Adhyaya 15

Verse 1

। पञ्चदशोऽध्यायः । नारद उवाच । नारायणस्तदा देवो जटावल्कलधार्यथ । द्वितीयोऽनुचरस्तस्य ह्याययौ फलहस्तवान्

પંદરમો અધ્યાય। નારદ બોલ્યા—ત્યારે જટા અને વલ્કલ ધારણ કરનાર દેવ નારાયણ તથા તેમના બીજા અનુચર, હાથમાં ફળ લઈને, ત્યાં આવી પહોંચ્યા।

Verse 2

तौ दृष्ट्वा स्मरदूती सा विललाप मृगेक्षणा । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्याः प्रोचतुस्तां च तावुभौ

તે બંનેને જોઈ મૃગનયની યુવતી, જાણે કામદેવની દૂતિકા, વિલાપ કરવા લાગી। તેના વચન સાંભળી તે બંનેએ તેને કહ્યું।

Verse 3

भयं मा गच्छ कल्याणि त्वामावां त्रातुमागतौ । वने घोरे प्रविष्टासि कथं दुष्टनिषेविते

ભય ન કર, કલ્યાણી; તને રક્ષવા અમે આવ્યા છીએ। દુષ્ટો વસતા આ ભયંકર વનમાં તું કેવી રીતે પ્રવેશી ગઈ?

Verse 4

एवमाश्वास्य तां तन्वीं राक्षसं प्राह माधवः । मुंचेमामधमाचार मृद्वंगीं चारुहासिनीम्

આ રીતે તે પાતળી યુવતીને આશ્વાસન આપી માધવે રાક્ષસને કહ્યું—“હે અધમાચાર, આ કોમળાંગી, મધુરહાસિનીને છોડ દે।”

Verse 5

रेरे मूर्ख दुराचार किं कर्तुं त्वं व्यवस्थितः । सर्वस्वं लोकनेत्राणामाहारं कर्तुमुद्यतः

“અરે મૂર્ખ દુષ્ચરિત્ર! તું શું કરવા બેઠો છે? લોકના નેત્રોના સર્વસ્વને જ ભક્ષણ કરવા ઉદ્યત થયો છે શું?”

Verse 6

भव पुण्यप्रभावेयं हंस्येतां मंडनं भुवः । अद्यलोकं निरालोकं कंदर्पं दर्पवर्जितम्

હે ભવ! તેના પુણ્યપ્રભાવથી આ ધરતીનું ભૂષણ તને પણ નાશ કરશે; આજે તે જગતને આનંદવિહોણું કરશે અને કંદર્પને પણ દર્પવિહોણો કરશે.

Verse 7

करिष्यस्यधुना त्वं च हत्वा वृंदारिकां वने । तस्मादिमां विमुंचाशु सुखप्रासाददेवताम्

અને હવે તું વનમાં વૃંદારિકાનું વધ કરવા જઈ રહ્યો છે! તેથી આ સુખના પ્રાસાદસમાન, દેવતુલ્ય સ્ત્રીને તત્કાળ મુક્ત કર.

Verse 8

इति श्रुत्वा हरेर्वाक्यं राक्षसः कुपितोऽब्रवीत् । समर्थस्त्वं यदि तदा मोचयाद्यैव मत्करात्

હરિના વચન સાંભળી રાક્ષસ ક્રોધિત થઈ બોલ્યો—“જો તું સમર્થ હોય, તો હમણાં જ મારા હાથમાંથી એને છોડાવી લે!”

Verse 9

इत्युक्तमात्रे वचने माधवेन क्रुधेक्षितः । पपात भस्मसाद्भूतस्त्यक्त्वा वृंदां सुदूरतः

એવું કહ્યામાત્ર માધવે ક્રોધદૃષ્ટિ નાખી; રાક્ષસ ભસ્મ થઈ પડી ગયો અને વૃંદા તેની પાસેથી બહુ દૂર મુક્ત થઈ ગઈ.

Verse 10

अथोवाच प्रमुग्धा सा मायया जगदीशितुः । कस्त्वं कारुण्यजलधिर्येनाहमिह रक्षिता

પછી જગદીશ્વરની માયાથી વિસ્મિત થયેલી તે બોલી—“કરુણાસાગર! તમે કોણ, જેમના દ્વારા હું અહીં રક્ષિત થઈ?”

