Adhyaya 159
સૂત કહે છે—ક્ષેત્રના દેવાલય-પરિસરમાં મણિભદ્રના નિવાસે પુષ્પ પોતાના સ્વજનો સાથે આનંદથી આવે છે; શંખ-ભેરી અને ઢોલ-નગારાંના મંગલનાદ ગુંજે છે. ભાસ્કરદેવની કૃપાથી સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત થઈ—એવો ભાવ પ્રસંગમાં પ્રગટ થાય છે. પુષ્પ સગાંવહાલાંને બોલાવી લક્ષ્મીની ચંચળતા યાદ કરે છે અને અગાઉના લાંબા કષ્ટભર્યા દિવસોનું મનનમાં ચિંતન કરે છે. ધનનું અસ્થિર સ્વરૂપ જાણી તે સત્યવ્રતનો સંકલ્પ કરીને વિશાળ દાન કરવાનો નિશ્ચય કરે છે. સંબંધીઓને તેમની સ્થિતિ મુજબ વસ્ત્રો અને આભૂષણો વહેંચે છે, વેદજ્ઞ બ્રાહ્મણોને શ્રદ્ધાથી ધન અને વસ્ત્ર આપે છે, નટ-ગાયક વગેરે કલાકારોને અન્ન-વસ્ત્ર આપે છે અને ખાસ કરીને ગરીબો તથા અંધોને પોષી તૃપ્ત કરે છે. અંતે તે પત્ની સાથે ભોજન કરીને ભેગા થયેલા જનસમૂહને વિદાય આપે છે અને પ્રાપ્ત સંપત્તિ સાથે નિયમિત, હેતુપૂર્ણ જીવન જીવે છે. અધ્યાય ધર્મસંગત સંપત્તિ-વ્યવસ્થાપનનું આદર્શ દર્શાવે છે—દાન અને સમુદાય-સેવા દ્વારા સમૃદ્ધિ પવિત્ર બને છે.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । पुष्पोऽपि तां समादाय माहिकाख्यां वरांगनाम् । स तदा प्रययौ हृष्टो मणिभद्रस्य मंदिरम्
સૂત બોલ્યા—પુષ્પ પણ ‘માહિકા’ નામની તે શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીને સાથે લઈને, ત્યારે હર્ષિત થઈ મણિભદ્રના મંદિરે ગયો।
Verse 2
शंखतूर्यनिनादेन सर्वैस्तैः स्वजनैर्वृतः । न कस्य तत्र संभूतो विकल्पस्तत्समुद्भवः
શંખ અને તૂર્યના નાદ વચ્ચે, પોતાના સર્વ સ્વજનો દ્વારા ઘેરાયેલો હતો; ત્યાં તે પરિસ્થિતિમાંથી ઉપજતો કોઈ શંકા કે વિકલ્પ કોઈને થયો નહીં।
Verse 3
भास्करस्य प्रसादेन तथैवान्यस्य कर्हिचित् । सोऽपि मंदिरमासाद्य यथात्मपितृसंभवम्
ભાસ્કર (સૂર્ય)ના પ્રસાદથી—અને ક્યારેક અન્ય કોઈના પ્રસાદથી પણ—તે પણ પોતાના વંશ અને પિતૃ-પ્રતિષ્ઠાને અનુરૂપ રીતે તે મંદિરે પહોંચી ગયો।
Verse 4
उपविश्य ततो मध्ये बन्धून्सर्वान्समाह्वयत् । अद्य तावद्दिने मह्यं तुलाग्रं कमला श्रिता
પછી તે મધ્યમાં બેસીને પોતાના સર્વ બંધુઓને બોલાવ્યા. હર્ષથી બોલ્યો—“આજે તો મારા માટે તુલાના અગ્રભાગે કમલા (લક્ષ્મી) વિરાજી છે.”
Verse 5
चलितापि पुनश्चास्याः सुपत्न्या वाक्यतः स्थिता । कियंतं चैव कालं मे कार्पण्यं महदास्थितम्
તે (લક્ષ્મી) ફરી જવા તૈયાર હતી, છતાં તે સતી સહપત્નીના વચનથી અટકી રહી. ત્યારે તેણે મનમાં વિચાર્યું—“કેટલો સમયથી મારા પર આ ભારે કાર્પણ્ય અને દરિદ્રતા ચોંટેલી રહી છે!”
Verse 6
ज्ञातमद्य चला लक्ष्मीस्तेन त्यक्तं सुदूरतः । तस्माद्बंधुजनैः सार्धं देवैर्विप्रैश्च कृत्स्नशः । संविभक्तां करिष्यामि सत्येनात्मानमालभे
આજે મેં જાણી લીધું કે લક્ષ્મી ચંચળ છે; તેથી મેં તેને બહુ દૂર ત્યજી દીધી. તેથી હવે બંધુજનો સાથે, તેમજ દેવો અને બ્રાહ્મણો માટે પણ, સર્વ રીતે ભાગે ભાગે વહેંચી દાન કરીશ. સત્યની શપથ—આ સંકલ્પથી હું પોતાને બાંધું છું.
Verse 7
एवमुक्त्वा ततः सर्वान्समाहूय पृथक्पृथक् । स नामभिर्ददौ वस्त्रं भूषणानि यथार्हतः
આવું કહી તેણે સૌને એકે એક કરીને બોલાવ્યા અને નામ લઈને, યોગ્યતા મુજબ વસ્ત્રો તથા આભૂષણો આપ્યાં.
Verse 8
ततो वेदविदो विप्रान्समाहूय स नामभिः । एकैकस्य ददौ वित्तं सवस्त्रं श्रद्धयान्वितः
પછી તેણે વેદવિદ બ્રાહ્મણોને નામ લઈને બોલાવ્યા અને શ્રદ્ધાપૂર્વક એકેકને વસ્ત્રો સહિત ધન આપ્યું.
Verse 9
ततस्तु नर्तकेभ्यश्च दीनांधेभ्यो विशेषतः । ददौ भोज्यं समि ष्टान्नं सवस्त्रं च द्विजोत्तमाः
ત્યારબાદ તે શ્રેષ્ઠ દ્વિજે વિશેષ કરીને નર્તકો, દીનો અને અંધોને ઉત્તમ પક્વ ભોજન તથા વસ્ત્રો દાનમાં આપ્યાં।
Verse 10
ततस्तु स्वयमेवान्नं बुभुजे भार्यया सह । विसृज्य तान्समायातान्स्वजनान्ब्राह्मणैः सह
પછી તેણે પત્ની સાથે પોતે જ ભોજન કર્યું અને આવેલા સ્વજનોને બ્રાહ્મણો સહિત સન્માનપૂર્વક વિદાય આપ્યો।
Verse 11
एवं तेन तदा प्राप्तं वित्तं च परसंभवम् । बुभुजे स्वेच्छया नित्यं तदा भार्यासमन्वितः
આ રીતે તેને ત્યારે અન્ય સ્ત્રોતથી ઉપજેલું ધન પ્રાપ્ત થયું; અને તે પત્ની સાથે રોજ પોતાની ઇચ્છા મુજબ ભોગવતો રહ્યો।
Verse 159
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्पविभवप्राप्तिवर्णनंनामैकोनषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતી-સાહસ્રી સંહિતાના ષષ્ઠે નાગરખંડના હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યમાં ‘પુષ્પવિભવપ્રાપ્તિવર્ણન’ નામનો એકસો ઓગણસાઠમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।