Adhyaya 65

Verse 1

सूत उवाच । उषित्वा सप्तरात्राणि तीर्थेस्मिन्भ्रातृभिः सह । युधिष्ठिरो महातेजा गमनायोपचक्रमे

સૂત બોલ્યા—આ તીર્થમાં ભાઈઓ સાથે સાત રાત્રિઓ નિવાસ કરીને મહાતેજસ્વી યુધિષ્ઠિરે પ્રસ્થાનની તૈયારી આરંભી।

Verse 2

प्रभाते विमले स्नात्वा देवीर्लिंगान्यथार्च्य च । कृत्वा प्रदक्षिणं क्षेत्रं देवीस्तोत्रं जजाप सः । प्रयाणकालेषु सदा जप्यं कृष्णेन कीर्तितम्

નિર્મળ પ્રભાતે સ્નાન કરીને, દેવીઓ અને લિંગોની યથાવિધિ પૂજા કરી, ક્ષેત્રની પ્રદક્ષિણા કરીને તેણે દેવીસ્તોત્રનો જપ કર્યો—કૃષ્ણે કહેલું કે પ્રસ્થાનકાળે સદા જપવું જોઈએ।

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । देवि पूज्ये महाशक्ते कृष्णस्य भगिनि प्रिये । नत्वा त्वां शरणं यामि मनोवाक्कायकर्मभिः

યુધિષ્ઠિર બોલ્યા—હે દેવી, પૂજનીયે, હે મહાશક્તિ, કૃષ્ણની પ્રિય ભગિની! તમને નમસ્કાર કરીને હું મન, વાણી, કાયાં અને કર્મથી તમારી શરણમાં આવું છું।

Verse 4

संकर्षणाभयदाने कृष्णच्छविसमप्रभे । एकानंशे महादेवि पुत्रवत्त्राहि मां शिव

હે સંકર્ષણને અભયદાન આપનારિ, હે કૃષ્ણછવિ સમાન પ્રભાવાળી, હે એકાનંશા મહાદેવી, હે શિવે! મને પુત્ર સમ રક્ષા કર।

Verse 5

त्वया ततमिदं विश्वं जगदव्यक्तरूपया । इति मत्वा त्वां गतोऽस्मि शरणं त्राहि मां शुभे

હે શુભે! અવ્યક્તરૂપે જગતને વ્યાપીને તું જ આ સમગ્ર વિશ્વમાં વ્યાપ્ત છે—એવું જાણી હું તારી શરણમાં આવ્યો છું; મને રક્ષા કર।

Verse 6

कार्यारम्भेषु सर्वेषु सानुगेन मया तव । स्व आत्मा कल्पितो भद्रे ज्ञात्वैतदनुकंप्यताम

હે ભદ્રે! સર્વ કાર્યના આરંભે હું મારા અનુચરો સહિત તને જ મારા સ્વાત્મસ્વરૂપે માનીને આવાહન કરતો આવ્યો છું. આ જાણીને કૃપા કર.

Verse 7

सूत उवाच । इति ब्रुवाणं राजानं शिरोबद्धाजलिं तदा । वायुपुत्रः प्रहस्यैव सासूयमिदमब्रवीत्

સૂત બોલ્યા—રાજા આમ બોલતો હતો અને માથા ઉપર અંજલિ બાંધી ઊભો હતો; ત્યારે વાયુપુત્ર હસીને, થોડા વ્યંગ્ય સાથે આ રીતે બોલ્યો.

Verse 8

ये त्वां राजन्वदंत्येवं सर्वज्ञोऽयं युधिष्ठिरः । वृथैव वचनं तेषां यतस्त्वं वेत्सि नाण्वपि

હે રાજન! જે લોકો કહે છે—‘આ યુધિષ્ઠિર સર્વજ્ઞ છે’—તેમનું વચન વ્યર્થ છે; કારણ કે તું તો અણુમાત્ર પણ જાણતો નથી.

Verse 9

को हि प्रज्ञावतां मुख्यः सर्वशास्त्रविदांवरः । स्त्रीणां शरणमापद्येदृजुर्बुद्धिर्यथा भवान्

જે પ્રાજ્ઞોમાં મુખ્ય અને સર્વ શાસ્ત્રવિદોમાં શ્રેષ્ઠ હોય, તે કોણ સ્ત્રીઓનું શરણ લે—સરળ બુદ્ધિ ધરાવતો કહેવાતો તું જેમ લીધું તેમ?

Verse 10

यतस्त्वमेव वेत्सीदं सर्वशास्त्रेषु कीर्त्यते । जडेयं प्रकृतिर्मूढा यया संमोह्यते जगत्

કારણ કે સર્વ શાસ્ત્રોમાં જે કીર્તિત છે તે તું પોતે જાણે છે—આ પ્રકૃતિ જડ અને મોહિની છે; તેના દ્વારા જ સમગ્ર જગત મોહિત થાય છે.

Verse 11

सचेतनं च पुरुषं प्रकृतिं च विचेतनाम् । प्राहुर्बुधा नराध्यक्ष पुंसश्चप्रकृतिः प्रिया

બુદ્ધિમાનો કહે છે—પુરુષ ચેતન છે અને પ્રકૃતિ અચેતન છે. હે નરાધિપ, તેઓ એમ પણ કહે છે કે દેહધારીઓને પ્રકૃતિ પ્રિય છે.

Verse 12

तत्स्वयं पुरुषो भूत्वा युधिष्ठिर वृथामते । प्रकृतिं नौषि नत्वा तां हासो मेऽतीव जायते

અતએવ, હે યુધિષ્ઠિર, તું સ્વયં પુરુષ હોવા છતાં—હે વ્યર્થમતિ—પ્રકૃતિને નમસ્કાર કરીને તેની જ શરણ લે છે; આ મને અત્યંત હાસ્ય કરાવે છે.