Verse 11

शारीरं मानसं दुःखं सतापं तपसां निधे । त्वया मधुरया वाचा हृतं राक्षसनाशनात्

હે તપસ્યાના નિધિ! મારું શારીરિક અને માનસિક દુઃખ, દાહ સહિત, તમારી મધુર વાણી અને રાક્ષસ-નાશથી દૂર થઈ ગયું છે।

Verse 12

तवाश्रमे तपः सौम्य करिष्यामि तपोधन

હે સૌમ્ય તપોધન! હું તમારા આશ્રમમાં તપશ્ચર્યા કરીશ।

Verse 13

तापस उवाच । भरद्वाजात्मजश्चाहं देवशर्मेति विश्रुतः । विहाय भोगानखिलान्वनं घोरमुपागतः

તાપસે કહ્યું—હું ભરદ્વાજનો પુત્ર છું, દેવશર્મા નામે પ્રસિદ્ધ. સર્વ ભોગો ત્યજીને હું આ ઘોર વનમાં આવ્યો છું।

Verse 14

अनेन बटुनासार्धं मम शिष्येण कामगाः । बहुशः संति चान्येऽपि मच्छिष्याः कामरूपिणः

આ મારા બટુ (યુવક) શિષ્ય સાથે કામગ (ઇચ્છાનુસાર ગમન કરનાર) સત્તાઓ છે; અને મારા અન્ય ઘણા શિષ્યો પણ કામરૂપિ (ઇચ્છાનુસાર રૂપ ધારણ કરનાર) છે।

Verse 15

त्वं चेन्ममाश्रमे स्थित्वा चिकीर्षसि तपः शुभे । एहि राज्ञ्यपरं यामो वनं दूरस्थितं यतः

હે શુભે રાણી! જો તું મારા આશ્રમમાં રહીને તપશ્ચર્યા કરવા ઇચ્છે, તો આવ; આપણે વધુ આગળ, દૂર આવેલા વનમાં જઈએ।

Verse 16

इत्युक्त्वा राजपत्नीं तां ययौ प्राचीं दिशं हरिः । वनं प्रेतपिशाचाढ्यं मंदगत्या नराधिप

એમ કહીને તે રાજપત્નીને સંબોધી હરિ પૂર્વ દિશા તરફ ગયા। હે નરાધિપ, મંદ ગતિથી તેઓ પ્રેત‑પિશાચોથી ભરેલા વનમાં પ્રવેશ્યા॥

Verse 17

वृंदारिकाश्रुपूर्णाक्षी तस्य पृष्ठानुगा ययौ । स्मरदूती च तत्पृष्ठे मां प्रतीक्षेति वादिनी

આંસુભર્યા નેત્રોવાળી વૃંદારિકા તેમના પીઠ પાછળ અનુગામી બની ગઈ। અને સ્મરદૂતી પણ પાછળથી ‘મારી રાહ જુઓ’ એમ બોલતી આવી॥

Verse 18

अत्रांतरे दुराचारः कोपि पापाकृतिर्वने । जालं प्रसारयामास तद्यदा जीवपूरितम्

એ દરમિયાન તે વનમાં કોઈ દુર્વર્તનવાળો, પાપાકૃતિવાળો માણસ જાળ ફેલાવા લાગ્યો; અને જ્યારે તે જીવોથી ભરાઈ ગયું—॥

Verse 19

ततः संकोचयामास तज्जालं पापनायकः । जालस्थांस्तु तदा जीवानुपाहृत्य मुमोच ह

પછી તે પાપીઓના નાયકએ તે જાળ કસીને ખેંચી લીધો; અને જાળમાં ફસાયેલા જીવોને લઈને ફરી જાળ છોડી દીધું॥

Verse 20

स च व्याधः स्त्रियौ दृष्ट्वा स्मरदूती जगाद ताम् । देवि मामत्तुमायाति करे गृह्णातु मां सखी

તે વ્યાધે બે સ્ત્રીઓને જોઈ સ્મરદૂતીને કહ્યું—“દેવી, તે મને ભક્ષણ કરવા આવી રહ્યો છે; સખી મને પોતાના હાથમાં લઈ લે!”॥

Verse 21

वृंदा तयोक्तं श्रुत्वैनं विकृतास्यं व्यलोकयत् । वीक्ष्यतं भयवातेन निर्धूता सिंधुजप्रिया

તેમની વાત સાંભળી વૃંદાએ તેને જોયો; ભયથી તેનું મુખ વિકૃત હતું. તેને જોતા જ સિંધુજ-નંદનની પ્રિયા ભયરૂપ પવનથી કંપી ઊઠી.

