतीतायां यदा संप्रस्थितो मुनिः । तदा प्रोवाच मां तुष्टः पुत्रि किं करवाणि ते

ચાતુર્માસ્ય પૂરો થયા પછી મুনি જ્યારે પ્રસ્થાન કરવા લાગ્યા, ત્યારે પ્રસન્ન થઈ તેમણે મને કહ્યું—“પુત્રી, તારા માટે હું શું કરું?”

Verse 13

ततः स भगवान्प्रोक्तः प्रणिपत्य मया मुहुः । अपत्यं नास्ति मे ब्रह्मंस्तेन दह्याम्यहर्निशम्

ત્યારે મેં વારંવાર પ્રણામ કરીને તે પૂજ્યને કહ્યું—“હે બ્રાહ્મણ, મને સંતાન નથી; તેથી હું દિવસ-રાત દહું છું.”

Verse 14

ईदृशे सति राज्ञोऽपि यौवने च महत्तरे । तत्त्वं वद मुनिश्रेष्ठ येन स्यान्मम संततिः

“રાજા મહાન યૌવનમાં હોવા છતાં સ્થિતિ આવી છે. હે મુનિશ્રેષ્ઠ, જેના દ્વારા મને સંતતિ પ્રાપ્ત થાય તે સાચો ઉપાય કહો.”

Verse 15

व्रतेन नियमेनाथ दानेन च हुतेन च । ततः स सुचिरं ध्यात्वा मामुवाच स्मयन्निव

“વ્રતથી, નિયમ-સંયમથી, દાનથી અને અગ્નિમાં હવન-આહુતિથી…” એમ કહી તેમણે લાંબો સમય વિચાર કર્યો અને પછી જાણે મંદ સ્મિત સાથે મને કહ્યું।

Verse 16

अन्यदेहांतरे पुत्रि त्वया गौरी प्रपूजिता । तप्ताभिर्वालुकाभिः सा मृत्युकाल उपस्थिते

તે બોલ્યો—પુત્રી, પૂર્વજન્મમાં મૃત્યુનો સમય નજીક આવ્યો ત્યારે તું તપ્ત વાળુકા (ગરમ રેતી) વડે ગૌરીની વિધિવત્ પૂજા કરી હતી।

Verse 17

तद्भक्त्या लब्धराज्यापि दाहेन परियुज्यसे । गौरी यत्तापसंयुक्ता बालुकाभिः कृता त्वया

એ ભક્તિથી રાજ્ય મળ્યું તોય તું દાહવેદનાથી પીડાય છે; કારણ કે તું ઉષ્ણતા-સંયોગવાળી વાળુકાથી ગૌરીમૂર્તિ બનાવી હતી।

Verse 18

न देवो विद्यते काष्ठे पाषाणे मृत्तिकासु च । भावेषु विद्यते देवो मन्त्रसंयोगसंयुतः

દેવતા સ્વભાવથી લાકડામાં, પથ્થરમાં કે માટીમાં નથી; યોગ્ય મંત્રસંયોગથી યુક્ત ભાવભક્તિમાં દેવતા પ્રગટ થાય છે।

Verse 19

भावभक्तिसमा युक्ता मंत्रसंयोजनेन च । देवी मन्त्रसमायाता त्वया वालुकयाऽर्चिता

ભાવભક્તિ અને યોગ્ય મંત્રસંયોજન સાથે, મંત્રથી સન્નિહિત થયેલી દેવીની તું રેતી વડે અર્ચના કરી।

Verse 21

वृषस्थे भास्करे पश्चात्तस्या उपरि स्रावि यत् । जलयन्त्रं दिवारात्रं धारयस्व प्रयत्नतः

પછી સૂર્ય વૃષભ રાશિમાં પ્રવેશે ત્યારે, તેના ઉપર દિવસ-રાત પ્રયત્નપૂર્વક જળધારા ટપકાવતું જળયંત્ર સ્થાપિત રાખો।

