Adhyaya 144

Verse 1

सूत उवाच । सा गत्वा त्रिदिवं पश्चात्सहस्राक्षं सुरैर्युतम् । प्रोवाच भगवन्दिष्ट्या क्षोभितोऽसौ महामुनिः

સૂત બોલ્યા—પછી તે સ્વર્ગમાં જઈ દેવો સાથે રહેલા સહસ્રાક્ષ (ઇન્દ્ર)ને કહી—“ભગવન, દૈવયોગે તે મહામુનિ ક્ષોભિત થયો છે।”

Verse 2

तपस्तस्य हतं कृत्स्नं यत्कृच्छ्रेण समाचितम् । तथा निस्तेजसत्वं च नीतस्त्वं सुखभाग्भव

“જે તપ તેણે ભારે કષ્ટથી સંચિત કર્યું હતું, તે સર્વ નષ્ટ થયું છે. અને તને પણ તેજહીન અવસ્થામાં નીત કરવામાં આવ્યો છે; હવે સુખનો ભાગી બન.”

Verse 3

एवमुक्त्वाऽथ सा रंभा शंसिता निखिलैः सुरैः । अमोघरेतसस्तस्य दध्रे गर्भं निजोदरे

આ રીતે કહીને સર્વ દેવગણોથી પ્રશંસિત રંભાએ અમોઘ વીર્યવાળા તે મુનિનો ગર્ભ પોતાના ઉદરમાં ધારણ કર્યો।

Verse 4

जाबालिरपि कृत्वा च पश्चात्तापमनेकधा । भूयस्तु तपसि स्थित्वा स्थितस्तत्रैव चाश्रमे

જાબાલિએ પણ અનેક રીતે પશ્ચાત્તાપ કરીને ફરી તપસ્યામાં સ્થિત થઈ, ત્યાં જ પોતાના આશ્રમમાં નિવાસ કર્યો।

Verse 5

ततस्तु दशमे मासि संप्राप्ते सुषुवे शुभाम् । कन्यां सरोजपत्राक्षीं दिव्यलक्षणलक्षिताम्

પછી દસમો માસ આવતા તેણે એક શુભ કન્યાને જન્મ આપ્યો—કમળપત્ર જેવી આંખોવાળી, દિવ્ય લક્ષણોથી ચિહ્નિત।

Verse 6

अथ तां मानुषोद्भूतां मत्वा तस्यैव चाश्रमम् । गत्वा मुमोच प्रत्यक्षं तस्यर्षेश्चेदमब्रवीत्

પછી તેને માનવજાતમાં જન્મેલી માનીને તે એ જ આશ્રમમાં ગઈ, કન્યાને મુનિ સમક્ષ પ્રત્યક્ષ મૂકીને આ વચન બોલી।

Verse 7

तव वीर्यसमुद्भूतामेनां मज्जठरोषिताम् । कन्यकां मुनिशार्दूल तस्मात्पालय सांप्रतम्

આ કન્યા તારા વીર્યમાંથી ઉત્પન્ન થઈ છે અને મારા ગર્ભમાં નિવાસ કરી ચૂકી છે; તેથી, હે મુનિશાર્દૂલ, હવે તેનું રક્ષણ કર।

Verse 8

न स्वर्गे विद्यते वासो मानुषाणां कथंचन । एतस्मात्कारणात्तुभ्यं मया ब्रह्मन्समर्पिता

માનવો માટે સ્વર્ગમાં પણ કોઈ રીતે નિવાસ નથી. તેથી, હે બ્રાહ્મણ, મેં તેણીને તમને સમર્પિત કરી છે.

Verse 9

एवमुक्त्वा ययौ रंभा सत्वरं त्रिदशालयम् । जाबालिरपि तां दृष्ट्वा कन्यकां स्नेहमाविशत्

આમ કહીને રંભા ત્વરાથી ત્રિદશોના (દેવતાઓના) ધામે ચાલી ગઈ. જાબાલિ પણ તે કન્યાને જોઈને કોમળ સ્નેહથી ભરાઈ ગયો.

Verse 10

ततस्तां कन्यकां कृत्वा सुष्ठु गुप्ते लतागृहे । रसैर्मिष्टफलोद्भूतैः पुपोष च दिवानिशम्

પછી તેણે તે કન્યાને સારી રીતે ગુપ્ત લતાગૃહમાં રાખી. અને મીઠાં ફળોના રસોથી દિવસ-રાત તેનું પોષણ કર્યું.

Verse 11

सापि कन्या परां वृद्धिं शनैर्याति दिनेदिने । शुक्लपक्षं समासाद्य यथा चन्द्रकला दिवि

એ કન્યા પણ દિવસે દિવસે ધીમે ધીમે પરમ વૃદ્ધિ પામી—જેમ શુક્લપક્ષમાં આકાશે ચંદ્રકલા વધે છે.

Verse 12

यथायथाथ सा याति वृद्धिं कमललोचना । तथातथास्य सुस्नेहो जाबालेरप्यवर्धत

જેમ જેમ તે કમલલોચના કન્યા વધતી ગઈ, તેમ તેમ જાબાલિનું સુસ્નેહ પણ વધતું ગયું.

Verse 13

सा शिशुत्वे मृगैः सार्द्धं पक्षिभिश्च सुशोभना । क्रीडां चक्रे सुविश्रब्धैर्वर्धयंती मुनेर्मुदम्

બાળ્યકાળમાં તે સુશોભના કન્યા હરણો અને પક્ષીઓ સાથે નિર્ભયતાથી રમતી રહી, અને એ રીતે મુનિનો આનંદ વધારતી રહી।

Verse 14

ततो बाल्यं परित्यक्त्वा वल्कलावृतगात्रिका । तस्यर्षेः सर्वकृत्येषु साहाय्यं प्रकरोति च

પછી બાળપણ ત્યજી, વલ્કલવસ્ત્ર ધારણ કરીને, તે તે ઋષિના સર્વ નિત્યકર્મોમાં સહાય કરવા લાગી।

Verse 15

समित्कुशादि यत्किंचित्फलपुष्पसमन्वितम् । वनात्तदानयामास तस्य प्रीतिमवर्धयत्

સમિધા, કુશ વગેરે જે કંઈ, તેમજ ફળ-ફૂલ સહિત, તે વનમાંથી લાવી તેમની પ્રીતિ અને સંતોષ વધારતી રહી।

Verse 16

ततः कतिपयाहस्य फलार्थं सा मृगेक्षणा । निदाघसमये दूरं स्वाश्रमात्प्रजगाम ह

પછી કેટલાંક દિવસો બાદ, ફળ મેળવવા માટે, તે મૃગનયની ઉનાળાના સમયમાં પોતાના આશ્રમથી દૂર ગઈ।

Verse 17

एतस्मिन्नंतरे तत्र विमानवरमाश्रितः । प्राप्तश्चित्रांगदोनाम गन्धर्वस्त्रिदिवौकसाम्

આ દરમિયાન ત્યાં ત્રિદિવવાસી ‘ચિત્રાંગદ’ નામનો ગંધર્વ ઉત્તમ વિમાનમાં આરૂઢ થઈને આવી પહોંચ્યો।

Verse 18

तेन सा विजने बाला पूर्णचन्द्रनिभानना । दृष्टा चांद्रमसी लेखा पतितेव धरातले

ત્યારે તેણે તે નિર્જન સ્થાને તે બાલિકાને જોઈ; તેનું મુખ પૂર્ણચંદ્ર સમાન—જાણે ચંદ્રકિરણની રેખા ધરતી પર પડી હોય તેમ।

Verse 19

ततः कामपरीतांगः सोवतीर्य धरातलम् । विमानान्मधुरैर्वाक्यैस्तामुवाच कृतांजलिः

પછી કામથી વ્યાકુલ દેહવાળો તે વિમાનમાંથી ઉતરી ધરતી પર આવ્યો અને કરજોડીને મધુર વચનોથી તેને સંબોધ્યો।

Verse 20

का त्वं कमलगर्भाभा निर्जनेऽथ महावने । भ्रमस्येकाकिनी बाले वनमध्ये सुलोचने

તું કોણ છે, કમળગર્ભ સમ તેજસ્વિની? આ નિર્જન મહાવનમાં તું એકલી કેમ ભટકે છે—હે બાલે, હે સુલોચને, વનમધ્યે?

Verse 21

कन्योवाच । अहं फलवतीनाम जाबालेर्दुहिता मुने । फलपुष्पार्थमायाता तदर्थमिह कानने

કન્યા બોલી—હે મુને, મારું નામ ફલવતી છે; હું જાબાલિની પુત્રી છું. ફળ અને પુષ્પ માટે જ હું આ વનમાં આવી છું।

Verse 22

चित्रांगद उवाच । कुमारब्रह्मचारी स श्रूयते मुनिसत्तमः । तत्कथं तस्य वामोरु त्वं जाता भार्यया विना

ચિત્રાંગદ બોલ્યો—તે મુનિશ્રેષ્ઠ તો કુમાર-બ્રહ્મચારી તરીકે પ્રસિદ્ધ છે; તો હે વામોરુ, પત્ની વિના તારો જન્મ તેને કેવી રીતે થયો?