Verse 22

दुद्राव विकलं शुभ्रं स्मरदूत्या समं वने । विद्रवंती समं सख्या तापसाश्रममागता

વિકલ અને કંપતી તે શુભ્ર-તેજસ્વિની સ્ત્રી કામદેવની દૂતિકા સાથે વનમાં દોડી. સખી સાથે દોડતી દોડતી તે તપસ્વીઓના આશ્રમે પહોંચી.

Verse 23

सा तापसवने तस्मिन्ददर्शात्यंतमद्भुतम् । पक्षिणः कांचनीयांगान्नानाशब्दसमाकुलान्

તે તાપસવનમાં તેણે અત્યંત અદ્ભુત દૃશ્ય જોયું—સુવર્ણ અંગોવાળા પક્ષીઓ અનેક પ્રકારના કલરવથી સર્વત્ર ગુંજતા હતા.

Verse 24

सापश्यद्धेमपद्माढ्यां वापीं तु स्वर्णभूमिकाम् । क्षीरं वहंति सरितः स्रवंति मधु भूरुहः

તેણે હેમપદ્મોથી સમૃદ્ધ અને સુવર્ણ તટવાળી એક વાપી જોઈ. ત્યાં નદીઓ ક્ષીરધારા વહેતી હતી અને વૃક્ષો મધુ ટપકાવતા હતા.

Verse 25

शर्कराराशयस्तत्र मोदकानां च संचयाः । भक्ष्याणि स्वादुसर्वाणि बहून्याभरणानि च

ત્યાં શર્કરાના ઢગલા અને મોદકોના સંગ્રહ હતા. સર્વ પ્રકારના મધુર ભક્ષ્યો હતા અને અનેક આભૂષણો પણ હતા.

Verse 26

बहुशस्त्राणि दिव्यानि नभसः संपतंति च । क्रीडंति हरयस्तृप्ता उत्पतंति पतंति च

આકાશમાંથી અનેક દિવ્ય શસ્ત્રો પણ ઉતરી આવ્યા. તૃપ્ત સિંહો રમતાં રમતાં ઉછળી ને ફરી નીચે પડતા રહ્યા.

Verse 27

मठेति सुंदरं वृंदा तं ददर्श तपस्विनम् । व्याघ्रचर्मासनगतं भासयंतं जगत्त्रयम्

“મઠની સુન્દરી!” એમ બોલી વૃંદાએ તે તપસ્વીને જોયા—વ્યાઘ્રચર્માસન પર બેઠેલા, જાણે ત્રિલોકને પ્રકાશિત કરતા હોય તેમ તેજસ્વી.

Verse 28

तमुवाच विभो पाहि पाहि पापर्द्धिकादथ । तपसा किं च धर्मेण मौनेन च जपेन च

તેણે કહ્યું—“હે વિભો, મને બચાવો; આ પાપમય આપત્તિમાંથી રક્ષા કરો. ભયગ્રસ્તને આશ્રય ન મળે તો તપ, ધર્મ, મૌન અને જપનો શું ઉપયોગ?”

Verse 29

भीतत्राणात्परं नान्यत्पुण्यमस्ति तपोधन । एवमुक्तवती भीता सालसांगी तपस्विनम्

“હે તપોધન, ભયગ્રસ્તનું રક્ષણ કરવાથી મોટું પુણ્ય બીજું નથી.” એમ કહી ભયભીત સ્ત્રી નજીકથી ચોંટીને તે તપસ્વીને વળગી રહી.

Verse 30

तावत्प्राप्तः सदुष्टात्मा सर्वजीवप्रबंधकः । वृंदादेवी भयत्रस्ता हरिकंठे समाश्लिषत्

એ જ ક્ષણે પરમ દુષ્ટ, સર્વ જીવોને પીડાવનાર, ત્યાં આવી પહોંચ્યો. ભયથી વ્યાકુળ વૃંદાદેવીએ હરિના કંઠને આલિંગન કર્યું.