Verse 22

ततो यथायथा तस्याः शीतभावो भविष्यति । तथातथा च ते दाहः शांतिं यास्यत्यहर्निशम्

પછી જેમ જેમ તેણીનો શીતભાવ વધશે, તેમ તેમ તારો દાહ પણ એ જ પ્રમાણમાં દિવસ-રાત શાંત થતો જશે।

Verse 23

दाहांते भविता गर्भस्ततः पुत्रमवाप्स्यसि । राज्यभारक्षमं शूरं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

દાહકષ્ટના અંતે તું ગર્ભ ધારણ કરીશ; ત્યારબાદ તને એક પુત્ર પ્રાપ્ત થશે—વીર, રાજ્યભાર વહન કરવા સમર્થ, અને ત્રિલોકમાં પ્રસિદ્ધ।

Verse 24

अन्यापि कामिनी यात्र एवं तां पूजयिष्यति । ज्येष्ठे मासे तथा सापि यथा त्वं प्रभविष्यति

બીજી કોઈ સ્ત્રી પણ જો આવી જ યાત્રા કરીને આ જ રીતે તેણીની પૂજા કરે, તો તે પણ જ્યેષ્ઠ માસમાં તારી જેમ સમૃદ્ધિ અને સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરશે।

Verse 25

लक्ष्मीरुवाच । ततो मया पुनः प्रोक्तो भगवान्स मुनीश्वरः । मानुषत्वे न मे रागो विरक्तिर्महती स्थिता

લક્ષ્મીએ કહ્યું: ત્યારબાદ મેં ફરી તે મુનિેશ્વર ભગવાનને કહ્યું—‘માનવ અવસ્થામાં મને રાગ નથી; મારા અંદર મહાન વૈરાગ્ય સ્થિત છે।’

Verse 26

नदीवेगोपमं दृष्ट्वा जीवितंसर्वदेहिनाम् । तन्मे वद महाभाग यत्किंचिद् व्रतमुत्तमम्

સર્વ દેહધારીઓનું જીવન નદીના વેગ સમાન અસ્થિર છે એમ જોઈને, હે મહાભાગ, મને કોઈ પણ ઉત્તમ વ્રત કહો।

Verse 27

मानुषत्वं न येन स्यात्सम्यक्चीर्णेन सद्द्विज । ततः स सुचिरं ध्यात्वा मामाह परमेश्वर

હે સદ્દ્વિજ બ્રાહ્મણ! યોગ્ય રીતે આચરિત એવું કયું વ્રત છે કે જેના કરવાથી ફરી માનવ અવસ્થામાં પાછા ફરવું ન પડે? ત્યારબાદ પરમેશ્વરતુલ્ય મુનિ લાંબા સમય ધ્યાન કરીને મને બોલ્યા.

Verse 28

अस्ति पुत्रि व्रतं पुण्यं गौरी तुष्टिकरं परम् । येन चीर्णेन वै सम्यग्योषिद्देवत्वमाप्नुयात्

પુત્રી! એક પુણ્ય વ્રત છે, જે દેવી ગૌરીને પરમ તૃપ્તિ આપનારું છે. તેને સમ્યક્ રીતે આચરવાથી સ્ત્રી દેવત્વ પ્રાપ્ત કરી શકે છે.

Verse 29

गोमयाख्या महादेवी कृता वै गोमयेन सा । ततो गोलोकमापन्नाः सर्वास्ता वरवर्णिनि

‘ગોમયા’ નામની તે મહાદેવી ગોમયથી રચાઈ હતી. ત્યારબાદ, હે સુવર્ણવર્ણિની, તે સર્વ સ્ત્રીઓ ગોલોકને પ્રાપ્ત થઈ.

Verse 30

तां त्वं कुरुष्व कल्याणि येन देवत्वमाप्स्यसि । ततो मया पुनः प्रोक्तः स मुनिः सुरसत्तम

હે કલ્યાણી! તું તે વ્રત કર, જેના દ્વારા તું દેવત્વ પ્રાપ્ત કરીશ. ત્યારબાદ, હે દેવશ્રેષ્ઠ, મેં ફરી તે મુનિને કહ્યું.