Verse 23

कन्योवाच । सत्यमेतन्महाभाग नास्ति दारपरिग्रहः । तस्यर्षेः किं तु संजाता यथा तन्मेऽवधारय

કન્યાએ કહ્યું—હે મહાભાગ! આ સત્ય છે કે તેમણે પત્નીગ્રહણ કર્યું નથી. છતાં હું તે ઋષિમાંથી જ જન્મી છું; તે કેવી રીતે બન્યું તે મારી પાસેથી સમજી લો.

Verse 24

रंभा नामाप्सरास्तेन पुरा दृष्टा सुरांगना । ततः कामपरीतेन सेविता च यथासुखम्

‘રંભા’ નામની અપ્સરા, તે દિવ્ય સુન્દરી, તેને પૂર્વે દેખાઈ હતી. પછી કામથી મોહીત થઈ તેણે પોતાની ઇચ્છા મુજબ તેની સાથે સંયોગ કર્યો.

Verse 25

ततस्तदुदराज्जाता देवलोके महत्तरे । तयापि चेह तस्यर्षेर्भूय एव नियोजिता

પછી તેના ગર્ભમાંથી હું દેવલોકના મહાન પ્રદેશમાં જન્મી. અને તેણીએ જ ફરી મને અહીં મોકલી તે ઋષિ માટે નિયુક્ત કરી.

Verse 26

एवं स मे पिता जातो जाबालिर्मुनिसत्तमः । पोषिताऽहं ततस्तेन नानाफलसमुद्रवैः

આ રીતે મુનિશ્રેષ્ઠ જાબાલી મારા પિતા બન્યા. પછી તેમણે અનેક પ્રકારના ફળોની સમૃદ્ધિથી મને પોષી.

Verse 27

ततः फलवती नाम कृतं तेन महात्मना । ममानुरूपमेतद्धि यन्मां त्वं परिपृच्छसि

એથી તે મહાત્માએ મારું નામ ‘ફલવતી’ રાખ્યું. આ નામ મને અનુરૂપ છે—એ કારણે જ તું મારા વિષે પૂછે છે.

Verse 28

चित्रांगद उवाच । तव रूपं समालोक्य कामस्याहं वशं गतः । तस्माद्भजस्व मां भीरु नो चेद्यास्यामि संक्षयम्

ચિત્રાંગદ બોલ્યો—તારું રૂપ જોઈને હું કામના વશમાં પડી ગયો છું. તેથી, હે ભીરુ, મને સ્વીકાર; નહિતર હું વિનાશને પામું.

Verse 29

अहं चित्रांगदोनाम गन्धर्वस्त्रिदिवौकसाम् । तीर्थयात्राकृते प्राप्तः क्षेत्रेऽस्मिञ्छ्रद्धयाऽन्वितः

હું ચિત્રાંગદ નામનો ગંધર્વ છું, ત્રિદિવના નિવાસીઓમાંનો. તીર્થયાત્રા માટે, શ્રદ્ધાસહિત, હું આ પવિત્ર ક્ષેત્રમાં આવ્યો છું.

Verse 30

कन्योवाच । कुमारधर्मिणी चाहमद्यापि वशगा पितुः । कामधर्मं न जानामि चित्रांगद कथंचन

કન્યા બોલી—હું હજી કુમારિકા-ધર્મમાં સ્થિત છું અને પિતાના વશમાં છું. હે ચિત્રાંગદ, કામધર્મ હું કશી રીતે જાણતી નથી.

Verse 31

तस्मात्प्रार्थय मे तातं स मां तुभ्यं प्रदास्यति । अनुरूपाय योग्याय तरुणाय मनस्विनीम्

અતએવ મારા પિતાને પ્રાર્થના કર; તે મને તને આપશે—કારણ કે તું અનુરૂપ, યોગ્ય અને તરુણ છે, અને હું પણ મનસ્વિની છું.

Verse 32

ममापि रुचितं चित्ते तव वाक्यमिदं शुभम् । धन्याहं यदि ते कण्ठमालिंगामि यथेच्छया

તારા આ શુભ વચનો મારા ચિત્તને પણ પ્રિય લાગ્યા છે. જો હું ઇચ્છા મુજબ તારા કણ્ઠને આલિંગન કરી શકું, તો હું ધન્ય થાઉં.

Verse 33

चित्रांगद उवाच । न शक्नोमि महाभागे तावत्कालं प्रतीक्षितुम् । मां दहत्येष गात्रोत्थः सुमहान्कामपावकः

ચિત્રાંગદ બોલ્યો—હે મહાભાગે, એટલો સમય હું રાહ જોઈ શકતો નથી. મારા અંગોમાંથી ઉદ્ભવેલી આ મહાન કામાગ્નિ મને દહે છે.

Verse 34

तस्मात्कुरु प्रसादं मे रतिदानेन शोभने । को जानाति हि तच्चित्तं कीदृग्रूपं भविष्यति

અતએવ, હે શોભને, રતિદાન કરીને મારા પર પ્રસાદ કર. કારણ કે વંચિત થવાથી તે ચિત્ત કયું રૂપ ધારણ કરશે, કોણ જાણે?

Verse 35

कन्योवाच । एवं ते वर्तमानस्य मम तातः प्रकोपतः । दहिष्यति न संदेहः शापं दत्त्वा सुदारुणम्

કન્યા બોલી—તું જો આમ વર્તીશ તો મારા પિતા ક્રોધિત થઈ અત્યંત ભયંકર શાપ આપી નિઃસંદેહ તને દહન કરશે.

Verse 36

चित्रांगद उवाच । तव तातः स कालेन मां दहिष्यति मानदे । कामानलः पुनः सद्य एष भस्म करिष्यति

ચિત્રાંગદ બોલ્યો—હે માનદે, તારો પિતા સમય આવ્યે મને દહન કરશે; પરંતુ આ કામાનલ તો હમણાં જ મને ભસ્મ કરી દેશે.

Verse 37

एवमुक्त्वाऽथ तां बालां वेपमानां त्रपावतीम् । गृहीत्वा दक्षिणे पाणौ प्रविवेश सुरालयम्

એમ કહી, લજ્જાથી કંપતી તે બાળિકાનો જમણો હાથ પકડી તે સૂરાલય (દેવોના નિવાસ)માં પ્રવેશ્યો.

Verse 38

तत्र तां रमयामास तदा कामप्रपीडितः । तत्कालजातरागांधां निर्लज्जत्वमुपागताम्

ત્યાં તે કામથી પીડિત થઈ તેની સાથે ક્રીડા કરવા લાગ્યો; અને તે પણ તે જ ક્ષણે ઉદ્ભવેલા રાગથી અંધ બની નિર્લજ્જતા સુધી પહોંચી ગઈ।

Verse 39

एवं तस्याः समं तेन स्थिताया दिवसो गतः । निमेषवन्मुनिश्रेष्ठास्ततश्चास्तं गतो रविः

હે મુનિશ્રેષ્ઠ! આ રીતે તે તેની સાથે ત્યાં જ રહી, અને દિવસ જાણે એક નિમેષમાં વીતી ગયો; પછી સૂર્ય અસ્ત ગયો।

Verse 40

एतस्मिन्नंतरे विप्रो जाबालिर्दुःख संयुतः । अनायातां सुतां ज्ञात्वा परिबभ्राम सर्वतः

આ દરમિયાન દુઃખથી ભરાયેલ બ્રાહ્મણ જાબાલી, પોતાની પુત્રી ન આવી હોવાનું જાણી, તેને શોધવા સર્વત્ર ભટકવા લાગ્યો।

Verse 41

अहो सा दुहिता मह्यं किमु व्यालैः प्रभक्षिता । वृक्षं कंचित्समारूढा पतिता धरणी तले

“અહો! મારી પુત્રી ક્યાં છે? શું તેને હિંસક પશુઓએ ભક્ષી લીધી? કે કોઈ વૃક્ષ પર ચઢીને ધરતી પર પડી ગઈ?”

Verse 42

किं वा जलाशयं कंचित्प्राप्य गाधमजानती । निमग्ना तत्र सा बाला संप्रविष्टा जलार्थिनी

“અથવા પાણી લેવા તે બાળા કોઈ તળાવ પાસે પહોંચી, તેની ઊંડાઈ ન જાણતાં તેમાં ઉતરી ગઈ અને ત્યાં જ ડૂબી ગઈ?”