Verse 31

सुखस्पर्शं भुजाभ्यां सा शोकवल्लीव लिंगिता । तवालिंगनभावेन पुनरेव भविष्यति

તેણે પોતાની ભુજાઓથી સુખદ સ્પર્શ આપીને શોકલતાની જેમ ચાંપીને આલિંગન કર્યું; પરંતુ તારા આલિંગનના પ્રભાવથી તે ફરી પોતાના સ્વરૂપમાં આવશે।

Verse 32

शिरः सर्वांगसंपन्नं त्वद्भर्तुरधिकं गुणैः । अथ त्वं प्रमदे गच्छ पत्यर्थे चित्रशालिकाम्

આ શિર સર્વાંગસંપન્ન છે અને ગુણોમાં તારા પતિ કરતાં પણ અધિક છે; તેથી હે સુન્દરી, પતિહિતાર્થે તુરંત ચિત્રશાલિકામાં જા।

Verse 33

सा चित्रशालामित्युक्ता विवेश मुनिना तदा । दिव्यपर्यंकमारूढा गृह्य कांतस्य तच्छिरः

મુનિએ એમ કહ્યે ત્યારે તે ચિત્રશાલામાં પ્રવેશી; દિવ્ય પર્યંક પર આરોહણ કરીને તેણે પોતાના કાંતનું તે શિર ગ્રહણ કર્યું।

Verse 34

चकाराधरपानं सा मीलिताक्ष्यतिलोलुपा । यावत्तावदभूद्राजन्रूपं जालंधराकृति

તેણે આંખો મીંચીને અતિ લોલુપતાથી તેના અધરોનું અમૃતપાન કર્યું; એટલા જ ક્ષણે, હે રાજન, જાલંધરાકૃતિ ધરાવતું રૂપ પ્રગટ થયું।

Verse 35

तत्कांतसदृशाकारस्तद्वक्षस्तद्वदुन्नतिः । तद्वाक्यस्तन्मनोभावस्तदासीज्जगदीश्वरः

તે તેના કાંત સમાન આકારવાળો થયો—તેવું જ વક્ષ, તેવી જ ઊંચાઈ, તેવી જ વાણી અને તેવી જ મનોભાવના; આમ જગદીશ્વર તે સદૃશ રૂપે પ્રગટ થયા।

Verse 36

अथ संपूर्णकायं तं प्रियं वीक्ष्य जगाद सा । तव कुर्वे प्रियं स्वामिन्ब्रूहि त्वं स्वरणं च मे

ત્યારે પોતાના પ્રિયને પૂર્ણ દેહসহ જોઈ તે બોલી— “સ્વામી, તમને જે પ્રિય હોય તે હું કરીશ; મને પણ કહો કે હું કયા સ્મરણને આશ્રય-સંકલ્પરૂપે ધારણ કરું.”

Verse 37

वृंदावचनमाकर्ण्य प्राह मायासमुद्रजः । शृणु देवि यथा युद्धं वृत्तं शंभोर्मया सह

વૃંદાના વચન સાંભળી માયાપુત્ર બોલ્યો— “દેવી, સાંભળો; શંભુ અને મારી વચ્ચે યુદ્ધ કેવી રીતે થયું તે કહું છું.”

Verse 38

प्रिये रुद्रेण रौद्रेण छिन्नं चक्रेण मे शिरः । तावत्वत्सिद्धियोगाच्च त्वद्गतेन ममात्मना

“પ્રિયે, રૌદ્ર રુદ્રે પોતાના ભયંકર ચક્રથી મારું શિર કાપી નાખ્યું; છતાં તારી સિદ્ધ-યોગશક્તિથી મારી આત્મા તારી તરફ જ નિમગ્ન રહી ટકી રહી.”

Verse 39

छिन्नं तदत्र चानीतं जीवितं तेंगसंगतः । प्रिये त्वं मद्वियोगेन बाले जातासि दुःखिता

“તે છિન્ન (શિર) અહીં લાવવામાં આવ્યું અને પ્રાણ દેહ સાથે ફરી જોડાયા; પ્રિય બાલિકા, મારા વિયોગથી તું દુઃખિત થઈ ગઈ છે.”