Verse 31

कस्मिन्काले प्रकर्तव्या विधिना केन सन्मुने । सर्वं विस्तरतो ब्रूहि येन तां प्रकरोम्यहम्

હે સન્મુનિ! આ કયા સમયે કરવું અને કઈ વિધિથી? બધું વિસ્તારે કહો, જેથી હું તેને આચરી શકું.

Verse 32

दुर्वासा उवाच । नभस्ये चासिते पक्षे तृतीयादिवसे स्थिते । प्रातरुत्थाय पश्चाच्च भक्षयेद्दंतधावनम्

દુર્વાસાએ કહ્યું—નભસ્ય માસના કૃષ્ણપક્ષમાં તૃતીયા તિથિ આવે ત્યારે, પ્રાતઃ ઊઠીને પછી માત્ર દંતધાવન (દાતણ/મંજન) જ આહારરૂપે ગ્રહણ કરવું।

Verse 33

ततश्च नियमं कृत्वा उपवाससमुद्भवम् । गौरीनामसमुच्चार्य श्रद्धापूतेन चेतसा

પછી ઉપવાસથી ઉત્પન્ન થયેલ નિયમ-વ્રત ધારણ કરીને, ગૌરીનામનું ઉચ્ચારણ કરી, શ્રદ્ધાથી પવિત્ર થયેલા ચિત્તથી નિયમપૂર્વક આચરણ કરવું।

Verse 34

ततो निशागमे प्राप्ते कृत्वा गौरीचतुष्टयम् । मृन्मयं यादृशं चैव तदिहैकमनाः शृणु

પછી રાત્રિ આવી પહોંચે ત્યારે ગૌરીનું ચતુષ્ટય બનાવી, તે મૃણ્મય રૂપ કેવું હોવું જોઈએ—આ અહીં એકાગ્ર મનથી સાંભળ।

Verse 35

एका गौरी प्रकर्तव्या पंचपिंडा यथोदिता । प्रहरेप्रहरे प्राप्ते तासु पूजां समाचरेत् । यैर्मंत्रैस्तान्निबोध त्वमेकैकस्याः पृथक्पृथक्

એક ગૌરીમૂર્તિ કહ્યા મુજબ પાંચ પિંડોથી બનાવવી. દરેક પ્રહર આવે ત્યારે તેમની પૂજા કરવી. હવે એક એક માટે અલગ અલગ જે મંત્રોથી પૂજન થાય છે, તે સમજો।

Verse 36

हिमाचलगृहे जाता देवि त्वं शंकरप्रिये । मेनागर्भसमुद्भूता पूजां गृह्ण नमोस्तु ते

હે દેવી! તું હિમાચલના ગૃહમાં જન્મેલી, શંકરની પ્રિયા, મેના ગર્ભમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી—આ પૂજા સ્વીકાર; તને નમસ્કાર।

Verse 37

धूपं दद्यात्ततश्चैव कर्पूरं श्रद्धया सह । रक्तसूत्रेण दीपं च घृतेन परिकल्पयेत्

ત્યારબાદ શ્રદ્ધાપૂર્વક ધૂપ અને કપૂર અર્પણ કરવું; અને ઘીથી લાલ સૂતની વાટવાળો દીવો તૈયાર કરવો।

Verse 38

जातिपुष्पैः समभ्यर्च्य नैवेद्ये मोदकान्न्यसेत् । रक्तवस्त्रेण संछाद्य अर्घ्यं दत्त्वा ततः परम्

જાતી (ચમેલી)ના પુષ્પોથી વિધિપૂર્વક અર્ચના કરીને નૈવેદ્યમાં મોદક મૂકાશે; પછી લાલ વસ્ત્રથી ઢાંકી ત્યારબાદ અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું।

Verse 39

यस्य वृक्षस्य पुष्पं च तस्य स्याद्दन्तधावनम् । मातुलिंगेन तस्यास्तु मन्त्रेणानेन भक्तितः