Verse 13

आरोहयेच्छिरो नैव क्वचिद्धित्वा उपानहौ । यथा स मूढो भवति देवीभक्तिरतस्तथा

જેમ યોગ્ય મર્યાદા છોડીને કોઈ ક્યારેય પગરખાં માથા પર ચઢાવતો નથી, તેમ જ માત્ર પ્રકૃતિ-રૂપ દેવીમાં જ આસક્ત ભક્તિ પણ મૂર્ખતા બને છે.

Verse 14

यदि ते बन्दिवत्पार्थ तिष्ठेद्वाण्यनिवारिता । तत्किमर्थं महादेवं न स्तौषि त्रिपुरान्तकम्

હે પાર્થ, જો તારી વાણી બંદી જેવી નિર્વિઘ્ન ઊભી હોય, તો પછી ત્રિપુરાંતક મહાદેવની સ્તુતિ કેમ નથી કરતો?

Verse 15

अलक्ष्यमिति वा मत्वा महेशानं महामते । ततः किमर्थ दाशार्हं न स्तौषि पुरुषोत्तमम्

અથવા, હે મહામતિ, જો તું મહેશાનને અલક્ષ્ય માને છે, તો પછી દાશાર્હ પુરુષોત્તમની સ્તુતિ કેમ નથી કરતો?

Verse 16

यस्य प्रसादादस्माभिः प्राप्ता द्रुपदनंदिनी । इन्द्रप्रस्थे तथा राज्यं राजसूयस्त्वया कृतः

જેનાં પ્રસાદથી અમને દ્રુપદનંદિની (દ્રૌપદી) પ્રાપ્ત થઈ; તેમજ ઇન્દ્રપ્રસ્થમાં તું રાજ્ય પામ્યો, અને રાજસૂય યજ્ઞ પણ તું જ સંપન્ન કર્યો।

Verse 17

विजयेन धनुर्लब्धं जरासन्धो मया हतः । प्रत्याहर्तुं तथेच्छामः कौरवेभ्यः स्वकां श्रियम्

વિજયથી ધનુષ્ય પ્રાપ્ત થયું, અને જરાસંધને મેં સંહાર્યો; તેથી કૌરવો પાસેથી અમારી જ યોગ્ય સમૃદ્ધિ પાછી મેળવવા ઇચ્છીએ છીએ।

Verse 18

यस्य प्रसादात्तं मुक्त्वा कृष्णं हा स्तौषि यज्जयी । अथ स्वयं कौरवाणामुत्पन्नं कुलसत्तमे

જેનાં પ્રસાદથી તું વિજયી છે, તેમને છોડીને હાય! તું કૃષ્ણની સ્તુતિ કરે છે. તેથી, હે કુલશ્રેષ્ઠ, કૌરવોમાંથી ઉત્પન્ન થયેલું આ સંકટ ખરેખર આવી પડ્યું છે।

Verse 19

जानन्नात्मानमल्पत्वाद्बुद्धेर्न स्तौषि यादवम् । तत्किमर्थं महावीर्यं न स्तौष्यर्जुनमुत्तमम्

પોતાને બુદ્ધિમાં અલ્પ જાણીને તું યાદવ (કૃષ્ણ)ની સ્તુતિ કરતો નથી; તો પછી કયા કારણે મહાવીર્યશાળી, પરમ ઉત્તમ અર્જુનની પણ સ્તુતિ કરતો નથી?

Verse 20

येन विद्धं पुरा लक्ष्यं येन कर्णादयो जिताः । येन तत्खांडवं दग्धं यज्ञे येन नृपा जिताः

જેણે પૂર્વે લક્ષ્ય ભેદ્યું; જેમણે કર્ણ આદિને પરાજિત કર્યા; જેમણે તે ખાંડવ વન દગ્ધ કર્યું; અને યજ્ઞમાં જેમણે રાજાઓને જીત્યા—

Verse 21

श्रूयते येन विक्रम्य महेशानोऽपि निर्जितः । स्वर्लोकसंस्थितस्यास्य शरणं याहि स्तौषि च

સાંભળવામાં આવે છે કે તેના મહાવિક્રમથી મહેશાન (શિવ) પણ જાણે પરાજિત થયા. તેથી સ્વર્ગલોકમાં સ્થિત તે પ્રભુની શરણમાં જા અને ભક્તિપૂર્વક તેની સ્તુતિ કર.

Verse 22

अथवा तेन शक्रेण राज्यं मे नार्पितं कुतः । इति मत्वा वृथैव त्वं न स्तौषि भ्रातरं मम

અથવા શું તું એમ માને છે કે શક્ર (ઇન્દ્ર) એ મને રાજ્ય અર્પણ કર્યું નથી? એવું વિચારીને તું વ્યર્થ જ મારા ભાઈની સ્તુતિ કરતો નથી.

Verse 23

ततो मां वा कथं वीरं न स्तौषि त्वं युधिष्ठिर । येन त्वं रक्षितः पूर्वं लाक्षागेहाग्निमध्यतः

તો હે વીર યુધિષ્ઠિર, તું મને પણ કેમ નથી સ્તુતિત કરતો? જેણે પહેલાં લાખાગૃહની અગ્નિ વચ્ચેમાંથી તારો રક્ષણ કર્યો હતો.

Verse 24

वृक्षेणाहत्य मद्रेशो नदीं शुष्कां प्रसारितः । राजराजस्तथा येन जरासंधो निपातितः

વૃક્ષના પ્રહારથી મદ્રેશને પાડી દેવાયો; સૂકી નદી પણ વહેતી કરાઈ; તેમજ રાજરાજ જરાસંધને પણ તેણે જ ધરાશાયી કર્યો.

Verse 25

पूर्वा दिङ्निर्जिता येन येन पूर्वं बको हतः । हिडम्बश्च महावीरः किर्मीरश्चाधुना वने

જેણે પૂર્વ દિશા જીતેલી; જેણે પહેલાં બકનો વધ કર્યો; અને વનમાં મહાવીર હિડંબ તથા હવે કીર્મીરને પણ (હત કર્યો).