Verse 40

क्षंतव्यं विप्रियं मह्यं यत्त्वां त्यक्त्वा रणं गतः । इत्यादि वचनैस्तेन वृंदा संस्मारिता तदा

“મારી તરફથી જે અપ્રિય થયું— તને છોડીને હું રણમાં ગયો— તે ક્ષમા કર.” આવા વચનો વગેરેથી તેણે ત્યારે વૃંદાને સાંત્વના આપી સ્થિર કરી.

Verse 41

तांबूलैश्च विनोदैश्च वस्त्रालंकरणैः शुभैः । अथ वृंदारिका देवी सर्वभोगसमन्विता

પછી પાન, મનોરંજન, શુભ વસ્ત્રો અને અલંકારો સાથે, વૃંદા દેવી સર્વ ભોગોથી સંપન્ન થયા.

Verse 42

प्रियं गाढं समालिंग्य चुचुंब रतिलोलुपा । मोक्षादप्यधिकं सौख्यं वृंदा मोहनसंभवम्

રતિની લાલસાવાળી વૃંદાએ પ્રિયતમને ગાઢ આલિંગન આપીને તેમનું ચુંબન કર્યું. તે મોહન-સંયોગથી મળેલા સુખને તેણે મોક્ષ કરતાં પણ અધિક માન્યું.

Verse 43

मेने नारायणो देवो लक्ष्मीप्रेमरसाधिकम् । वृंदां वियोगजं दुःखं विनोदयति माधवे

ભગવાન નારાયણે આ પ્રેમરસને લક્ષ્મીજીના પ્રેમ કરતાં પણ અધિક માન્યો. આમ માધવે વૃંદાના વિયોગજન્ય દુઃખને દૂર કર્યું.

Verse 44

तत्क्रीडाचारुविलसद्वापिका राजहंसके । तद्रूपभावात्कृष्णोऽसौ पद्मायां विगतस्पृहः

રાજહંસોથી શોભતા તે સુંદર ક્રીડા-સરોવરમાં, તેના રૂપ અને ભાવમાં લીન થઈને શ્રીકૃષ્ણ પદ્મા (લક્ષ્મી) પ્રત્યે પણ નિસ્પૃહ થઈ ગયા.

Verse 45

अभूद्वृंदावने तस्मिंस्तुलसीरूप धारिणी । वृंदांगस्वेदतो भूम्यां प्रादुर्भूताति पावनी

તે વૃંદાવનમાં તેમણે તુલસીનું રૂપ ધારણ કર્યું. વૃંદાના શરીરના પરસેવાથી પૃથ્વી પર પરમ પાવન તુલસી પ્રગટ થયાં.

Verse 46

वृंदांग संगजं चेदमनुभूय सुंखं हरिः । दिनानि कतिचिन्मेने शिवकार्यं जगत्पतिः

વૃંદાના દેહ-સ્પર્શથી જન્મેલું તે સુખ અનુભવી જગત્પતિ હરિએ જાણે કેટલાંક દિવસો શિવકાર્યને મુલતવી રાખ્યું।

Verse 47

एकदा सुरतस्यांते सा स्वकंठे तपस्विनम् । वृंदा ददर्श संलग्नं द्विभुजं पुरुषोत्तमम्

એક વખત સુરતના અંતે વૃંદાએ પોતાના કંઠે ચોંટેલો, તપસ્વી-વેષધારી દ્વિભુજ પુરુષોત્તમને જોયો।

Verse 48

तं दृष्ट्वा प्राह सा कंठाद्विमुच्य भुजबंधनम् । कथं तापसरूपेण त्वं मां मोहितुमागतः

તેને જોઈ તેણે કંઠ પરથી ભુજાઓનું બંધન છોડી કહ્યું—“તાપસનું રૂપ ધારણ કરીને તું મને મોહિત કરવા કેમ આવ્યો?”