જે વૃક્ષનું પુષ્પ અર્પણ થાય, એ જ વૃક્ષની દાતણ દાંત સાફ કરવા માટે લેવી; અને માતુલિંગ (બીજપૂર/સિટ્રન) સાથે આ મંત્રથી ભક્તિપૂર્વક તેના માટે કરવું।

Verse 40

अर्घ्यं दद्यात्प्रयत्नेन गन्धपुष्पाक्षतान्वितम् । शंकरस्य प्रिये देवि हिमाचलसुते शुभे । अर्घ्यमेनं मया दत्तं प्रतिगृह्ण नमोऽस्तु ते

પ્રયત્નપૂર્વક સુગંધ, પુષ્પ અને અક્ષત સહિત અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું— હે શંકરપ્રિયે શુભે દેવી, હિમાચલસુતે! આ અર્ઘ્ય મેં અર્પણ કર્યું છે, સ્વીકારો; તમને નમસ્કાર।

Verse 41

तदेव प्राशनं कुर्यात्ततः कायविशुद्धये । प्रहरांते च संपूज्य अर्धनारीश्वरं ततः

પછી દેહશુદ્ધિ માટે એ જ પ્રસાદ ગ્રહણ કરવો; અને પ્રહરાંતમાં વિધિપૂર્વક પૂજા કરીને, ત્યારબાદ અર્ધનારીશ્વરની ઉપાસના કરવી।

Verse 42

सुरभ्या पूजयेद्भक्त्या मन्त्रेणानेन पार्वति । वाममर्धं शरीरस्य या हरस्य व्यवस्थिता । सा मे पूजां प्रगृह्णातु तस्यै देव्यै नमोऽस्तु ते

સુગંધિત દ્રવ્યો સાથે ભક્તિપૂર્વક આ મંત્રથી પાર્વતીની પૂજા કરવી—જે હરનાં શરીરમાં વામાર્ધરૂપે સ્થિત છે, તે દેવી મારી પૂજા સ્વીકારે; તે દેવીએ નમસ્કાર।

Verse 43

अगरुं च ततो भक्त्या धूपं दद्यात्तथा शुभे । नैवेद्ये गुणकांश्चैव नालिकेरेण चार्घकम्

પછી, હે શુભે, ભક્તિપૂર્વક અગરુનો ધૂપ અર્પણ કરવો; નૈવેદ્યમાં ગુણકા મીઠાઈ ચઢાવવી અને નાળિયેરથી અર્ઘ્ય તૈયાર કરી અર્પણ કરવું।

Verse 44

मन्त्रेणानेन दातव्यं तदेव प्राशनं स्मृतम् । अर्धनारीश्वरौ यौ च संस्थितौ परमेश्वरौ

આ જ મંત્રથી અર્પણ કરવું, અને એ જ પ્રસાદરૂપે ગ્રહણ કરવું એમ સ્મૃતમાં કહેવાયું છે. જે પરમેશ્વર અર્ધનારીશ્વરરૂપે સ્થિત છે, તેમનું સ્મરણ કરવું।

Verse 45

अर्घ्यो मे गृह्यतां देवौ स्यातं सर्वसुखप्रदौ । तृतीये प्रहरे प्राप्ते शतपत्र्या प्रपूजयेत्

‘હે દિવ્ય યુગલ! મારું અર્ઘ્ય સ્વીકારો; તમે બન્ને સર્વસુખપ્રદ થાઓ.’ ત્રીજો પ્રહર આવે ત્યારે શતપત્રી પુષ્પથી વિશેષ પૂજા કરવી।

Verse 46

उमामहेश्वरौ देवौ मंत्रेणानेन पूजयेत्

આ મંત્રથી ઉમા-મહેશ્વર એવા દિવ્ય યુગલની પૂજા કરવી જોઈએ।

Verse 47

उमामहेश्वरौ देवौ यौ तौ सृष्टिलयान्वितौ । तौ गृह्णीतामिमां पूजां मया दत्तां प्रभक्तितः