Verse 43

एवं स प्रलपन्विप्रो बभ्राम गहने वने । कुशकण्टकविद्धांगः क्षुत्पिपासासमाकुलः

આ રીતે વિલાપ કરતો તે બ્રાહ્મણ ઘન વનમાં ભટકતો રહ્યો. કુશા અને કાંટાઓથી તેનું અંગ વિંધાયું, અને ભૂખ-તરસથી વ્યાકુળ થયો।

Verse 44

यंयं शृणोति शब्दं स मृगपक्षिसमुद्भवम् । रजन्यां तत्र निर्याति मत्वा फलवतीं च ताम्

હરણ કે પક્ષીઓમાંથી ઊઠતો જે-જે શબ્દ તે સાંભળે, રાત્રે ત્યાં જ દોડી જાય—તેણે તેને જ માન્યો અને ફળપ્રાપ્તિની આશા રાખી।

Verse 45

अथ क्रमात्समायातो हरहर्म्यं स सन्मुनिः । यत्र चित्रांगदोपेता सा संतिष्ठति कन्यका

પછી ક્રમશઃ તે સન્મુનિ હરનાં ભવનમાં આવ્યો; જ્યાં અંગ-અંગે તેજસ્વી આભૂષણોથી શોભિત તે કન્યા ઊભી હતી।

Verse 46

निःशंका जल्पमाना च रागवाक्यान्यनेकशः । अनर्हाणि कुमारीणां ब्रह्मजानां विशेषतः

તે નિઃશંક બોલતી બોલતી વારંવાર રાગભર્યા વચનો બોલી—જે કુમારીઓને, ખાસ કરીને બ્રાહ્મણકુલમાં જન્મેલી કન્યાઓને, સર્વથા અયોગ્ય હતા।

Verse 47

ततः स सुचिरं श्रुत्वा दूरस्थो विस्मयान्वितः । कुमार्याश्चेष्टितं दृष्ट्वा कोपसंरक्तलोचनः

ત્યારે તે દૂર ઊભો રહી લાંબા સમય સુધી આશ્ચર્યથી સાંભળતો રહ્યો; અને કન્યાનું વર્તન જોઈ તેની આંખો ક્રોધથી લાલ થઈ ગઈ।

Verse 48

अथ दुद्राव वेगेन गृह्य काष्ठसमुच्चयम् । द्वाभ्यामेव विनाशाय भर्त्समानो मुहुर्मुहुः

પછી તે વેગથી દોડી આવ્યો અને લાકડાંનો ગોઠો ઝાલ્યો; વારંવાર ઠપકો આપતો, ક્ષણમાં જ વિનાશ કરી દઈશ એમ કહી તે સતત ધમકાવતો રહ્યો।

Verse 49

धिग्धिक्पापसमाचारे कौमार्यं दूषितं त्वया । लांछनं च समानीतं मम लोकत्रयेऽपि च

ધિક્કાર છે, પાપાચારિણી! તું મારું કૌમાર્ય દૂષિત કર્યું; અને મારા પર કલંક લાવ્યો—ત્રિલોકમાં પણ।

Verse 50

नितरां पतिमासाद्य कर्मणानेन चाधमे । तस्मादनेन पापेन युक्तां त्वां नाशयाम्यहम्

આ અધમ કર્મથી તું સંપૂર્ણ રીતે પતિને પ્રાપ્ત કરી ચૂકી; તેથી આ પાપથી બંધાયેલી તને હું નાશ કરી દઈશ।

Verse 51

एवमुक्त्वा प्रहारं स यावत्क्षिपति सन्मुनिः । तावच्चित्रांगदो नष्टो व्योममार्गेण सत्वरम्

આમ કહી તે સન્મુનિ પ્રહાર ફેંકવા જતો હતો, એટલામાં જ ચિત્રાંગદ આકાશમાર્ગે ત્વરાથી અદૃશ્ય થઈ ગયો।

Verse 52

विवस्त्रा सापि तत्रैव खिन्नांगी कामसेवया । न शशाक क्वचिद्गंतुं समुत्थाय ततः क्षितौ

તે પણ ત્યાં જ નિર્વસ્ત્ર રહી ગઈ; કામસેવાને કારણે તેનું શરીર થાકી ગયું હતું, તેથી જમીન પરથી ઊભી થઈ ક્યાંય જઈ શકી નહિ।

Verse 53

ततः काष्ठप्रहारोघैर्हत्वा तां पतितां क्षितौ । मृतामिति परिज्ञाय स क्रोधपरिवारितः

પછી તેણે લાકડાના પ્રહારોની ધોધમારથી ધરતી પર પડી ગયેલી તેણીને મારી નાખી; તે મરી ગઈ એમ જાણી તે ક્રોધથી આવૃત રહ્યો.

Verse 54

ततश्चित्रांगदस्यापि ददौ शापं सुदारुणम् । स दृष्ट्वाऽकाशमार्गेण गच्छमानं भयातुरम्

પછી તેણે ચિત્રાંગદને પણ અતિ દારુણ શાપ આપ્યો; આકાશમાર્ગે ભયાતુર થઈ જતા તેને જોઈને.

Verse 55

य एष कन्यकां मह्यं धर्षयित्वा समुत्पतेत् । स पतत्वचिरात्पापश्छिन्नपक्ष इवांडजः

આ પાપી મારી કન્યાનું અપમાન કરીને ઉડી જવા પ્રયત્ન કરશે તો, કાપેલા પાંખવાળા પક્ષી જેવો તે તરત જ પડી જશે.

Verse 56

कुष्ठव्याधिसमायुक्तश्चलितुं नैव च क्षमः । एतस्मिन्नन्तरे भूमौ स पपात नभस्तलात्

કুষ্ঠરોગથી પીડિત થઈ તે હલનચલન પણ ન કરી શક્યો; એ જ ક્ષણે તે આકાશમાંથી ધરતી પર પડી ગયો.

Verse 57

कुष्ठव्याधिसमायुक्तः स च चित्रांगदो युवा । ततस्तं स मुनिः प्राह काष्ठोद्यतकरः क्रुधा

કুষ্ঠરોગથી પીડિત તે યુવાન ચિત્રાંગદ હતો; ત્યારે ક્રોધે હાથમાં લાકડી ઉંચકીને મુનિએ તેને કહ્યું.

Verse 58

कस्त्वं पापसमाचार येन मे धर्षिता बलात् । कुमारी तन्नयाम्येष त्वामद्य यम शासनम्

અરે પાપાચારિ, તું કોણ છે, જેણે મારી કુમારીને બળપૂર્વક અપમાનિત કરી? તેથી આજે હું તને યમના દંડમાં મોકલીશ।

Verse 59

चित्रांगद उवाच । अहं चित्रांगदोनाम गन्धर्वस्त्रिदिवौकसाम् । तीर्थयात्राप्रसंगेन क्षेत्रेऽस्मिन्समुपागतः

ચિત્રાંગદ બોલ્યો—હું ચિત્રાંગદ નામનો ગંધર્વ છું, ત્રિદિવના નિવાસીઓમાંનો. તીર્થયાત્રાના પ્રસંગે આ પવિત્ર ક્ષેત્રમાં આવ્યો છું।

Verse 60

ततस्तु कन्यकां दृष्ट्वा कामदेववशं गतः

પછી તે કન્યાને જોઈને તે કામદેવના વશમાં ગયો।

Verse 61

ततः सेवितवानत्र लताहर्म्ये जनच्युते । तस्मात्कुरु क्षमां मह्यं दीनस्य प्रणतस्य च

પછી અહીં, જનવિહોણા લતામંડપમાં, તેણે તેણી સાથે સંગ કર્યો. તેથી દીન અને શરણાગત મને ક્ષમા કરો।

Verse 62

यथा व्याधेर्भवेन्नाशो यथा स्याद्गगने गतिः । भूयोऽपि त्वत्प्रसादेन स्वल्पः कोपो हि साधुषु

જેમ રોગનો નાશ થાય અને જેમ આકાશમાં ગતિ સિદ્ધ થાય, તેમ તમારા પ્રસાદથી સાધુજનનો ક્રોધ પણ અલ્પ રહે અને શીઘ્ર શાંત થાય।

Verse 63

जाबालिरुवाच । ईदृग्रूपधरस्त्वं हि मम वाक्याद्भविष्यसि । एषापि मत्सुता पापा वस्त्रहीना सदेदृशी

જાબાલિ બોલ્યા—મારા વચનના પ્રભાવથી તું નિશ્ચયે આવું જ રૂપ ધારણ કરીશ. અને મારી આ પાપિની પુત્રી પણ વસ્ત્રહીન, આ જ સ્થિતિમાં સદા રહેશે.

Verse 64

भविष्यति न संदेहो जीवयिष्यति चेत्क्वचित् । यद्येषा धास्यति क्वापि वस्त्रं गात्रे निजे क्वचित्

એવું જ થશે—એમાં સંશય નથી—જો તે ક્યાંય પણ જીવતી રહેશે. અને જો કદી, ક્યાંય પણ, પોતાના શરીર પર વસ્ત્ર ધારણ કરશે…

Verse 65

तन्नूनं च शिरोऽप्यस्याः फलिष्यति न संशयः । एवमुक्त्वा विकोपश्च स जगाम निजाश्रमम्

ત્યારે નિશ્ચયે તેની શિર પણ છિન્ન થશે—એમાં સંશય નથી. એમ કહી, ક્રોધાવેશમાં તે પોતાના આશ્રમમાં ગયો.

Verse 66

चित्रांगदोऽपि तत्रैव तया सार्धं तथा स्थितः । कस्यचित्त्वथ कालस्य तत्र क्षेत्रे समाययौ

ચિત્રાંગદ પણ ત્યાં જ, તેની સાથે એ જ રીતે રહ્યો. પછી થોડો સમય વીતી ગયા બાદ તે પવિત્ર ક્ષેત્રમાં (એક દિવ્ય આગમન) થયું.