Verse 49

निशम्य वचनं तस्याः सांत्वयन्प्राह तां हरिः । शृणु वृंदारिके त्वं मां विद्धि लक्ष्मीमनोहरम्

તેના વચન સાંભળી હરિએ તેને સાંત્વના આપી કહ્યું—“હે વૃંદારિકે, સાંભળ; મને લક્ષ્મીને પણ મોહી લે એવો મનોહર જાણ।”

Verse 50

तव भर्ता हरं जेतुं गौरीमानयितुं गतः । अहं शिवः शिवश्चाहं पृथक्त्वे न व्यवस्थितौ

“તારો પતિ હરને જીતવા અને ગૌરીને પાછી લાવવા ગયો છે. હું શિવ છું—અને શિવ હું જ છું; સત્યમાં અમે અલગ નથી.”

Verse 51

जालंधरो हतः संख्ये भज मामधुनानघे । नारद उवाच । इति विष्णोर्वचः श्रुत्वा विषण्णवदनाभवत् । ततो वृंदारिका राजन्कुपिता प्रत्युवाच ह

“યુદ્ધમાં જાલંધર હણાયો છે; હવે, હે નિર્દોષે, મને સ્વીકાર.” એમ. નારદ બોલ્યા—વિષ્ણુનાં વચન સાંભળી તે શોકમુખી બની. પછી, હે રાજન, ક્રોધિત વૃંદારિકાએ પ્રત્યુત્તર આપ્યો.

Verse 52

रणे बद्धोऽसि येन त्वं जीवन्मुक्तः पितुर्गिरा । विविधैः सत्कृतो रत्नैर्युक्तं तस्य हृता वधूः

જેણે તને રણમાં બાંધ્યો હતો—પિતાની આજ્ઞાથી તું જીવતો મુક્ત થયો છતાં—તે વિવિધ રત્નોથી સન્માનિત થયો; છતાં તેની વિવાહિતા પત્ની પણ હરી લેવામાં આવી.

Verse 53

पतिर्धर्मस्य यो नित्यं परदाररतः कथम् । ईश्वरोऽपि कृतं भुंक्ते कर्मेत्याहुर्मनीषिणः

જે સદા ધર્મનો પાલક છે, તે પરસ્ત્રીમાં આસક્ત કેવી રીતે થાય? મનીષીઓ કહે છે—ઈશ્વર પણ કરેલા કર્મનું ફળ ભોગવે છે; આ જ કર્મનિયમ છે.

Verse 54

अहं मोहं यथानीता त्वया माया तपस्विना । तथा तव वधूं माया तपस्वीकोऽपि नेष्यति

જેમ તું—તપસ્વીનો વેશ ધારણ કરીને, માયાથી—મને મોહમાં પાડી, તેમ જ માયા તારી પત્નીને પણ લઈ જશે, તે તપસ્વિની હોય તોય.

Verse 55

इति शप्तस्तथा विष्णुर्जगामादृश्यतां क्षणात् । सा चित्रशालापर्यंकः स च तेऽथप्लवंगमाः

આ રીતે શપ્ત થયેલા વિષ્ણુ ક્ષણમાં અદૃશ્ય થઈ ગયા. તે ચિત્રશાળાનો પલંગ અને તે સેવકગણ (પ્લવંગમ) પણ ત્યારબાદ અદૃશ્ય થયા.

Verse 56

नष्टं सर्वं हरौ याते वनं शून्यं विलोक्य सा । वृंदा प्राह सखीं प्राप्य जिह्मं तद्विष्णुना कृतम्

હરિ ગયા પછી સર્વે નષ્ટ થયું. વનને શૂન્ય જોઈ વૃંદાએ સખીને મળી કહ્યું—આ વાંકું કર્મ તો વિષ્ણુએ કર્યું છે.

Verse 57

त्यक्तं पुरं गतं राज्यं कांतः संदेहतां गतः । अहं वने विदित्वैतत्क्व यामि विधिनिर्मिता

નગર ત્યજાયું, રાજ્ય ગયું, અને મારો કાંત સંશય તથા વિનાશમાં પડ્યો. વનમાં આ જાણીને, હું—વિધિથી રચાયેલી—ક્યાં જાઉં?

Verse 58

मनोरथानां विषयमभून्मे प्रियदर्शनम् । प्राह निःश्वस्य चैवोष्णं राज्ञी वृंदातिदुःखिता

મારા મનોરથોનું વિષય રહેલું પ્રિયદર્શન હવે પીડાનું કારણ બન્યું. અતિદુઃખિત રાણી વૃંદા ગરમ નિશ્વાસ લઈને બોલી.