Verse 26

कालेकाले च रक्षामि त्वामेवाहं सदानुगः । न तां पश्यामि रक्षंतीं नत्वा यां स्तौषि भारत

હે ભારત! હું તો કાળે કાળે તારી રક્ષા કરું છું, સદા તારી સાથે અનુગામી રહીને. છતાં જેને તું નમસ્કાર કરીને સ્તુતિ કરે છે, તેને તારી રક્ષા કરતી હું નથી જોતો.

Verse 27

अथ क्षुधाबलं ज्ञात्वा मामौदरिकसत्तमम् । क्रूरं साहसिकं चैव न स्तौषि क्षमिणां वरः

અથવા મારી ક્ષુધાજન્ય શક્તિ જાણીને—મને, ઉદરલોલુપોમાં શ્રેષ્ઠ—ક્રૂર અને સાહસિક માનીને પણ, હે ક્ષમાશીલોમા વરા, તું મારી સ્તુતિ કરતો નથી.

Verse 28

ततः सुसंयतो भूत्वा प्रणवं समुदीरयन् । कथं न यासि मार्गे त्वं वृथालापो हि दोषभाक्

અતએવ સુસંયમિત બની અને પ્રણવ ‘ૐ’નું ઉચ્ચારણ કરતાં, તું સન્માર્ગે કેમ નથી ચાલતો? કારણ કે વ્યર્થ વાણી દોષની ભાગી બને છે.

Verse 29

प्रेताः पिशाचा रक्षांसि वृथालापरतं नरम् । आविशंति तदाविष्टो वक्ताबद्धं पुनः पुनः

પ્રેત, પિશાચ અને રાક્ષસ વ્યર્થ તથા અસંયત વાણીમાં આસક્ત મનુષ્યમાં પ્રવેશ કરે છે; તેમનાં આવેશથી તે વારંવાર અસમંજસ અને બેફામ બોલે છે.

Verse 30

वृथालापी यदश्नाति यत्करोति शुभं क्वचित् । प्रेतादितृप्तये सर्वमिति शास्त्रविनिश्चयः

વ્યર્થ બોલનાર જે કંઈ ખાય છે અને ક્યારેક જે શુભ કર્મ કરે છે—શાસ્ત્રનો નિશ્ચય છે કે તે બધું પ્રેતાદિની તૃપ્તિ માટે જ થાય છે.

Verse 31

नायं तस्यास्ति वै लोकः कुत एव परो भवेत् । तस्माद्विजानता यत्नात्त्याज्यमेव वृथा वचः

એવા માણસને આ લોકનું પણ કલ્યાણ નથી; તો પરલોક ક્યાંથી થશે? તેથી જે જાણે છે તે પ્રયત્નપૂર્વક વ્યર્થ વચનનો સર્વથા ત્યાગ કરે।

Verse 32

एवं संस्मारितोऽपि त्वं यदि भूयः प्रवर्तसे । भूताविष्टश्चिकित्स्यो नो विविधैरौषधैर्भवान्

આ રીતે યાદ અપાવ્યા છતાં જો તું ફરી એ જ રીતે વર્તે, તો અમે તને ભૂતગ્રસ્ત સમજી વિવિધ ઔષધોથી સારવાર કરીશું।

Verse 33

सूत उवाच । इति प्रवर्णितां श्रुत्वा भीमसेनेन भारतीम् । पटीमिव प्रविततां विहस्याह युधिष्ठिरः

સૂત બોલ્યા—ભીમસેને આ રીતે વિસ્તૃત રીતે કહેલી વાણી, વસ્ત્રની જેમ પથરાયેલી સાંભળી યુધિષ્ઠિરે હસીને કહ્યું।

Verse 34

नूनं त्वमल्पविज्ञानो वेदाधीतास्त्वया वृथा । मातरं सर्वभूतानामंबिकां यन्न मन्यसे

નિશ્ચયે તારો જ્ઞાન અલ્પ છે; તારો વેદાધ્યયન પણ વ્યર્થ થયો—કારણ કે તું સર્વભૂતોની જનની અંબિકાને માતા માનતો નથી।

Verse 35

स्त्रीपक्ष इति मत्वा तामवजानासि भोः कथम् । स्त्री सती न प्रणम्या किं त्वया कुन्ती वृकोदर

‘એ સ્ત્રીઓના પક્ષમાં છે’ એમ માનીને તું તેને કેવી રીતે અવગણે છે? હે વૃકોદર! સતી સ્ત્રીને તું પ્રણામ ન કરેશ—તો કુંતીનું શું?

Verse 36

यदि न स्यान्महामाया ब्रह्मविष्णुशिवार्चिता । तव देहोद्भवः पार्थ कथं स्यात्तत्त्वतो वद

જો બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને શિવ દ્વારા પૂજિત મહામાયા ન હોત, તો હે પાર્થ, તારો દેહોદ્ભવ કેવી રીતે શક્ય થાત? તત્ત્વથી સત્ય કહો।

Verse 37

ईश्वरः परमात्मा तां त्यक्तुं शक्तः कथं न हि । पुनर्भेजे यतो देवीं तेन मन्ये महोर्जिताम्

ઈશ્વર, પરમાત્મા, તેને ત્યાગ કરવા કેવી રીતે અસમર્થ હોઈ શકે? છતાં તેણે ફરી દેવીએ જ આશ્રય લીધો; તેથી હું તેને પરમ મહાશક્તિમતી માનું છું।

Verse 38

वासुदेवोऽपि नित्यं तां स्तौति शक्तिं परात्पराम् । अहं यदि चिकित्स्यः स्यां चिकित्स्यः सोऽपि किं भवान्

વાસુદેવ પણ નિત્ય તે પરાત્પરા શક્તિની સ્તુતિ કરે છે. જો હું ‘ચિકિત્સ્ય’ હોઉં, તો તે પણ ‘ચિકિત્સ્ય’ ઠરે; તો પછી તું શું?