ઉમા અને મહેશ્વર—સૃષ્ટિ તથા પ્રલયના નિયામક દિવ્ય યુગલ—મારી પરમ ભક્તિથી અર્પિત આ પૂજા સ્વીકારો।

Verse 48

गुग्गुलोत्थं ततो धूपं नैवेद्यं घारिकात्मकम् । जातीफलेन चार्घ्यं च तदेव प्राशनं स्मृतम्

ત્યારબાદ ગુગ્ગુલુમાંથી બનેલો ધૂપ અર્પણ કરવો; નૈવેદ્ય ઘારિકા-પ્રકારનું રાખવું; અને અર્ઘ્ય જાતિફળ (જાયફળ)થી કરવું—એ જ પ્રસાદરૂપે ગ્રહણ કરવાનું કહેવાયું છે।

Verse 49

ततश्चार्घ्यः प्रदातव्यो मंत्रेणानेन भक्तितः । ग्रंथिचूर्णेन धूपं च अर्घ्यं मदनजं फलम्

પછી ભક્તિપૂર્વક આ મંત્રથી અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું. ધૂપ ગ્રંથી-ચૂર્ણથી કરવો, અને અર્ઘ્યમાં મદનજ (કામદેવજન્ય) ફળ મૂકવું।

Verse 50

तदेव प्राशनं कार्यं ततः कायविशुद्धये

એ જ પ્રસાદ ગ્રહણ કરવો; તેનાથી દેહની શુદ્ધિ થાય છે।

Verse 52

चतुर्थे प्रहरे प्राप्ते तां गौरीं पंचपिंडिकाम् । भृंगराजेन संपूज्य मंत्रेणानेन भक्तितः

ચોથો પ્રહર આવે ત્યારે, તે ગૌરીને પંચપિંડિકા-રૂપે માની, ભૃંગરાજથી સમ્યક પૂજા કરીને, આ મંત્રથી ભક્તિપૂર્વક આરાધના કરવી।

Verse 53

पृथिव्यादीनि भूतानि यानि प्रोक्तानि पंच च । पंचरूपाणि देवेशि पूजां गृह्ण नमोऽस्तु ते

પૃથ્વી વગેરે જે પાંચ ભૂતો કહ્યાં છે, હે દેવેશી, એ જ તારા પંચરૂપ છે. આ પૂજા ગ્રહણ કર; તને નમસ્કાર છે.

Verse 54

नैवेद्ये घृतपूपांश्च दद्याद्देव्याः प्रभक्तितः । ग्रंथिचूर्णेन धूपं च ह्यर्घ्यं मदनजं फलम् । तदेव प्राशनं कार्यमर्घ्यमंत्रमिदं स्मृतम्

ઘણી ભક્તિથી દેવીએ નૈવેદ્યરૂપે ઘીથી બનેલા પૂઆ અર્પણ કરવા. ગાંઠવાળા સુગંધિત ચૂર્ણથી ધૂપ અર્પણ કરી, મદનજ ફળ સાથે અર્ઘ્ય નિવેદન કરવું. એ જ પ્રસાદ ભાવથી ગ્રહણ કરવો; આ અર્ઘ્ય-મંત્રવિધિ સ્મૃત છે.

Verse 55

पंचभूतमयी देवी पंचधा या व्यवस्थिता । अर्घ्यमेनं मया दत्तं सा गृह्णातु सुरे श्वरी

હે પંચભૂતમયી દેવી, જે પંચધા રૂપે સ્થિત છે—મારા દ્વારા અર્પિત આ અર્ઘ્ય સুরેશ્વરી સ્વીકારી લે.

Verse 56

एवं सर्वा निशा सा च गीतवाद्यादिनिःस्वनैः । तासां चैवाग्रतो नेया नैव निद्रां समाचरेत्

આ રીતે આખી રાત ગીત અને વાદ્યોના નાદમાં પસાર કરવી. તેમની સમક્ષ જ રહેવું; નિદ્રામાં કદી ન પડવું.