Verse 59

मम प्राप्तं हि मरणं त्वया हि स्मरदूतिके । इत्युक्ता सा तया प्राह मम त्वं प्राणरूपिणी

તેણે કહ્યું—હે સ્મરદૂતી, તારા કારણે જ મને નિશ્ચયે મરણ આવ્યું છે. એમ કહ્યે પછી તે બોલી—તું તો મારા પ્રાણસ્વરૂપ છે.

Verse 60

तस्यास्तथोक्तमाकर्ण्य इतिकर्त्तव्यतां ततः । वने निश्चित्य सा वृंदा गत्वा तत्र महत्सरः

તેના એવા વચન સાંભળી વૃંદાએ કર્તવ્ય શું તે નક્કી કર્યું. વનમાં નિશ્ચય કરીને તે ત્યાંના મહાન સરોવર પાસે ગઈ.

Verse 61

विहाय दुःखमकरोद्गात्रक्षालनमंबुना । तीरे पद्मासनं बद्ध्वा कृत्वा निर्विषयं मनः

દુઃખ ત્યજી તેણે જળથી પોતાના અંગો ધોયા. કાંઠે પદ્માસન બાંધી મનને વિષયોથી રહિત કર્યું।

Verse 62

शोषयामास देहं स्वं विष्णुसंगेन दूषितम् । तपश्चचारसात्युग्रं निराहारा सखीसमम्

વિષ્ણુસંગથી દૂષિત માનતાં તેણે પોતાનું દેહ ક્ષીણ કર્યો. સખી સાથે નિરાહાર રહી તેણે અતિ ઉગ્ર તપ કર્યું।

Verse 63

गंधर्वलोकतो वृंदामथागत्याप्सरोगणः । प्राह याहीति कल्याणि स्वर्गं मा त्यज विग्रहम्

પછી ગંધર્વલોકમાંથી અપ્સરાઓનો સમૂહ વૃંદા પાસે આવી બોલ્યો— “કલ્યાણી, આવો; સ્વર્ગે જાઓ; આ દેહનો ત્યાગ ન કરો।”

Verse 64

गांधर्वं शस्त्रमेतत्त्रिभुवनविजयं श्रीपतिस्तोषमग्र्यं । नीतो येनेह वृंदे त्यजसि कथमिदं तद्वपुः प्राप्तकामम् । कांतं ते विद्धि शूलिप्रवरशरहतं पुण्यलाभस्य भूषास्वर्गस्य त्वं । भवाद्य द्रुतममरवनं चंडिभद्रे भज त्वम्

“આ ગાંધર્વ ઉપાય ત્રિભુવનવિજયી છે અને શ્રીપતિને પ્રસન્ન કરવાનું અગ્ર સાધન છે. એના દ્વારા જ, હે વૃંદે, તું અહીં લાવવામાં આવી—તો પછી હેતુ સિદ્ધ કરેલા આ દેહનો ત્યાગ કેમ કરશે? તારો કાંત શૂલધારી પ્રભુના શ્રેષ્ઠ બાણોથી આહત થયો છે એમ જાણ. તું પુણ્યલાભ અને સ્વર્ગની ભૂષા છે; તેથી, હે ચંડિભદ્રે, ત્વરિત અમરવનને આશ્રય કર।”

Verse 65

श्रुत्वा शास्त्रं वधूनां जलधिजदयिता वाक्यमाह प्रहस्य । स्वर्गादाहृत्य मुक्तात्रिदशपति वधूश्चातिवीरेण पत्या । आदौ पात्रं सुखानामहममरजिता प्रेयसा तद्वियुक्तानिर्दुष्टा तद्य । तिष्ये प्रियममृतगतं प्राप्नुयां येन चैव

દિવ્ય સ્ત્રીઓની સલાહ સાંભળી સમુદ્રજ પ્રભુની પ્રિયા હસીને બોલી— “સ્વર્ગમાંથી લાવવામાં આવેલી દેવરાજની પત્નીઓ પણ અતિવીર પતિ દ્વારા મુક્ત થઈ. હું એક સમયે સુખોની પાત્ર હતી, દેવોથી અજય; છતાં પ્રિયથી વિયોગમાં પણ હું નિર્દોષ છું. હું આમ જ સ્થિર રહીશ, જેથી અમૃતધામને ગયેલા મારા પ્રિયને પ્રાપ્ત કરી શકું।”