Verse 39

नैवं भूयः प्रवक्तव्यं मौर्ख्यात्प्रति महेश्वरीम् । भूमौ निपत्य शरणं याहि चेत्सुखमिच्छसि

મહેશ્વરી વિરુદ્ધ મૂર્ખતાથી ફરી આવું ન બોલ. કલ્યાણ ઇચ્છતો હોય તો ભૂમિ પર પડી નમસ્કાર કરી તેની શરણમાં જા।

Verse 40

भीम उवाच । सर्वोपायैर्बोधयंति चाटा हस्तगतं नरम् । इदमेवौषधं तत्र तैः सार्धं जल्पनं न हि

ભીમ બોલ્યો—ચાટુકારો સર્વ ઉપાયોથી પોતાના હાથમાં આવેલા માણસને ‘સમજાવતા’ રહે છે. એવા સમયે આ જ ઔષધિ—તેમની સાથે વાતચીત ન કરવી।

Verse 41

मुण्डे मुण्डे मतिर्भिन्ना सत्यमेतन्नृप स्फुटम् । स्वाभीष्टं कुरुते सर्वः कुर्मोऽभीष्टं वयं तथा

હે રાજન્, આ સ્પષ્ટ સત્ય છે કે દરેક મસ્તકની મતિ ભિન્ન હોય છે. સૌ પોતાને ઇષ્ટ તે કરે છે; અમે પણ તેમ જ અમારું ઇષ્ટ કરીશું.

Verse 42

नागायुतसमप्राणो वायुपुत्रो वृकोदरः । न स्त्रियं शरणं गच्छेद्वाङ्मात्रेण कथंचन

દસ હજાર હાથીઓના બળ સમાન પ્રાણબળ ધરાવતો વાયુપુત્ર વૃકોદર કદી પણ કોઈ સ્ત્રીની શરણ ન જાય—વાણી માત્રથી પણ નહીં.

Verse 43

इत्युक्त्वा वचनं भीमो ह्यनुवव्राज तं नृपम् । राजापि सानुगो यातो न साध्विति मुहुर्ब्रुवन्

આ વચન કહી ભીમ તે રાજાના પાછળ પાછળ ગયો. રાજા પણ પોતાના અનુચરો સાથે ચાલ્યો અને વારંવાર બોલતો રહ્યો—“આ યોગ્ય નથી.”

Verse 44

ततः क्षणेन विकलस्त्वितश्चेतश्च प्रस्खलत् । उवाच वचनं भीमः सुसंभ्रांतो नृपं प्रति

પછી ક્ષણમાં જ તે વ્યાકુળ થયો અને તેનું ચિત્ત ડગમગવા લાગ્યું. અત્યંત ગભરાયેલો ભીમ રાજા પ્રત્યે બોલ્યો.

Verse 45

धर्मराज महाबुद्धे पश्य मां नृपसत्तम । चक्षुर्भ्यां नैव पश्यामि वैकल्यं किमिदं मम

હે ધર્મરાજ, હે મહાબુદ્ધિ નૃપશ્રેષ્ઠ, મને જુઓ! હું મારી આંખોથી કશુ જ જોઈ શકતો નથી—મને આ કેવું વૈકલ્ય આવ્યું છે?

Verse 46

राजोवाच । भीमभीम ध्रुवं देवी कुपिता ते महेश्वरी । तेन नष्टे चक्षुषी ते महासाहसवल्लभ

રાજાએ કહ્યું—હે ભીમ, નિશ્ચયે મહેશ્વરી દેવી તારા પર ક્રોધિત છે; તેથી, હે મહાસાહસપ્રિય, તારી બન્ને આંખો નષ્ટ થઈ ગઈ છે।

Verse 47

तत्सांप्रतमभिप्रैहि शरणं परमेश्वरीम् । पुनः प्रसन्ना ते दद्यात्कदाचिन्नयने पुनः

અતએવ તું તત્કાળ પરમેશ્વરીની શરણમાં જા; તે ફરી પ્રસન્ન થાય તો ક્યારેક તને નેત્રો પુનઃ આપી શકે છે।

Verse 48

भीम उवाच । अहमप्यंग जानामि समो देव्या न कश्चन । प्रभावप्रत्ययार्थं हि सदा निन्दामि तां पुनः

ભીમે કહ્યું—હે મિત્ર, મને પણ ખબર છે કે દેવી સમાન કોઈ નથી; પરંતુ તેના પ્રભાવની કસોટી અને પ્રત્યય માટે જ હું વારંવાર તેની નિંદા કરું છું।

Verse 49

तस्मात्प्रभावं दृष्ट्वैवं निपत्य वसुधातले । मनोवाग्बुद्धिभिर्नत्वा शरणं स्तौमि मातरम्

અતએવ તેના પ્રભાવને જોઈ હું ધરતી પર પડી જાઉં છું; મન, વાણી અને બુદ્ધિથી નમસ્કાર કરીને, માતાની શરણ લઈ તેની સ્તુતિ કરું છું।

Verse 50

सूत उवाच । इत्युक्त्वा भ्रातरं ज्येष्ठं साष्टांगं प्रणिपत्य च । गत्वैव देव्याः शरणं भीमस्तुष्टाव मातरम्

સૂતે કહ્યું—આવું કહી ભીમે પોતાના જ્યેષ્ઠ ભાઈને સાષ્ટાંગ પ્રણામ કર્યો; પછી તરત જ દેવીની શરણમાં જઈ ભીમે માતાની સ્તુતિ કરી।

Verse 51

भीम उवाच । सर्वभूतांबिके देवि ब्रह्मांडशतपूरके । बालिशं बालकं स्वीयं त्राहित्राहि नमोऽस्तु ते

ભીમ બોલ્યો—હે દેવી, સર્વભૂતની અંબિકા, સો બ્રહ્માંડોને પરિપૂર્ણ કરનારી! તારા પોતાના આ મૂર્ખ બાળકને બચાવ, બચાવ; તને નમસ્કાર છે।

Verse 52

त्वं ब्राह्मी ब्रह्मणः शक्तिर्वैष्णवी त्वं च शांभवी । त्रिमूर्तिः शक्तिरूपा त्वं रक्षरक्ष नमोऽस्तु ते

