Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 27

Devanagari script

मानुषत्वं न येन स्यात्सम्यक्चीर्णेन सद्द्विज । ततः स सुचिरं ध्यात्वा मामाह परमेश्वर

Transliteration

mānuṣatvaṃ na yena syātsamyakcīrṇena saddvija | tataḥ sa suciraṃ dhyātvā māmāha parameśvara

Translation

હે સદ્દ્વિજ બ્રાહ્મણ! યોગ્ય રીતે આચરિત એવું કયું વ્રત છે કે જેના કરવાથી ફરી માનવ અવસ્થામાં પાછા ફરવું ન પડે? ત્યારબાદ પરમેશ્વરતુલ્ય મુનિ લાંબા સમય ધ્યાન કરીને મને બોલ્યા.

Word by Word

• मानुषत्वम्: human status; humanity
• मानुषत्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मानुषत्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (neuter, nominative/accusative singular)

• न: not
• न: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negative particle)

• येन: by which
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन (instrumental singular)

• स्यात्: would be; should become
• स्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (may be/should be)

• सम्यक्: properly; correctly
• सम्यक्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक् (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

• चीर्णेन: by (it) having been performed/observed
• चीर्णेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: चर् (धातु) + चीर्ण (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकृदन्त (performed/observed)

• सद्द्विज: O good twice-born (brahmin)
• सद्द्विज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सत् (प्रातिपदिक) + द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति, एकवचन (vocative singular)

• ततः: then; thereafter
• ततः: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: काल/क्रमवाचक-अव्यय (then; thereafter)

• स: he
• स: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (nominative singular)

• सुचिरम्: for a long time
• सुचिरम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: सुचिर (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण नपुंसक-एकवचन (adverbial accusative: for a long time)

• ध्यात्वा: having meditated
• ध्यात्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: ध्यै (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund): having meditated

• माम्: me
• माम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया विभक्ति, एकवचन (accusative singular)

• आह: said
• आह: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अह्/ब्रू (धातु; आह इति परोक्षभूत)
• Form: लिट् (परोक्शभूत/perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (said)

• परमेश्वर: the Supreme Lord
• परमेश्वर: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: परमेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (nominative singular)

Speaker

Lakṣmī (narrating the exchange)

Skanda Dialogue

Listener: A noble brāhmaṇa (saddvija) addressed in the verse; the immediate dialogue is between seeker and a lordly sage

Visual Art Cues

Scene: A seeker respectfully questions a venerable sage; the sage pauses in long contemplation before replying, suggesting gravity and secrecy of the vow.

Characters & Entities

• Lakṣmī
• Saddvija (good brāhmaṇa)
• Parameśvara (honorific)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A rightly performed vow (samyak-caryā) is portrayed as a transformative discipline capable of changing one’s existential destiny.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is named in this verse; it introduces the forthcoming vrata instruction.

What ritualistic prescription is mentioned?

Only the criterion is stated: the vow must be ‘samyak cīrṇa’ (performed correctly). The method follows later.