Verse 66

इत्युक्त्वा ससखी वृंदा विससर्जाप्सरोगणान् । तत्प्रीतिपाशबद्धास्ता नित्यमायांति यांति च

આવું કહી સખી સહિત વૃંદાએ અપ્સરાઓના સમૂહને વિદાય કર્યો. તેની પ્રીતિના પાશથી બંધાયેલી તેઓ સદા આવતી-જતી રહી.

Verse 67

योगाभ्यासेन वृंदाथ दग्ध्वा ज्ञानाग्निना गुणान् । विषयेभ्यः समाहृत्य मनः प्राप ततः परम्

પછી વૃંદાએ યોગાભ્યાસથી જ્ઞાનાગ્નિ વડે ગુણોને દગ્ધ કર્યા; વિષયોથી મનને સંહરી તેણે પરાત્પર પરમ પદ પ્રાપ્ત કર્યું.

Verse 68

दृष्ट्वा वृंदारिकां तत्र महांतश्चाप्सरोगणाः । तुष्टुवुर्नभसस्तुष्टा ववृषुः पुष्पवृष्टिभिः

ત્યાં વૃંદારિકાને જોઈ મહાન અપ્સરાગણોએ તેની સ્તુતિ કરી; અને આકાશમાં પ્રસન્ન થઈ પુષ્પવૃષ્ટિના પ્રવાહ વરસાવ્યા.

Verse 69

शुष्ककाष्ठचयं कृत्वा तत्र वृंदाकलेवरम् । निधायाग्निं च प्रज्वाल्य स्मरदूती विवेश तम्

ત્યાં સૂકા કાઠનો ચિતાચય બનાવી તેમાં વૃંદાનું કલેવર મૂકી અગ્નિ પ્રજ્વલિત કર્યો; ત્યારબાદ સ્મરદૂતી તે જ્વાળામાં પ્રવેશી.

Verse 70

दग्धं वृंदांगरजसां बिंबं तद्गोलकात्मकम् । कृत्वा तद्भस्मनः शेषं मंदाकिन्यां विचिक्षिपुः

વૃંદાના અંગોની દગ્ધ રજથી તેમણે ગોળાકાર બિંબ રચ્યું; અને બાકી રહેલી ભસ્મને મન્દાકિનીમાં વિસર્જિત કરી.

Verse 71

यत्र वृंदा परित्यज्य देहं ब्रह्मपथं गता । आसीद्वृंदावनं तत्र गोवर्द्धनसमीपतः

જ્યાં વૃંદાએ દેહ ત્યજી બ્રહ્મપથને પ્રાપ્ત કર્યો, ત્યાં ગોવર્ધનના સમીપે વૃંદાવન પ્રાદુર્ભૂત થયું।

Verse 72

देव्योऽथ स्वर्गमेत्य त्रिदशपतिवधूसत्त्वसंपत्तिमाहुर्देवीभ्यस्तन्निशम्य प्रमुदितमनसो निर्जराद्याश्च सर्वे । शत्रोर्दैत्यस्य हित्वा प्रबलतरभयं भीमभेर्यो निजघ्नुः श्रुत्वा तत्रासनस्थः । परिजननिवहोवापशोभां शुभस्य

પછી દેવીઓ સ્વર્ગમાં જઈ ઇન્દ્રની દિવ્ય પત્નીઓને પોતાના પરાક્રમ અને સફળતાનો સંપૂર્ણ વર્ણન સંભળાવ્યો। તે સાંભળી સર્વ અમરગણ હૃદયે આનંદિત થયા; દૈત્ય-શત્રુનો પ્રબળ ભય ત્યજી તેમણે ભયંકર યુદ્ધભેરીઓ વગાડीं। તે ગર્જના સાંભળી, ત્યાં આસનસ્થ રહેલા તેણે પરિજનસમૂહની શુભ શોભા અને તેજસ્વી સરોવરનું કાંતિદર્શન કર્યું।