તું બ્રાહ્મી—બ્રહ્માની શક્તિ; તું વૈષ્ણવી અને શાંભવી પણ છે. તું ત્રિમૂર્તિની શક્તિરૂપા—રક્ષા કર, રક્ષા કર; તને નમસ્કાર।

Verse 53

त्वमैन्द्री च त्वमाग्नेयी त्वं याम्या त्वं च नैरृती । त्वं वारुणी त्वं वायव्या त्वं कौबेरी नमोऽस्तु ते

તું ઐંદ્રી, તું આગ્નેયી; તું યામ્યા અને નૈઋતી પણ. તું વારુણી, તું વાયવ્ય, તું કૌબેરી—તને નમસ્કાર।

Verse 54

ऐशानि देवि वाराहि नारसिंहि जयप्रदे । कौमारि कुलकल्याणि कृपेश्वरि नमोऽस्तु ते

હે દેવી ઐશાની, વારાહી, નારસિંહી—જયપ્રદાયિની! હે કૌમારી, કુલકલ્યાણકારિણી, કૃપાની અધિષ્ઠાત્રી—તને નમસ્કાર।

Verse 55

त्वं सूर्ये त्वं तथा सोमे त्वं भौमे त्वं बुधे गुरौ । त्वं शुक्रे त्वं स्थिता राहौ त्वं केतुषु नमोऽस्तु ते

તું સૂર્યમાં છે, તેમ જ સોમમાં; તું ભૌમ, બુધ અને ગુરુમાં છે. તું શુક્રમાં છે; તું રાહુમાં સ્થિત છે, અને કેતુશક્તિઓમાં પણ—તને નમસ્કાર।

Verse 56

वससि ध्रुवचक्रे त्वं मुनिचक्रे च ते स्थितिः । भचक्रेषु खचक्रेषु भूचक्रे च नमोऽस्तु ते

હે દેવી! તું ધ્રુવચક્રમાં વસે છે અને મુનિચક્રમાં પણ તારી સ્થિતિ છે. નક્ષત્રચક્રોમાં, આકાશમંડળોમાં અને ભૂચક્રમાં પણ તને નમસ્કાર છે.

Verse 57

सप्तद्वीपेषु त्वं देवि समुद्रेषु च सप्तसु । सप्तस्वपि च पातालेष्ववसंस्थे नमोऽस्तु ते

હે દેવી! તું સાત દ્વીપોમાં અને સાત સમુદ્રોમાં વ્યાપ્ત છે. સાતેય પાતાળોમાં પણ તું નિવાસ કરે છે—તને નમસ્કાર છે.

Verse 58

त्वं देवि चावतारेषु विष्णोः साहाय्यकारिणी । विष्णुनाभ्यर्थ्यसे तस्मात्त्राहि मातर्नमोऽस्तु ते

હે દેવી! વિષ્ણુના અવતારોમાં તું સહાય કરનારી શક્તિ છે. તેથી વિષ્ણુ પણ તને પ્રાર્થના કરે છે; હે માતા, મને રક્ષા કર—તને નમસ્કાર છે.

Verse 59

चतुर्भुजे चतुर्वक्त्रे फलदे चत्वरप्रिये । चराचरस्तुते देवि चरणौ प्रणमामि ते

હે ચતુર્ભુજા, ચતુર્વક્ત્રા, ફળપ્રદા, ચત્વરપ્રિયા દેવી! ચરાચર જગત દ્વારા સ્તુત, તારા ચરણોને હું પ્રણામ કરું છું.

Verse 60

महाघोरे कालरात्रि घंटालि विकटोज्वले । सततं सप्तमीपूज्ये नेत्रदे शरणं भव

હે મહાઘોરા કાલરાત્રિ, ઘંટામાલાધારિણી, વિકટોજ્વલા! સદા સપ્તમીના દિવસે પૂજ્ય, હે નેત્રદાયિની—મારી શરણ બન।

Verse 61

मेरुवासिनि पिंगाक्षि नेत्रत्राणैककारिणि । हुंहुंकारध्वस्तदैत्ये शरण्ये शरणं भव

હે મેરુવાસિની, હે પિંગાક્ષિ, નેત્રરક્ષણ જ એકમાત્ર કાર્ય કરનારી! ‘હું હું’ નાદથી દૈત્યોને ધ્વસ્ત કરનારી, હે શરણ્યે—તમે જ મારી શરણ બનો।

Verse 62

महानादे महावीर्ये महा मोहविनाशिनि । महाबन्धापहे देवि देहि नेत्रत्रयं मम

હે મહાનાદિની, હે મહાવીર્યવતી, હે મહામોહવિનાશિની! હે દેવી, મહાબંધનો અપહાર કરનારી—મને નેત્રત્રય (ત્રિવિધ દૃષ્ટિ) આપો।

Verse 63

सर्वमंगलमंगल्या यदि त्वं सत्यतोंबिके । ततो मे मंगलं देहि नेत्रदानान्नमोस्तु ते

હે અંબિકે, તમે સર્વમંગળોમાં પણ મંગળસ્વરૂપા છો; જો તમે સાચે માતા હો, તો મને મંગળ આપો. નેત્રદાન માટે તમને નમસ્કાર।

Verse 64

यदि सर्वकृपालुभ्यः सत्यतस्त्वं कृपावती । ततः कृपां कुरु मयि देहि नेत्रे नमोऽस्तु ते

જો તમે ખરેખર સર્વ દીનજન પર દયા કરનારી, કૃપાવતી હો, તો મારી ઉપર કૃપા કરો—મને નેત્રો આપો. તમને નમસ્કાર।

Verse 65

पापोयमिति यद्देवि प्रकुप्यसि वृथैव तत् । त्वं मां मोहयसि त्वेवं न ते तत्किं नमोऽस्तु ते

હે દેવી, ‘આ પાપી છે’ એમ વિચારીને જો તમે ક્રોધ કરો તો એ ક્રોધ વ્યર્થ છે; આમ કરીને તમે મને મોહમાં ભ્રમિત કરો છો—એ તમારું સ્વભાવ નથી. તમને નમસ્કાર।