Verse 57

ततः प्रभाते विमले प्रोद्गते रविमण्डले । स्नात्वा संपूजयेद्विप्रं सह पत्न्या प्रभक्तितः

પછી નિર્મળ પ્રભાતે, સૂર્યમંડળ ઉગે ત્યારે, સ્નાન કરીને ભક્તિથી બ્રાહ્મણને તેની પત્ની સહિત સન્માનપૂર્વક પૂજવું.

Verse 58

वस्त्रैराभरणैश्चैव स्वशक्त्या नृपनंदिनि । गौर्यै भक्ष्यं च दातव्यं मिष्टान्नेन शुचिस्मिते

હે રાજકન્યા, પોતાની શક્તિ મુજબ વસ્ત્રો અને આભૂષણો દાન કરવા જોઈએ; હે શુચિસ્મિતે, ગૌરીને ભક્ષ્ય તથા મિષ્ટાન્ન પણ અર્પણ કરવું જોઈએ।

Verse 59

ततः करेणुमानीय वडवां वा सुमध्यमे । गौरीचतुष्टयं तच्च समारोप्य तथोपरि

પછી, હે સુમધ્યમે, હાથીણી અથવા વડવા (ઘોડી) લાવી, તેના ઉપર ગૌરીના ચાર સ્વરૂપોના તે સમૂહને વિધિપૂર્વક ઉપર સ્થાપિત કરવો જોઈએ।

Verse 60

गीतवादित्रशब्देन वेदध्वनियुतेन च । नद्यां वाऽथ तडागे वा वाप्यां वाथ परिक्षिपेत्

ગીત અને વાદ્યોના નાદ સાથે, તથા વેદધ્વનિ જોડીને, તેને નદીમાં અથવા તળાવમાં કે વાપી/જળાશયમાં વિધિપૂર્વક વિસર્જિત કરવું જોઈએ।

Verse 61

मंत्रेणानेन सद्भक्त्या तवेदं वच्मि सुन्दरि

હે સુન્દરી, આ મંત્ર દ્વારા સદ્ભક્તિપૂર્વક હું તને આ વાત કહું છું।

Verse 62

आहूतासि मया देवि पूजितासि मया शुभे । मम सौभाग्यदानाय यथेष्टं गम्यतामिति

હે દેવી, તું મારા દ્વારા આહ્વાનિત થઈ છે; હે શુભે, તું મારા દ્વારા પૂજિત થઈ છે। મને સૌભાગ્ય આપવાના હેતુથી—હવે તારી ઇચ્છા મુજબ પ્રસ્થાન કર।

Verse 63

लक्ष्मीरुवाच । एवं मया कृता देव सा तृतीया यथोदिता । नभस्ये मासि संप्राप्ते भक्त्या परमया विभो

લક્ષ્મી બોલ્યાં—હે દેવ! જેમ વિધાન કહ્યું છે તેમ મેં તે તૃતીયા વ્રત કર્યું. નભસ્ય માસ આવતાં, હે વિભો, પરમ ભક્તિથી મેં તેનું અનુષ્ઠાન કર્યું.

Verse 64

द्वितीये च तथा प्राप्ते तृतीये च विशेषतः । यावत्पश्यामि प्रत्यूषे तावद्गौरीचतुष्टयम् । जातं रत्नमयं तच्च मया यत्परिपूजितम्

બીજો દિવસ પણ આવ્યો અને વિશેષ કરીને ત્રીજો દિવસ આવતાં, પ્રાતઃકાળે મેં ગૌરીદેવીના ચાર સ્વરૂપોનું દર્શન કર્યું. તે સ્વરૂપ રત્નમય તેજથી દીપ્ત થયું, અને મેં ભક્તિપૂર્વક વિધિવત્ પૂજા કરી.