Verse 67

चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां भगवाञ्छशिशेखरः । गन्तुं चित्रेश्वरे पीठे गणै रौद्रैः समावृतः । योगिनीभिः प्रचण्डाभिः सार्धं प्राप्ते निशामुखे

ચૈત્ર શુક્લ ચતુર્દશીએ ભગવાન શશિશેખર (શિવ) રૌદ્ર ગણોથી ઘેરાયેલા, પ્રચંડ યોગિનીઓ સાથે, રાત્રિના આરંભે ચિત્રેશ્વર-પીઠ તરફ જઈ ત્યાં પહોંચ્યા.

Verse 68

अथ प्राप्ते निशार्धे तु योगिन्यस्ताः सुदारुणाः । महामांसं महामांसमित्यूचुर्भक्षणाय वै

પછી મધ્યરાત્રિ આવી પહોંચતાં, તે અતિ ભયંકર યોગિનીઓ ભક્ષણાર્થે ચીસ પાડી બોલી— “મહામાસ! મહામાસ!”

Verse 69

नृत्यमानाः पुरस्तस्य देवदेवस्य शूलिनः । सस्पर्धा गणमुख्यैस्तैर्नर्तमानैः समंततः

દેવોના દેવ એવા શૂલધારી પ્રભુના સમક્ષ નૃત્ય કરતાં, મુખ્ય ગણો ચારે તરફ નાચ્યા—ઉલ્લાસમાં પરસ્પર સ્પર્ધા કરતાં.

Verse 70

यस्तत्र समये तासां महामांसं प्रयच्छति । मंत्रपूतं स संसिद्धिं समवाप्नोति वांछिताम्

જે તે સમયે તેમને મંત્રપૂત મહામાસ અર્પે છે, તે ઇચ્છિત સિદ્ધિ સંપૂર્ણરૂપે પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 71

मद्यं मांसं तथा चान्यन्नैवेद्यं वा फलादिकम् । तस्य सिद्धिः समादिष्टा यथा स्वहृदये स्थिता

મદ્ય, માંસ, અથવા ફળાદિ જેવા અન્ય નૈવેદ્ય—જે કંઈ અર્પણ થાય, તેની સિદ્ધિ પોતાના હૃદયમાં સ્થિત અભિપ્રાય મુજબ જ કહેવાઈ છે.

Verse 72

एतस्मिन्नंतरे कन्या सा जाबालिसमुद्भवा । स च चित्रांगदस्तत्र गत्वा प्रोवाच सादरम्

આ વચ્ચે જાબાલીથી ઉત્પન્ન થયેલી તે કન્યા પ્રગટ થઈ. ત્યાર પછી ચિત્રાંગદ ત્યાં જઈ આદરપૂર્વક બોલ્યો.

Verse 73

अस्मदीयमिदं मांसं योगिन्यो हर्षसंयुताः । भक्षयन्तु यथासौख्यं स्वयमेव प्रकल्पितम्

હર્ષથી યુક્ત યોગિનીઓ અમારી આ માંસને પોતાની ઇચ્છા મુજબ સુખપૂર્વક ભક્ષણ કરે; આ અમે સ્વયં તૈયાર કર્યું છે.

Verse 74

अथ तं पुरुषं दृष्ट्वा कुष्ठव्याधिसमावृतम् । विवस्त्रां कन्यकां तां च सर्वास्ता विस्मयान्विताः

પછી કૂષ્ઠરોગથી આવૃત તે પુરુષને જોઈને અને તે નિર્વસ્ત્ર કન્યાને પણ જોઈને, તેઓ બધા આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયા.

Verse 75

ते च सर्वे गणा रौद्राः स च देवस्त्रिलोचनः । पप्रच्छ कौतुकाविष्टस्तत्र चित्रांगदं प्रभुः

તે બધા રૌદ્ર ગણો અને તે ત્રિલોચન દેવ પણ—કૌતૂહલથી આવૃત થઈ—ત્યાં પ્રભુએ ચિત્રાંગદને પૂછ્યું.

Verse 76

कस्त्वं धैर्यसमायुक्तो महत्सत्त्वे व्यवस्थितः । यः प्रयच्छसि जीवं त्वं कीटस्यापि सुवल्लभम्

તું કોણ છે—ધૈર્યથી યુક્ત, મહાન સત્ત્વમાં સ્થિત—જે કીટને પણ અતિ પ્રિય એવા પ્રાણનું દાન કરે છે?

Verse 77

केयं च वसनैंर्हीना त्वया सार्धं गतव्यथा । प्रयच्छति निजं देहं यद्देयं नैव कस्यचित्

અને આ સ્ત્રી કોણ છે—વસ્ત્રવિહોણી હોવા છતાં તારી સાથે નિર્વ્યથા આવી છે—જે પોતાનો દેહ અર્પે છે, એવો દાન જે કોઈને પણ આપવાનો નથી?

Verse 78

सूत उवाच । ततः स कथयामास सर्वमात्मविचेष्टितम् । यथा कन्यासमं संगः कृतः शापश्च सन्मुनेः

સૂત બોલ્યા—ત્યારબાદ તેણે પોતાના જ કર્મોથી જે કંઈ બન્યું તે સર્વ કહ્યુ; કેવી રીતે તે કન્યા સાથે તેનો સંગ થયો અને સન્મુનિનો શાપ તેને કેવી રીતે પ્રાપ્ત થયો તે પણ જણાવ્યું।

Verse 79

ततश्चित्रांगदं दृष्ट्वा स गन्धर्वं दिवौकसाम् । तथारूपं कृपाविष्टस्ततः प्रोवाच शंकरः

પછી શંકરે દેવલોકના ગંધર્વ ચિત્રાંગદને એવી હાલતમાં જોઈ કરુણાથી વ્યાપ્ત થઈને કહ્યું।

Verse 80

मम संदर्शनं प्राप्य न मृत्युर्जायते क्वचित् । न वृथा दर्शनं चैतत्तस्मात्प्रार्थय सादरम्

“મારું દર્શન પ્રાપ્ત કરવાથી ક્યારેય મૃત્યુ થતું નથી. આ દર્શન વ્યર્થ નથી; તેથી આદરપૂર્વક જે ઇચ્છો તે પ્રાર્થના કર।”

Verse 81

चित्रांगद उवाच । व्याधिनाऽहं सुनिर्विण्णस्तेन देवात्र चागतः । येन व्याधिक्षयो भावी देहनाशेन शंकर

ચિત્રાંગદ બોલ્યો—“રોગથી હું અત્યંત નિરાશ થયો છું; તેથી હે દેવ, હું અહીં તમારી પાસે આવ્યો છું. હે શંકર, કયા ઉપાયથી આ વ્યાધિનો ક્ષય થશે—જરૂર પડે તો આ દેહનો નાશ થવા છતાં?”

Verse 82

तस्मात्कुरु क्षयं व्याधेर्यदि यच्छसि मे वरम् । खेचरत्वं पुनर्देहि येन स्वर्गं व्रजाम्यहम्

“અતએવ જો તમે મને વર આપશો તો મારી વ્યાધિનો અંત કરો. અને મને ફરીથી ખેચરત્વ આપો, જેથી હું સ્વર્ગે જઈ શકું.”

Verse 83

श्रीशंकर उवाच । त्वं स्थापयात्र मल्लिंगं पीठे गन्धर्वसत्तम । ततश्चाराधय प्रीत्या यावद्वर्षमुपस्थितम्

શ્રીશંકર બોલ્યા—હે ગંધર્વશ્રેષ્ઠ! તું અહીં પીઠ પર માટીનું લિંગ સ્થાપ. ત્યારબાદ પ્રીતિભક્તિથી તેની આરાધના કર, જ્યાં સુધી એક પૂર્ણ વર્ષ પૂરું ન થાય.

Verse 84

यथायथा सुपूजां त्वं मल्लिंगस्य करिष्यसि । दिनेदिने तथा व्याधेस्तव नाशो भविष्यति

તું તે માટીના લિંગની જેટલી જેટલી ઉત્તમ પૂજા કરશ, એટલી જ રીતે દિવસે દિવસે તારો રોગ નાશ પામશે.

Verse 85

ततस्तु खे गतिं प्राप्य पुनः स्वर्गं प्रयास्यसि । मत्प्रसादान्न सन्देहः सत्यमेतन्मयोदितम्

પછી આકાશગતિ પ્રાપ્ત કરીને તું ફરી સ્વર્ગમાં જશે. મારા પ્રસાદથી તેમાં શંકા નથી—આ મેં કહેલું સત્ય છે.

Verse 86

एषापि कन्यका यस्मात्प्रविष्टा पीठमध्यतः । तस्मात्फलवतीनाम योगिनी सम्भविष्यति

અને કારણ કે આ કન્યા પીઠના મધ્યમાં પ્રવેશી છે, તેથી અહીં ‘ફલવતી’ નામની યોગિની પ્રकट થશે.