Verse 66

स्वयमुत्पाद्य यो रेणुं वेष्टितस्तेन कुप्यति । तथा कुप्यसि मे मातरनाथस्यास्य दर्शय

જે પોતે જ ધૂળ ઊભી કરી અને એ જ ધૂળથી ઢંકાઈને ક્રોધ કરે છે, હે માતા, તેવી જ રીતે તું મારા પર રોષે ભરાઈ છે. તેથી મારા નાથના આ દર્શન મને બતાવ।

Verse 67

इति स्तुता पांडवेन देवी कृष्णच्छविच्छविः । रामा रामाभिवदना प्रत्यक्षा समजायत

પાંડવે આ રીતે સ્તુતિ કરતાં, કૃષ્ણવર્ણી તેજસ્વી દેવી, લક્ષ્મી સમી રમણીયા, રમ્ય મુખવાળી, પ્રત્યક્ષ પ્રગટ થઈ।

Verse 68

विद्युत्कोटिसमाभास मुकुटेनातिशोभिता । सूर्यबिंबप्रभाभ्यां च कुण्डलाभ्यां विभूषिता

કરોડો વીજળીની ઝળહળાટ સમાન તેજસ્વી મુકુટથી તે અત્યંત શોભિત હતી અને સૂર્યબિંબ જેવી પ્રભા ધરાવતા બે કુંડળોથી વિભૂષિત હતી।

Verse 69

प्रवाहेनेव हारेण सुरनद्या विराजिता । कल्पद्रुमप्रसूनैश्च पूर्णावतंसमंडिता

તે દેવનદી સમી વિરાજતી હતી, જાણે પ્રવાહ જેવો હાર ધારણ કર્યો હોય; અને કલ્પવૃક્ષના પુષ્પોથી પૂર્ણ આવતંસ (કર્ણપુષ્પાભૂષણ)થી સુશોભિત હતી।

Verse 70

दन्तेन्दुकांतिविध्वस्तभक्तमोहमहाभया । खड्गचर्मशूलपात्रचतुर्भुजविराजिता

તેના દાંતની ચંદ્રસમાન કાંતિથી ભક્તોના મોહથી જન્મેલું મહાભય નાશ પામ્યું. તે ખડ્ગ, ચર્મ, શૂલ અને પાત્ર ધારણ કરેલી ચતુર્ભુજા રૂપે શોભિત હતી।

Verse 71

वाससा तडिदाभेन मेघलेखेव वेष्टिता । मालया सुममालिन्या भ्राजिता सालिमालया

વીજળી સમા તેજસ્વી વસ્ત્રોથી તે આવૃત હતી, જાણે મેઘરેખાએ તેને વળગી લીધી હોય. સુગંધિત પુષ્પમાળાઓથી તે શોભિત હતી; દિવ્ય કুসુમમાળાની કાંતિથી તે ઝગમગતી હતી.

Verse 72

सतां शरणदाभ्यां च पद्भ्यां नूपुरराजिता । जयेति पुष्पवर्षैश्च शक्राद्यैरभिपूजिता

સત્પુરુષોને શરણ આપનારાં તેના ચરણો ઝગમગતા નૂપુરોથી અલંકૃત હતા. ‘જય’ કહી ઇન્દ્ર આદિ દેવોએ પુષ્પવર્ષા કરીને તેની પૂજા કરી.

Verse 73

गणैर्देवीभिराकीर्णा शतपद्मैर्महामलैः । तां तादृशीं व्योम्नि दृष्ट्वा मातरं व्योमवाहिनीम्

દેવીઓના ગણોથી ઘેરાયેલી અને મહાન નિર્મળ શતપદ્મોથી પરિભૂષિત—આકાશમાં ગમન કરતી એવી માતાને વ્યોમમાં જોઈને,

Verse 74

भूमौ निपत्य राजेंद्रो नमोनम इति स्थितः । भीमोपि मातरं दृष्ट्वा यथा बालोऽभिधावति

રાજેન્દ્ર ભૂમિ પર પડી ‘નમો નમઃ’ કહેતો સ્થિર રહ્યો. ભીમ પણ માતાને જોઈ, જેમ બાળક દોડી જાય તેમ તેની તરફ દોડી ગયો.

Verse 76

प्रणिपत्य नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं मुहुर्जगौ । प्रसीद देवि पद्माक्षि पुनर्मातः प्रसीद मे

પ્રણામ કરીને તેણે વારંવાર કહ્યું—‘તમને નમસ્કાર, તમને નમસ્કાર!’ ‘પ્રસન્ન થાઓ, હે પદ્માક્ષી દેવી; ફરી, હે માતા, મારા પર પ્રસન્ન થાઓ.’

Verse 77

पुनः प्रसीद पापस्य क्षमाथीले प्रसीद मे

હે પાપી પર ફરી પ્રસન્ન થાઓ; હે ક્ષમા-નિધિ, મારા પર કૃપા કરો.

Verse 78

एवं स्तुता भगवती स्वयमुत्थाय पार्थिवम् । भीमं चोत्संगमारोप्य कृपयेदं वचोऽब्रवीत्

આ રીતે સ્તુતિ પામીને ભગવતી સ્વયં ઊભાં થયા, રાજાને ઊભો કર્યો અને ભીમને પોતાની ગોદમાં બેસાડી કૃપાથી આ વચન બોલ્યાં.

Verse 79

तथा सम्मुखमाधावज्जय मातरिति ब्रुवन् । दर्शनेनैव देव्याश्च शुभनेत्रत्रयस्तदा

ત્યારે તે ‘જય માતા!’ કહીને સીધો તેમની સામે દોડ્યો; અને દેવીના દર્શનમાત્રથી જ તે ક્ષણે તેનું શુભ તૃતીય નેત્ર પ્રગટ થયું.