Verse 65

प्रस्थितां मां नदीतीरमुद्दिश्य च विसर्जनम् । करिष्यामीति सा प्राह व्यक्तीभूता सुरेश्वरी

વિસર્જન કરવા હું નદીકાંઠે જવા નીકળી ત્યારે, સ્પષ્ટ રીતે પ્રગટ થયેલી સુરેશ્વરી દેવી બોલ્યાં—“ત્યાં જ તારા દ્વારા વિસર્જન કરાવીશ.”

Verse 66

मा पुत्रि जलमध्येऽत्र मम मूर्तिचतुष्टयम् । परिभावय मद्वाक्यं श्रुत्वा चैव विधीयताम्

“પુત્રી! અહીં જળના મધ્યમાં મારી ચાર મૂર્તિઓનું વિસર્જન ન કર. મારા વચન પર વિચાર કર; સાંભળી પછી યથાવિધિ આચરણ કર.”

Verse 67

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे स्थापय त्वं च मा क्षिप । अक्षयं जायते येन सर्वस्त्रीणां हिताय च

“હાટકેશ્વરના ક્ષેત્રમાં આને સ્થાપિત કર; ફેંકી ન દે. આમ કરવાથી અક્ષય પુણ્યફળ ઉત્પન્ન થાય છે, જે સર્વ સ્ત્રીઓના હિત માટે છે.”

Verse 68

त्वं प्रार्थय वरं सर्वं ददाम्यहमिहार्चिता । अभ्यर्चिता गिरिसुता मया प्रोक्ता सुरेश्वरी

હે દેવી, તું જે જે વર માગે, અહીં પૂજિત થઈ હું તે સર્વ આપું છું—એમ મારી દ્વારા સમ્યક્‌ આરાધિત દેવેશ્વરી ગિરિસુતાએ કહ્યું।

Verse 69

यदि यच्छसि मे देवि वरं तुष्टा सुरेश्वरि । तदहं मानुषे गर्भे मा भूयासं कथंचन

હે દેવી, હે સુરેશ્વરી, તું પ્રસન્ન થઈ મને વર આપશે તો હું કોઈ રીતે પણ ફરી માનવ ગર્ભમાં ન પ્રવેશું.

Verse 70

भर्त्ता भवतु मे विष्णुः शाश्वताभीष्टदः सदा । नान्यत्किंचिदभीष्टं मे राज्यं त्रिदिवशोभनम्

મારો ભર્તા વિષ્ણુ જ થાઓ—શાશ્વત અને સદા અભીષ્ટ આપનાર. મને બીજું કશું ઇચ્છિત નથી; સ્વર્ગસમાન શોભતું રાજ્ય પણ નહીં.

Verse 71

अन्यापि कुरुते या च व्रतमेतत्समाहिता । सर्वैर्त्रतैर्यथातुष्टिस्तथा देवि प्रजायते

હે દેવી, બીજી કોઈ સ્ત્રી પણ એકાગ્ર ચિત્તે આ વ્રત કરે તો સર્વ વ્રતો જેટલી તૃપ્તિ અને અનુગ્રહ તેને તેમ જ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 72

तथा तस्याः प्रकर्तव्यमकेनानेन पार्वति । तथेति गौरी मामुक्त्वा ततश्चादर्शनं गता

હે પાર્વતી, તેના માટે આ જ ઉપાયથી કરવું જોઈએ. ‘તથાસ્તુ’ કહી ગૌરી મને બોલી અને પછી અંતર્ધાન થઈ ગઈ.

Verse 73

सा देवी च मया तत्र तच्च गौरीचतुष्टयम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे शुभे संस्थापितं विभो

ત્યારે, હે વિભો, મેં ત્યાં તે શુભ હાટકેશ્વર-ક્ષેત્રમાં દેવીને તથા ગૌરીના ચતુર્વિધ સ્વરૂપને પ્રતિષ્ઠિત કર્યું।

Verse 74

तत्प्रभावान्मया लब्धो भर्त्ता त्वं परमेश्वर । शाश्वतश्चाक्षयश्चैव मुखप्रेक्षश्च सर्वदा