Verse 87

अनेनैव तु रूपेण नग्नत्वेन व्यवस्थिता । मुख्यामवाप्स्यते पूजां वांछितं च प्रदास्यति । पूजकानां स्थितं चित्ते शतसंख्यगुणं तदा

તે આ જ રૂપે—નગ્ન અવસ્થામાં સ્થિત—મુખ્ય પૂજા પામશે અને ઇચ્છિત ફળ આપશે. ત્યારે પૂજકોના ચિત્તમાં રહેલો સંકલ્પ સોગણો ફળશે.

Verse 88

एतां संपूजयेन्मर्त्यः पीठमेतत्ततः परम् । पूजयिष्यति तस्येष्टा सिद्धिरेवं भविष्यति

મર્ત્યએ પ્રથમ આ દેવીની વિધિપૂર્વક પૂજા કરવી, ત્યારબાદ આ પીઠને પરમ આધાર માનીને પૂજવું. જે આ રીતે પૂજન કરે છે તેને અભીષ્ટ સિદ્ધિ આ જ રીતે પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 89

एवमुक्त्वा ततः साऽथ हर्षेण महताऽन्विता । योगिनीवृंदमध्यस्था नृत्यं चक्रे ततः परम्

આ રીતે કહીને તે મહાન હર્ષથી પરિપૂર્ણ થઈ. યોગિનીવૃંદના મધ્યમાં ઊભી રહીને ત્યારબાદ તેણે પરમ નૃત્ય કર્યું.

Verse 90

एवं बभूव सा तत्र योगिनी च वरांगना । तथा चक्रे परं नृत्यं यथा तुष्टो महेश्वरः

આ રીતે તે ત્યાં યોગિની પણ બની અને ઉત્તમ કન્યા પણ બની. તેણે એવું પરમ નૃત્ય કર્યું કે મહેશ્વર પ્રસન્ન થયા.

Verse 91

ततः प्रोवाच तां हृष्टः सर्वयोगिनिसंनिधौ । अनेन तव नृत्येन गीतेन च विशेषतः

પછી તે હર્ષિત થઈ સર્વ યોગિનીઓની સન્નિધિમાં તેણીને બોલ્યો—“તારા આ નૃત્યથી અને વિશેષ કરીને તારા ગીતથી…।”

Verse 92

परितुष्टोस्मि ते वत्से तस्माच्छृणु वचो मम । निशीथेऽद्य दिने प्राप्ते यस्ते पूजां करिष्यति

“વત્સે, હું તારા પર સંપૂર્ણ પ્રસન્ન છું; તેથી મારું વચન સાંભળ. આજના જ દિવસે જ્યારે નિશીથ (મધ્યરાત્રિ) આવશે, જે તારી પૂજા કરશે…।”

Verse 93

सुरा मांसान्नसत्कारैर्मंत्रैरागमसंभवैः । स भविष्यति तत्कालं शापानुग्रहशक्तिमान्

સુરા, માંસ અને અન્ન-નૈવેદ્ય, તેમજ સન્માન-સત્કાર અને આગમજન્ય મંત્રો સાથે જે ઉપાસક પૂજા કરે છે, તે તત્કાળ શાપ અને અનુગ્રહ કરવાની શક્તિથી યુક્ત બને છે।

Verse 94

बंधनं मोहनं चापि शत्रोरुच्चाटनं तथा । करिष्यति न सन्देहो वशीकरणमेव च

તે બંધન, મોહન અને શત્રુનું ઉચ્ચાટન કરશે; તેમાં સંશય નથી, તે વશીકરણ પણ નિશ્ચયે કરશે।

Verse 95

त्रिकोणं कुण्डमास्थाय दिशां पालान्प्रपूजयेत् । क्षेत्रपालं च सर्वास्ता देवता गमनोद्भवाः

ત્રિકોણ કુંડ સ્થાપીને પ્રથમ દિક્પાલોનું પૂજન કરવું; પછી ક્ષેત્રપાલનું, તેમજ ક્રિયાના પ્રવાહમાં સહચરરૂપે ઉદ્ભવતી સર્વ દેવતાઓનું પણ પૂજન કરવું।

Verse 96

तथा चत्वरपूजां च प्रकृत्वा विधिपूर्वकम् । पश्चात्त्वां पूजयित्वा च होमं यश्च करिष्यति

એ જ રીતે વિધિપૂર્વક ચત્વર-પૂજા કરીને, પછી આપનું પૂજન કરીને જે ત્યારબાદ હોમ કરશે, તે…

Verse 97

शत्रुवामपदोत्थेन स्पृष्टेन रजसाऽथवा । गुग्गुलेन सहस्रांतं स्तंभनं च करिष्यति

શત્રુના ડાબા પગલાના નિશાનમાંથી ઊઠેલી, સ્પર્શિત ધૂળથી—અથવા ગુગ્ગુલથી—તે સહસ્રપર્યંત જપ/આહુતિ સાથે સ્તંભન કરશે।

Verse 98

यश्च शत्रुं हृदि स्थाप्य शत्रूद्वर्तनसंभवम् । मलं धात्रीफलैः सार्धं मोहनं स करिष्यति

જે સાધક શત્રુને હૃદયમાં સ્થિર કરીને, શત્રુના ઉદ્વર્તનથી ઉત્પન્ન થયેલ મલને ધાત્રીફળ (આમળા) સાથે પ્રયોગ કરે, તે મોહનકર્મ કરે છે।

Verse 99

यः शत्रोः स्नानजं तोयं गृहीत्वा चाथ कर्दमम् । शिवनिर्माल्यसंयुक्तं जुह्वयिष्यति पावके

જે શત્રુના સ્નાનનું પાણી અને કાદવ લઈને, તેને શિવના નિર્માલ્ય (પૂજા-શેષ) સાથે મિશ્રિત કરી પવિત્ર અગ્નિમાં આહુતિ આપે, તે આ વિધિથી શત્રુને વશ કરે છે।

Verse 100

तवाग्रे स नरो नूनं शत्रुमुच्चाटयिष्यति । एषोपि तव संगेन तव चित्रांगदः प्रियः । संप्राप्स्यति च सत्पूजामनुषंगात्त्वदुद्भवात्

તમારી સમક્ષ તે પુરુષ નિશ્ચયે શત્રુને ઉચ્છાટિત કરી દેશે। અને તમારો પ્રિય ચિત્રાંગદ પણ તમારા સંગથી, તમારાથી ઉદ્ભવેલા શુભ અનુષંગના કારણે, સત્પૂજા પ્રાપ્ત કરશે।

Verse 101

फलवत्युवाच । यदि देव प्रसन्नो मे तथान्यमपि सद्वरम्

ફલવતીએ કહ્યું— હે દેવ! જો તમે મારા પર પ્રસન્ન હો, તો મને બીજો પણ ઉત્તમ વરદાન આપો।

Verse 102

हृदिस्थं देहि मे सौख्यं येन संजायतेऽखिलम् । पिता ममैष जाबालिर्निर्मुक्तो वसनैः सदा

મને તે અંતઃસ્થ, હૃદયનિવાસી સુખ આપો, જેના દ્વારા સર્વ મંગળ ઉત્પન્ન થાય। અને મારા પિતા જાબાલી તો સદા વસ્ત્રોથી વંચિત રહે છે।

Verse 103

अहं यथा तथात्रैव संतिष्ठतु दिवानिशम् । येन संतापमायाति पश्यन्मम विरोधिनीम्

હું જેમ પણ હોઉં તેમ જ તે અહીં જ દિવસ-રાત સ્થિર રહે, જેથી મારી પ્રતિસ્પર્ધીને જોઈને તે દહનકારી સંતાપથી પીડાય।

Verse 104

क्रीडां ब्राह्मणवंशस्य मद्यमांससमुद्भवाम् । मद्यगन्धं समाघ्राति मांसं पश्यति संस्कृतम् । मां स्वच्छंदरतां नित्यं दुःखं याति दिनेदिने

બ્રાહ્મણ વંશને કલંકિત કરતી, દારૂ અને માંસમાંથી ઉદ્ભવેલી એવી ક્રીડા તે જુએ. દારૂની દુર્ગંધ સૂંઘે, તૈયાર કરેલું માંસ જુએ; અને મને સદા સ્વેચ્છાનુસાર રત જોઈને તે દિવસે દિવસે દુઃખમાં ડૂબે।

Verse 105

श्रीभगवानुवाच । एवं भविष्यति प्रोक्तं संजातं चाधुना शुभे । अहं यास्यामि कैलासं त्वं तिष्ठात्र यथोदिता

શ્રીભગવાન બોલ્યા—હે શુભે, તું જેમ કહ્યું તેમ જ થશે; અને તે અત્યારે જ બની પણ ગયું છે. હું કૈલાસ જઈશ; તું અહીં મારી આજ્ઞા મુજબ જ રહે।

Verse 106

सूत उवाच । एवं स भगवान्प्रोक्त्वा गतश्चादर्शनं हरः । योगिन्यश्चैव ताः सर्वाः स्वेस्वे स्थाने व्यवस्थिताः