Verse 80

नाहं कोपं यत्र तत्र दर्शयामि वृकोदर । त्वं तु प्रमाणपुरुषस्त्वत्तः क्रोधमदर्शयम्

હે વૃકોદર (ભીમ), હું જ્યાં ત્યાં અને એમ જ ક્રોધ દર્શાવતી નથી. પરંતુ તું પ્રમાણ-પુરુષ છે; તેથી તારા દ્વારા મેં આ ક્રોધને દૃષ્ટાંતરૂપે પ્રગટ કર્યો છે.

Verse 81

नैतत्प्रियं च कृष्णस्य भ्रातुर्मे क्रोधमाचरम् । भवन्तो वासुदेवस्य यत्र प्राणा बहिश्चराः

મારા ભ્રાતા શ્રીકૃષ્ણને આ ક્રોધ-પ્રદર્શન પ્રિય નથી. છતાં મેં ક્રોધ ધારણ કર્યો, કારણ કે તમે સૌ વાસુદેવના પ્રાણ સમાન છો—જાણે તેમના જીવંત વિસ્તારો બની બહાર વિહરો છો.

Verse 83

त्वं च निन्दसि मां नित्यं तच्च जाने वृकोदर । मत्प्रभावपरिज्ञानहेतवे कीदृशस्त्विति

તું મને સદા નિંદે છે—એ પણ હું જાણું છું, હે વૃકોદર. મારા પ્રભાવની ઓળખ થાય એ માટે જ આ છે—‘આ કઈ પ્રકારની સત્તા છે?’

Verse 84

तदेवं नैव भूयस्ते प्रकर्तव्यं कथंचन । अक्षिक्षेपो हि पूज्यानामावहत्यधिकं रुजम्

અતએવ હવે પછી કોઈ રીતે પણ આ ફરી કરશો નહીં. કારણ કે પૂજનીયોના અપમાનથી ભારે પીડા અને અનર્થ થાય છે.

Verse 85

तदिदानीं सर्वमेवं क्षन्तव्यं च परस्परम् । यच्च ब्रवीमि त्वां वीर तन्निशामय भारत

અતએવ હવે આ બધું પરસ્પર ક્ષમા કરવું. અને હે વીર, હે ભારત—હું જે કહું છું તે ધ્યાનથી સાંભળો.

Verse 86

यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिराविर्भवेद्धरिः । तदातदावतीर्याहं विष्णोरस्य सहायिनी

જ્યારે-જ્યારે ધર્મની ગ્લાનિ થાય છે, ત્યારે હરિ પ્રગટ થાય છે. એ જ સમયે હું પણ અવતરી છું—એ વિષ્ણુની સહાયિકા અને સહચરી બનીને.

Verse 87

इदानीं च हरिर्जातो वसुदेवसुतो भुवि । अहं च गोपनन्दस्य एकानंशाभिधा सुता

હવે હરિ પૃથ્વી પર વસુદેવના પુત્રરૂપે જન્મ્યા છે. અને હું પણ ગોપાનંદની પુત્રી બની ‘એકાનંશા’ નામે જન્મી છું.

Verse 88

तद्यथा भगवान्कृष्णो मम भ्राताभिपूजितः । भवन्तोऽपि तथा मह्यं भ्रातरः पांडवा सदा

જેમ મારા ભાઈ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ પૂજિત અને સન્માનિત છે, તેમ હે પાંડવો, તમે પણ સદા મારા માટે ભાઈઓ રહો—મારા આદર અને રક્ષણને યોગ્ય।

Verse 89

ये भीमभगिनीत्येवं मां स्तोष्यंति नरोत्तमाः । आबाधा नाशयिष्यामि तेषां हर्षसमन्विता

જે નરોત્તમો મને ‘ભીમની બહેન’ કહી આ રીતે સ્તુતિ કરશે, તેમના સર્વ દુઃખ અને વિઘ્નો હું આનંદપૂર્વક નાશ કરી દઈશ।

Verse 90

त्वं च भ्रातुर्जयं वीर प्रदास्यसि महारणे । भुजयोस्ते वसिष्यामि धार्तराष्ट्रनिपातने

અને હે વીર, મહાયુદ્ધમાં તું તારા ભાઈઓને વિજય અપાવશે. ધાર્તરાષ્ટ્રોના પતન સમયે હું તારા ભુજાઓ પર નિવાસ કરીશ—તારું બળ વધારતી।

Verse 91

कृत्वा राज्यं च वर्षाणि षट्त्रिंशत्तदनन्तरम् । महाप्रस्थानधर्मेण पृथिवीं परिचरिष्यथ

છત્રીસ વર્ષ રાજ્ય કરીને, ત્યારબાદ મહાપ્રસ્થાન-ધર્મ અનુસાર તમે પૃથ્વી પર વિચરશો—તીર્થસેવા અને વૈરાગ્યમાં સ્થિત થઈ।

Verse 92

अस्मिन्नेव ततो देशे लोहोनाम महासुरः । भवतां न्यस्तशस्त्राणां वधार्थं प्रक्रमिष्यति

ત્યારે આ જ પ્રદેશમાં ‘લોહ’ નામનો એક મહાસુર, તમે શસ્ત્રો મૂકી દીધા હશે ત્યારે, તમારો વધ કરવા માટે આગળ વધશે।

Verse 93

ततस्तं सर्वभूतानामवध्यं भवतां कृते । अन्धं कृत्वा पातयिष्ये ततो यूयं प्रयास्यथ

પછી તમારાં હિત માટે સર્વભૂતોને અવિજય એવા તેને હું અંધ કરીને પાડી દઈશ; ત્યારબાદ તમે આગળ પ્રસ્થાન કરશો.

Verse 94

निस्तीर्य च हिमं सर्वं निमग्नाः बालुकार्णवे । स्वर्गं यास्यति राजैकः सशरीरो गमिष्यति

સમગ્ર હિમમય માર્ગ પાર કરીને અને પછી બાલુકા-સમુદ્રમાં નિમગ્ન થઈ, રાજા એકલો સ્વર્ગે જશે—તે પોતાના શરીર સહિત ગમન કરશે.