તેના પ્રભાવથી, હે પરમેશ્વર, મેં તમને જ મારા સ્વામી-ભર્તા રૂપે પ્રાપ્ત કર્યા—તમે શાશ્વત અને અક્ષય છો; હું સદા તમારું મુખદર્શન કરું।

Verse 75

एतत्त सर्वमाख्यातं यत्पृष्टास्मि सुरेश्वर । सत्येनानेन देवेश तव पादौ स्पृशाम्यहम्

હે સુરેશ્વર, જેમ મને પૂછવામાં આવ્યું તેમ જ આ બધું મેં કહ્યું છે। હે દેવેશ, આ સત્યના બળથી હું તમારા ચરણોને ભક્તિપૂર્વક સ્પર્શ કરું છું।

Verse 76

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्याः शंखचक्रगदाधरः । विहस्याथ महालक्ष्मीं तामुवाच प्रहर्षितः । मुहुर्मुहुः समालिंग्य वक्षसश्चोपरि स्थिताम्

સૂત બોલ્યા—તેણાં વચન સાંભળી શંખ-ચક્ર-ગદા ધારણ કરનાર પ્રભુ હસ્યા; પછી હર્ષિત થઈ, પોતાના વક્ષસ્થળ પર સ્થિત મહાલક્ષ્મીને વારંવાર આલિંગન કરીને તેમણે તેણીને કહ્યું।

Verse 77

साधुमाधु महाभागे सत्यमेतत्त्वयोदितम् । जानतापि मया पृष्टा भवतीं वरवर्णिनि

સાધુ, સાધુ, હે મહાભાગે! તું જે કહ્યું તે સત્ય છે. હે વરવર્ણિનિ, જાણતા હોવા છતાં મેં તને પૂછ્યું।

Verse 78

सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजोत्तमाः । चतुर्भुजा यथा गौरी संजाता पंचपिंडिका

સૂતજી બોલ્યા—હે દ્વિજોત્તમો, તમે જે પૂછ્યું હતું તે સર્વ મેં તમને કહ્યુ છે. ગૌરી જેમ ચતુર્ભુજા બની અને પંચપિંડિકા રૂપે પ્રાદુર્ભૂત થઈ, તે પણ (મેં) વર્ણવ્યું છે.

Verse 79

यश्चैतत्पठते भक्त्या प्रातरुत्थाय मानवः । न स लक्ष्म्या विमुच्येत न च दौर्भाग्यमाप्नुयात्

જે મનુષ્ય પ્રાતઃ ઊઠીને ભક્તિપૂર્વક આ પાઠ કરે છે, તે લક્ષ્મીથી કદી વિયોગ પામતો નથી અને દુર્ભાગ્ય પણ તેને પ્રાપ્ત થતું નથી.

Verse 80

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पठनीयमिदं शुभम् । आख्यानं गौरिकं विप्रा यन्मया परिकीर्तितम्

અતએવ, હે વિપ્રો, મારા દ્વારા પરિકીર્તિત આ શુભ ‘ગૌરી’ આખ્યાન સર્વ પ્રયત્નથી અવશ્ય વાંચવું જોઈએ.

Verse 91

उमामहेश्वरौ देवौ सर्वकामसुखप्रदौ । गृह्णीतामर्घ्यमेतं मे दयां कृत्वा महत्तमाम्

હે દેવી ઉમા અને દેવ મહેશ્વર, તમે સર્વ કામનાઓનું સુખ આપનાર છો; મહત્તમ કૃપા કરીને મારું આ અર્ઘ્ય સ્વીકારો.

Verse 178

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पंचपिंडिकागौर्युत्पत्तिमाहात्म्य वर्णनंनामाष्टसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના ષષ્ઠ નાગરખંડમાં, હાટકેશ્વર ક્ષેત્રમાહાત્મ્ય અંતર્ગત ‘પંચપિંડિકા ગૌરી ઉત્પત્તિ-માહાત્મ્ય વર્ણન’ નામનો એકસો અઠ્ઠોતેરમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.