સૂત બોલ્યા—આમ કહી ભગવાન હર અદૃશ્ય થઈ ગયા. અને તે સર્વ યોગિનીઓ પણ પોતપોતાના સ્થાને સ્થિર થઈ રહી।

Verse 107

चित्रांगदोपि तत्रैव कृत्वा प्रासादमुत्तमम् । लिंगं संस्थापयामास देवदेवस्य शूलिनः

ચિત્રાંગદે પણ ત્યાં જ ઉત્તમ પ્રાસાદ બાંધી, દેવોના દેવ એવા શૂલધારી ભગવાનનું લિંગ સ્થાપિત કર્યું।

Verse 108

ततश्चाराधयामास दिवारात्रमतंद्रितः

ત્યારબાદ તે અવિરત, અશ્રાંત અને અડગ ભાવથી દિવસ-રાત આરાધના કરતો રહ્યો।

Verse 109

ततः संवत्सरस्यांते व्याधिमुक्तः सुरूपधृक् । विमानवरमारूढो जगाम त्रिदशालयम् । सोऽपि जाबालिनामाथ विवस्त्र समपद्यत

પછી એક વર્ષના અંતે તે રોગમુક્ત થઈ સુંદર રૂપ ધારણ કર્યુ. શ્રેષ્ઠ વિમાન પર આરૂઢ થઈ તે ત્રિદશાલયે (દેવલોકે) ગયો. પરંતુ જાબાલિ પણ ત્યારબાદ વિવસ્ત્રતા (લાજજનક દિનતા)ને પામ્યો।

Verse 110

जनहास्यकरो लोके स्थितस्तत्रैव सर्वदा । पश्यमानो विकारांस्तान्दुःखितः स्वसुतोद्भवान्

લોકમાં લોકોના ઉપહાસનું પાત્ર બની તે ત્યાં જ સદા રહ્યો; પોતાના પુત્રથી ઉત્પન્ન થયેલા તે વિકારો જોઈ તે દુઃખિત થયો।

Verse 111

ततश्च गर्हयामास स्त्रीणां जन्म महामुनिः । तस्मिन्पीठे समासाद्य दुःखेन महताऽन्वितः

ત્યારે તે મહામુનિ સ્ત્રીજન્મની ગર્હા કરવા લાગ્યો. તે પવિત્ર પીઠે પહોંચીને તે મહાદુઃખથી વ્યાપ્ત થયો।

Verse 112

अहो पापात्मनां पुंसां संभविष्यंति योषितः । यासामीदृक्समाचारो द्विजवंशोद्भवास्वपि

“અહો! પાપાત્મા પુરુષોમાંથી સ્ત્રીઓ જન્મે છે; અને દ્વિજવંશમાં જન્મેલી હોવા છતાં તેમનો આચાર એવો થઈ જાય છે!”

Verse 113

सकृदेव मया संगः कृतो नार्या समन्वितः । आजन्ममरणं यावत्पापं प्राप्तं यथेदृशम्

મેં માત્ર એક વાર સ્ત્રી સાથે સંગ કર્યો; છતાં જન્મથી મૃત્યુ સુધી આવું જ પાપ મને પ્રાપ્ત થયું.

Verse 114

ये पुनस्तासु संसक्ताः सदैव पुरुषाधमाः । का तेषां जायते लोके गतिर्वेद्मि न चिंतयन्

અને જે અધમ પુરુષો સદા તેમની સાથે જ આસક્ત રહે છે—આ લોકમાં તેમની શું ગતિ થાય છે, મને ખબર નથી; વિચારતાં પણ કંપે છે.

Verse 115

एवं तस्य ब्रुवाणस्य योगिन्यस्ताः क्रुधान्विताः । तमूचुर्ब्राह्मणं तत्र घृणया परिवारितम्

તે આમ બોલતો હતો ત્યારે ક્રોધથી ભરેલી તે યોગિનીઓએ ત્યાં તે બ્રાહ્મણને તિરસ્કારભાવે ઘેરીને કહ્યું.

Verse 116

योगिन्य ऊचुः । मा निंदां कुरु मूढात्मंस्त्वं स्त्रीणां योगमाश्रितः । एतच्चराचरं विश्वं स्त्रीभिः संधार्यते यतः

યોગિનીઓ બોલ્યાં—હે મૂઢ! સ્ત્રીઓની નિંદા ન કર; તું પણ સ્ત્રીયોગશક્તિનો આશ્રય રાખે છે. કારણ કે આ ચલ-અચલ સમગ્ર વિશ્વ સ્ત્રીશક્તિઓથી જ ધારિત છે.

Verse 117

याभिः संजनितः शेषः कूर्मश्च तदनंतरम् । याभ्यां संधार्यते पृथ्वी यस्यां विश्वं प्रतिष्ठितम्

જેનાથી શેષ ઉત્પન્ન થયો અને ત્યારબાદ કૂર્મ પણ; જેમના દ્વારા પૃથ્વી ધારિત છે—જેનામાં આ સમગ્ર વિશ્વ પ્રતિષ્ઠિત છે.

Verse 118

धन्येयं ते सुता मूढ या प्राप्ता योगमुत्तमम् । प्राप्ता च परमं स्थानं स्तोकैरेवात्र वासरैः

હે મૂઢ! તારી પુત્રી ખરેખર ધન્ય છે; તેણે ઉત્તમ યોગ પ્રાપ્ત કર્યો છે અને અહીં થોડા જ દિવસોમાં પરમ પદને પામી છે।

Verse 119

त्वं पुनर्मूर्खतां प्राप्तश्छांदसं मार्गमास्थितः । अविद्यया समायुक्तः संसारेऽत्र भ्रमिष्यसि

પણ તું ફરી મૂર્ખતામાં પડી છાન્દસ માર્ગને આશ્રયે ગયો છે; અવಿದ್ಯાથી જોડાઈને આ સંસારચક્રમાં ભટકતો રહેશે।

Verse 120

मुनिरुवाच । स्त्रियो निंद्यतमाः सर्वाः सर्वावस्थासु दुःखदाः । इहलोके परे चैव ताभ्यः सौख्यं न लभ्यते

મુનિએ કહ્યું—“સ્ત્રીઓ સર્વે અત્યંત નિંદનીય છે; સર્વ અવસ્થામાં દુઃખદાયી છે. ઇહલોક અને પરલોકમાં પણ તેમનાથી સુખ મળતું નથી.”

Verse 121

यदर्थं निहतः शुम्भो निशुम्भश्च महासुरः । रावणो दण्डभूपश्च तथान्येऽपि सहस्रशः

જે હેતુથી મહાસુર શુંભ-નિશુંભનો સંહાર થયો, અને રાવણ તથા રાજા દંડ પણ દંડિત થઈ પતિત થયા, તેમજ અન્ય હજારો—એ જ હેતુ આ તીર્થમાહાત્મ્યમાં પ્રગટ થાય છે।

Verse 122

प्राप्य तादृग्द्विजं कांतं गौतमं स्त्रीस्वभावतः । अहिल्या शक्रमासाद्य चकमे शीलवर्जिता

એવા યોગ્ય અને પ્રિય દ્વિજ ગૌતમને પામ્યા છતાં, સ્ત્રીસ્વભાવના કારણે, શીલવિહોણી અહલ્યા શક્ર (ઇન્દ્ર) પાસે જઈ તેની સાથે સંગની ઇચ્છા કરવા લાગી।

Verse 123

कन्योवाच । यच्च निंदसि मूढात्मन्संति निंद्याश्च योषितः । तद्वदस्व मया सार्धं येन त्वां बोधयाम्यहम्

કન્યાએ કહ્યું—હે મૂઢાત્મન્! તું સ્ત્રીઓની નિંદા કરે છે અને કહે છે કે કેટલીક સ્ત્રીઓ નિંદનીય છે. તે બધું મારી સાથે વિસ્તારે કહી દે, જેથી હું તને સમ્યક્ બોધ આપી શકું।

Verse 124

न तेऽस्ति हृदये बुद्धिर्न लज्जा न दया मुने । किमंत्यजोऽपि तत्कर्म कुरुते यत्त्वया कृतम्

હે મુને! તારા હૃદયમાં બુદ્ધિ નથી, લાજ નથી, દયા નથી. તું જે કર્મ કર્યું છે, તે તો અંત્યજ પણ ન કરે।

Verse 125

अहं तावत्प्रहारेण त्वया व्यापादिताऽधम । स्त्रीहत्योद्भवपापस्य न चिन्ता विधृता हृदि

હે અધમ! તારા પ્રહારથી હું નિશ્ચયે મારાઈ ગઈ છું; છતાં સ્ત્રીહત્યાથી ઉત્પન્ન પાપની ચિંતા મેં હૃદયમાં ધારણ કરી નથી।

Verse 126

विशेषेण सुतायाश्च कोपाविष्टेन चेतसा । गच्छंति पातकान्यत्र प्रायश्चित्तैः पृथग्विधैः

અહીં વિવિધ પ્રકારના અલગ અલગ પ્રાયશ્ચિત્તોથી પાપો દૂર થાય છે—વિશેષ કરીને ક્રોધાવેશિત ચિત્તથી કરેલા પાપો, તેમજ પોતાની પુત્રી સંબંધિત પાપો પણ।

Verse 127

स्त्रीवधोत्थं पुनर्याति यदि तत्त्वं प्रकीर्तय । एतन्मे न च दुःखं स्याद्यद्धतास्मि द्विजाधम

જો તું સાચું તત્ત્વ યથાર્થ રીતે પ્રકીર્તન કરે, તો સ્ત્રીવધથી ઉત્પન્ન પાપ ફરી તારા પર જ પાછું આવશે. મને તેમાં દુઃખ નથી—કે હું એક દ્વિજાધમના હાથે મારાઈ છું।

Verse 128

यच्छप्ता नग्नसद्भावं नीता तत्पातकं च ते । कल्पांतेऽपि सुदुर्बुद्धे न संयास्यति कुत्रचित्

શાપના કારણે તું નગ્ન અવસ્થામાં ધકેલાયો; એ જ પાતક તારા પર આવી પડ્યું. હે દુર્બુદ્ધિ, કલ્પાંતેય તારો આ પાપ ક્યાંય નાશ પામશે નહીં.

Verse 129

तस्माद्भुंक्ष्व सुदुःखार्तः स्थितोऽत्रैव मया सह । न भूयो निंदसि प्रायो न च व्यापादयिष्यसि

અતએવ, હે ભારે દુઃખથી પીડિત, મારી સાથે અહીં જ રહી ભોજન કર. હવે તું પહેલાંની જેમ નિંદા નહીં કરે અને ફરી હિંસા કે હાનિ પણ નહીં કરશ.

Verse 130

अनिंद्या योषितः सर्वा नैता दुष्यंति कर्हिचित् । मासिमासि रजो ह्यासां दुष्कृतान्यपकर्षति

સ્ત્રીઓ નિંદનીય નથી; તેઓ ક્યારેય દૂષિત થતી નથી. કારણ કે માસે માસે તેમનો રજઃસ્રાવ તેમના દુષ્કર્મોને ખરેખર દૂર ખેંચી લે છે.

Verse 131

मुनि रुवाच । स्त्रियः पापसमाचारा नैताः शुध्यंति कर्हिचित् । परकांते रतिर्यासामंत्यजत्वं प्रयच्छति

મુનિએ કહ્યું— પાપાચાર કરનારી સ્ત્રીઓ ક્યારેય શુદ્ધ થતી નથી. અને જેમની રતિ પરના પ્રિયમાં હોય, તેમને અંત્યજત્વ (બહિષ્કૃત સ્થિતિ) પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 132

कन्योवाच । मा मैवं वद मूढात्मन्नमेध्या इति योषितः । अत्र श्लोकः पुरा गीतो मनुना तं निबोध मे

કન્યાએ કહ્યું— હે મૂઢાત્મન, આવું ન બોલ; સ્ત્રીઓને ‘અપવિત્ર’ ન કહો. અહીં મનુએ પૂર્વે ગાયેલો એક શ્લોક છે; તે મારી પાસેથી જાણ.

Verse 133

ब्राह्मणाः पादतो मेध्या गावो मेध्यास्तु पृष्ठतः । अजाश्वा मुखतो मेध्या स्त्रियो मेध्याश्च सर्वतः

બ્રાહ્મણો પગ તરફથી પવિત્ર છે; ગાયો પીઠ તરફથી પવિત્ર છે. બકરાં અને ઘોડાં મુખ તરફથી પવિત્ર છે; અને સ્ત્રીઓ સર્વ રીતે પવિત્ર છે.

Verse 134

मुनिरुवाच । ब्राह्मणाः सर्वतो मेध्या गावो मेध्याश्च सर्वतः । अजाश्वा मुखतो मेध्या न मेध्याश्च स्त्रियः क्वचित्

મુનિએ કહ્યું— બ્રાહ્મણો સર્વ રીતે પવિત્ર છે અને ગાયો પણ સર્વ રીતે પવિત્ર છે. બકરાં અને ઘોડાં મુખ તરફથી પવિત્ર છે; પરંતુ સ્ત્રીઓ ક્યારેય પવિત્ર નથી.

Verse 135

कन्योवाच । तस्य चिंतामणिर्हस्ते तस्य कल्पद्रुमो गृहे । कुबेरः किंकरस्तस्य यस्य स्यात्कामिनी गृहे

કન્યાએ કહ્યું— જેના ઘરમાં પ્રિય કામિની હોય, તેના હાથમાં ચિંતામણિ છે, તેના ઘરમાં કલ્પવૃક્ષ છે; અને કુબેર પણ તેનો સેવક બની જાય છે.

Verse 136

मुनिरुवाच । तस्यापदोऽखिला दुःखं दुःखं तस्याखिलं गृहे । नरकः सर्वतस्तस्य यस्य स्यात्कामिनीगृहे

મુનિએ કહ્યું— જેના ઘરમાં કામિની હોય, તેના માટે દરેક આપત્તિ દુઃખરૂપ છે; તેના ઘરમાં બધું જ દુઃખ છે. નરક તેને સર્વ તરફથી ઘેરી લે છે.

Verse 137

कन्योवाच । यानि कान्यत्र सौख्यानि भोगस्थानानि यानि च । धर्मार्थकामजातानि तानि स्त्रीभ्यो भवंति हि

કન્યાએ કહ્યું— અહીં જે જે સુખો છે અને જે જે ભોગસ્થાનો છે, ધર્મ-અર્થ-કામથી ઉત્પન્ન તે બધું નિશ્ચયે સ્ત્રીઓના કારણે જ થાય છે.

Verse 138

मुनिरुवाच । यानि कानि सुदुःखानि क्लेशानि यानि देहिनाम् यानि कष्टान्यनिष्टानि स्त्रीभ्यस्तानि भवंति च

મુનિએ કહ્યું—દેહધારી જીવોને જે જે ઘોર દુઃખ, ક્લેશ, કષ્ટ અને અનિષ્ટ આપત્તિઓ થાય છે, તે બધું પણ સ્ત્રીના કારણે જ ઉપજે છે।

Verse 139

कन्योवाच । धर्मार्थकाममोक्षान्स्त्री चतुरोऽपि चतसृभिः । वह्निप्रदक्षिणाभिस्तान्विवाहेऽपि प्रदर्शयेत्

કન્યાએ કહ્યું—વિવાહમાં પવિત્ર અગ્નિની ચાર પ્રદક્ષિણાઓ દ્વારા સ્ત્રી ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ—આ ચાર પુરુષાર્થોને પણ પ્રગટ કરે છે।

Verse 140

मुनिरुवाच । संसारभ्रमणं नारी प्रथमेऽपि समागमे । वह्निप्रदक्षिणान्यायव्याजेनैव प्रदर्शयेत्

મુનિએ કહ્યું—પ્રથમ સમાગમમાં જ સ્ત્રી, પવિત્ર અગ્નિની પ્રદક્ષિણાના ન્યાયના બહાને, સંસારભ્રમણને જ દેખાડે છે।

Verse 141

कन्योवाच । के नाम न विरज्यंति ज्ञानाढ्या अपि मानवाः । कर्णांतलग्ननेत्रांतां दृष्ट्वा पीन पयोधराम्

કન્યાએ કહ્યું—કોણ રાગથી ન હલાય? જ્ઞાનસમૃદ્ધ માનવો પણ, કાનની સીમા સુધી પહોંચે તેવી દૃષ્ટિવાળી અને પીન પયોધરાવાળી સ્ત્રીને જોઈ ચંચળ થાય છે।

Verse 142

मुनिरुवाच । के नाम न विनश्यंति मूढज्ञाना नितंबिनीम् । रम्यबुद्ध्योपसर्पंति ये ज्वालाः शलभा इव

મુનિએ કહ્યું—કોણ વિનાશ પામતો નથી? જેમનું ‘જ્ઞાન’ મૂર્ખતા છે, તેઓ રમ્ય માની નિતંબિની પાસે એવી જ રીતે ધસી જાય છે, જેમ શલભ જ્વાળામાં।

Verse 143

कन्योवाच । निर्मुखौ च कठोरौ च प्रोद्धतौ च मनोरमौ । स्त्रीस्तनौ सेवते धन्यो मधुमांसे विशेषतः

કન્યા બોલી—મુખ વિનાના હોવા છતાં તે કઠોર, ઉન્નત અને મનોહર છે. જે સ્ત્રીના સ્તનોનું સેવન કરે તે ધન્ય—વિશેષ કરીને મધુમાસે (વસંતકાળે)।

Verse 144

मुनिरुवाच । आभोगिनौ मंडलिनौ तत्क्षणान्मुक्तकंचुकौ । वरमाशीविषौ स्पृष्टौ न तु पत्न्याः पयोधरौ

મુનિ બોલ્યા—ક્ષણમાં કંચુક છોડનારા, ફણધારી અને કુંડળી મારેલા બે સર્પોને સ્પર્શ કરવો શ્રેય; પરંતુ પત્નીના પયોધરોને સ્પર્શ કરવો નહીં।

Verse 145

कन्योवाच । न चासां रचनामात्रं केवलं रम्यमंगिभिः । परिष्वंगोऽपि रामाणां सौख्याय पुलकाय च

કન્યા બોલી—દેહધારીઓને માત્ર તેમની અંગરચના જ રમ્ય નથી; પ્રિય રમણીઓનો પરિષ્વંગ પણ સુખ અને પુલક (રોમહર્ષ) આપે છે।

Verse 146

मुनिरुवाच । न चासां रचनामात्रं रम्यं स्यात्पापदं दृशः । वपुः स्पृष्टं विनाशाय स्त्रीणां प्रेत्य नरकाय च

મુનિ બોલ્યા—તેમની દેહરચના ખરેખર રમ્ય નથી; નજર માટે તે પાપનું કારણ બને છે. સ્ત્રીદેહનો સ્પર્શ વિનાશ કરે છે અને મૃત્યુ પછી નરકનું કારણ બને છે।

Verse 147

कन्योवाच । को नाम न सुखी लोके को नाम सुकृती न च । स्पृहणीयतमः को न स्त्रीजनो यस्य रज्यते

કન્યા બોલી—લોકમાં કોણ સુખી નથી? કોણ સુકૃતિવાળો નથી? અને કોણ સર્વाधिक સ્પૃહણીય નથી—જેનાં પ્રત્યે સ્ત્રીજન રાગ પામે છે?

Verse 148

मुनिरुवाच । को न मुक्तिं व्रजेत्तत्र को न शस्यतरो भवेत् । को न स्यात्क्षेमसंयुक्तः स्त्रीजने यो न रज्यते

મુનિએ કહ્યું—ત્યાં કોણ મુક્તિ તરફ ન જાય? કોણ ખરેખર પ્રશંસનીય ન બને? જે સ્ત્રીજનના સંગમાં રાગ રાખતો નથી, તે કોણ ક્ષેમ-કલ્યાણથી યુક્ત ન બને?

Verse 149

कन्योवाच । संसारांतः प्रसुप्तस्य कीटस्यापि प्ररोचते । स्त्रीशरीरं नरस्यात्र किं पुनर्न विवेकिनः

કન્યાએ કહ્યું—સંસારના કાદવમાં સૂતા કીડાને પણ કંઈક તો રોચે છે; તો આ લોકમાં નરને સ્ત્રીશરીર આકર્ષક લાગે તેમાં આશ્ચર્ય શું—ખાસ કરીને અવિવેકીને!

Verse 150

मुनिरुवाच । अमेध्यजा तस्य यथा तथा तद्रोचनं कृमेः । तथा संसारसूतस्य स्त्रीशरीरं च कामिनः

મુનિએ કહ્યું—જેમ અશુચિમાંથી જન્મેલો કીડો એ જ અશુચિને રોચક માને છે; તેમ સંસારના તંતુઓમાં ગૂંથાયેલો કામાસક્ત નર સ્ત્રીશરીરમાં જ આસક્તિ અને આનંદ જુએ છે।

Verse 151

कन्योवाच । सौख्यस्थानं नृणां किंचिद्वेधसा ऽन्यदपश्यता । शाश्वतं चिंतयित्वाथ स्त्रीरत्नमिदमाहृतम्

કન્યાએ કહ્યું—વિધાતાએ નરો માટે સુખનું બીજું કોઈ સ્થાન ન જોઈ, શાશ્વતનું ચિંતન કરીને પછી આ સ્ત્રી-રત્નને પ્રગટ કર્યું।

Verse 152

मुनिरुवाच । बंधनं जगतः किंचिद्वेधसाऽन्यदपश्यता । स्त्रीरूपेण ततः कोपि पाशोऽयं स्त्रीमयः कृतः

મુનિએ કહ્યું—વિધાતાએ જગત માટે બંધનનું બીજું કંઈ ન જોઈ, સ્ત્રીરૂપે આ પાશ રચ્યો—આ મોહમય સ્ત્રીબંધન।

Verse 153

सूत उवाच । एवं स मुनिशार्दूलस्तयातीव समागमे । निरुत्तरीकृतो यावत्ततः प्राह निजां सुताम्

સૂતજી બોલ્યા—આ રીતે સંવાદસમાગમમાં તેણીના યોગ્ય ઉત્તરોથી તે મુનિશાર્દૂલ નિરુત્તર બની થોડો સમય મૌન રહ્યો; પછી પોતાની પુત્રીને કહ્યું।

Verse 154

मुनिरुवाच । त्वया सह न संवादो मया कार्योऽधुना क्वचित् । या त्वं बालापि मामेवं निषेधयसि सर्वतः

મુનિ બોલ્યા—હવે તારા સાથે મારે ક્યાંય પણ સંવાદ કરવો નથી; કારણ કે તું બાળા હોવા છતાં મને આ રીતે સર્વ રીતે રોકે છે।

Verse 155

तस्माद्धन्यतरं मन्ये अहमात्मानमद्य वै । यस्य मे त्वं सुता ईदृगीदृक्छास्त्रविचक्षणा

અતએવ આજે હું પોતાને અતિ ધન્ય માનું છું—કારણ કે તું મારી પુત્રી છે, એવી વિવેકશીલ અને શાસ્ત્રવિચારમાં નિપુણ।

Verse 156

तस्मान्न मे महाभागे कोपः स्वल्पोऽपि विद्यते । तस्माद्यथेच्छया क्रीडां कुरु योगिनिमध्यगा

અતએવ, હે મહાભાગે, મારામાં અણુમાત્ર પણ ક્રોધ નથી. તેથી તારી ઇચ્છા મુજબ ક્રીડા કર—હે યોગિનીઓની વચ્ચે વિહરનારિ।

Verse 157

ततः सा लज्जिता दृष्ट्वा पितरं स्नेहवत्सलम् । प्रणिपत्य पुनःप्राह योगिनीमध्यसंस्थिता

પછી તે સ્નેહથી ભરેલા પિતાને જોઈ લજ્જિત થઈ; યોગિનીઓની વચ્ચે બેઠી રહી પ્રણામ કરીને ફરી બોલી।

Verse 158

अज्ञानाद्यदि वा ज्ञानात्त्वं निषिद्धो मया प्रभो । क्षंतव्यं सकलं मेऽद्य वालिकाया विशेषतः

હે પ્રભુ! અજ્ઞાનથી કે (ભ્રમિત) જ્ઞાનથી પણ જો મેં તમને રોક્યા હોય, તો આજે મારા સર્વ અપરાધ ક્ષમા કરશો—વિશેષ કરીને હું તો માત્ર બાલિકા છું।

Verse 159

अत्र पीठे समागत्य प्रथमं ते द्विजोत्तमाः । पूजां सर्वे करिष्यंति मानवा भक्तितत्पराः । पश्चाच्च सर्वपीठस्य यास्यंति च परां गतिम्

આ પવિત્ર પીઠે પ્રથમ આવી શ્રેષ્ઠ દ્વિજોની પૂજા થાય છે; અને ભક્તિમાં તત્પર માનવજન પણ અહીં પૂજન કરે છે। ત્યારબાદ આ પરમ પીઠના પ્રસાદથી તેઓ પરમ ગતિને પામે છે।

Verse 160

एवं सा तत्र संजाता जाबालिमुनिसंभवा । जाबालिश्च मुनिश्रेष्ठस्तथा चित्रांगदेश्वरः

આ રીતે તે ત્યાં જન્મી—મુનિ જાબાલિની સંતાનરૂપે. અને મુનિશ્રેષ્ઠ જાબાલિ પણ ત્યાં હતા, તેમજ ચિત્રાંગદેશ્વર (ચિત્રાંગના સ્વામી) પણ ત્યાં હતા।

Verse 161

त्रयाणामपि यस्तेषां पूजां मर्त्यः समाचरेत् । दिवसेदिवसे तत्र स सिद्धिं समवाप्नुयात्

જે કોઈ મનુષ્ય ત્યાં તે ત્રણેની પૂજા દિવસેદિવસ કરે છે, તે નિશ્ચયે સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 162

नासाध्यं विद्यते किंचित्तावदत्र धरातले । पूज्यते भूमिपालाद्यैर्भोगान्दिव्यांस्तथा लभेत्

આ ધરાતલ પર અહીં કશુંય અસાધ્ય નથી. મનુષ્ય ભૂમિપાલો વગેરેમાં પણ પૂજ્ય બને છે અને દિવ્ય ભોગો તથા આશીર્વાદો પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 163

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स मुनिः सा च कन्यका । पूजनीया विशेषेण स देवोऽथ महेश्वरः

અતએવ સર્વ પ્રયત્નથી તે મુનિ અને તે કન્યાની વિશેષરૂપે પૂજા કરવી જોઈએ; તેમજ તે દેવ મહેશ્વરની પણ આરાધના કરવી જોઈએ।

Verse 164

एतद्वः सर्वमाख्यातमाख्यानं सर्वकामदम् । पठतां शृण्वतां चैव इहलोके परत्र च

આ બધું તમને કહેલું છે—આ આખ્યાન સર્વકામદાયક છે. જે પાઠ કરે છે અને જે શ્રવણ કરે છે, તેમને ઇહલોક અને પરલોક—બન્નેમાં ફળ આપે છે।