Verse 95

अन्धो यत्र कृतो लोहो लोहाणाभिधया पुरम् । भविष्यति च तत्रैव स्थास्येऽहं कलया सदा

જ્યાં લોહાને અંધ કરવામાં આવ્યો, ત્યાં ‘લોહાણા’ નામનું નગર ઊભું થશે; અને ત્યાં જ હું મારી કલા (અંશશક્તિ) વડે સદા નિવાસ કરીશ.

Verse 96

ततः कलियुगे प्राप्ते केलो नाम भविष्यति । मम भक्तस्तस्य नाम्ना भाव्या केलेश्वरीत्यहम्

પછી કલિયુગ આવે ત્યારે ‘કેલો’ નામનો મારો ભક્ત થશે; અને તેના નામથી જ હું ‘કેલેશ્વરી’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થઈશ.

Verse 97

वैलाकश्चापरो भक्तो भविष्यति ममोत्तमः । तस्याराधनतः ख्यातिं प्रयास्यामि कलौ युगे

અને ‘વૈલાક’ નામનો બીજો ભક્ત થશે, જે મારા ભક્તોમાં ઉત્તમ હશે; તેની આરાધનાથી હું કલિયુગમાં ખ્યાતિ પ્રાપ્ત કરીશ.

Verse 98

लोहाणासंस्थितां चैव येर्चयिष्यंति मां जनाः । श्रद्धया सितसप्तम्यां तैश्च सर्वत्र पूजिता

જે લોકો શ્રદ્ધાપૂર્વક શુક્લ સપ્તમીના દિવસે લોહાણામાં સ્થિત મારી પૂજા કરશે, તેમના દ્વારા હું સર્વત્ર પૂજિત થઈશ.

Verse 99

अंधानां च प्रदास्यामि भावीनि नयनान्यहम् । तस्मिन्दिने तर्पिताहं भक्तिभावेन पांडव

હું અંધોને પણ આગલા સમયમાં નેત્રો પ્રદાન કરીશ. હે પાંડવ, તે દિવસે ભક્તિભાવથી હું તૃપ્ત થાઉં છું.

Verse 100

पादांगुष्ठेन च भवांस्तत्र कुंडं विधास्यति । सर्वतीर्थस्नान तुल्यं तत्र स्नानं च तद्दिने

તમે તમારા પગના અંગૂઠાથી ત્યાં એક કુંડ બનાવશો. તે દિવસે ત્યાં સ્નાન કરવું સર્વ તીર્થસ્નાન સમાન છે.

Verse 101

मत्स्यानां नेत्रनेत्रस्थतेजस्तन्मात्रमुत्तमम् । उद्धृत्य योजयिष्यामि प्रत्यक्षं तद्भविष्यति

માછલીઓના નેત્રોમાં સ્થિત તે પરમ સૂક્ષ્મ તેજતત્ત્વને ઉદ્ધૃત કરીને હું સ્થાપિત કરીશ; ત્યારે તે પ્રત્યક્ષ પ્રગટ થશે.

Verse 102

एवं मम महास्थानं कलौ ख्यातं भविष्यति

આ રીતે કલિયુગમાં મારું આ મહાન પવિત્ર સ્થાન પ્રસિદ્ધ થશે.

Verse 103

लोहाणाख्यं महाबाहो नाम केलेश्वरीति च । दुर्गमाख्यं ततो हत्वा अस्मिन्क्षेत्रे च भारत

હે મહાબાહો ભારત! આ જ પુણ્યક્ષેત્રમાં ‘કેલેશ્વરી’ તરીકે પ્રસિદ્ધ લોહાણા તથા ‘દુર્ગમ’ નામના શત્રુનો વધ કરીને…

Verse 104

दुर्गा नाम भविष्यामि महीसागरपूर्वतः । धर्मारण्ये वसिष्यामि भवतां त्राणकारणात्

મહીસાગરના પૂર્વમાં હું ‘દુર્ગા’ નામે પ્રસિદ્ધ થઈશ; અને તમારું રક્ષણ કરવા માટે જ હું ધર્મારણ્યમાં નિવાસ કરીશ।

Verse 105

धर्मारण्ये स्थितां चैव येऽर्चयिष्यंति मानवाः । आश्विने मासि चैत्रे वा नवम्यां शुक्लपक्षके ऽ

ધર્મારણ્યમાં સ્થિત મારી જે મનુષ્યો પૂજા કરશે—આશ્વિન માસમાં કે ચૈત્રમાં—શુક્લપક્ષની નવમીના દિવસે…

Verse 106

स्नात्वा महीसागरे च तेषां दास्यामि वांछितम् । विधिना येऽर्चयिष्यंति मां च श्रद्धास मन्विताः

મહીસાગરમાં સ્નાન કરીને હું તેમને ઇચ્છિત ફળ આપિશ—જે વિધિપૂર્વક અને શ્રદ્ધાયુક્ત થઈ મારી પૂજા કરશે।

Verse 107

पुत्रपौत्रान्प्रदास्यामि स्वर्गं मोक्षं न संशयः । प्रवेशे च कलेः काले भवतां वंशसंभवः । वत्सराजः पांडवानां तोषयिष्यति यत्नतः

હું પુત્ર-પૌત્ર આપિશ; સ્વર્ગ અને મોક્ષ પણ—એમાં સંશય નથી. અને કલિયુગના પ્રવેશકાળે તમારા વંશમાં જન્મેલો રાજા વત્સરાજ પ્રયત્નપૂર્વક પાંડવોને તોષિત (સન્માનિત) કરશે।

Verse 108

यस्य नाम्ना ततः ख्याता भविष्यामि कलौ युगे । वत्सेश्वरीति वत्सस्य राज्ञः सर्वार्थदायिनी

ત્યારબાદ કલિયુગમાં હું તેના નામથી ‘વત્સેશ્વરી’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થઈશ—વત્સરાજને સર્વ અભીષ્ટ આપનારી।

Verse 109

मत्प्रसादात्स राजा वै भवनोत्तापकारिणीम् । अट्टालयांनाम तदा राक्षसीं निहनिष्यति

મારા પ્રસાદથી તે રાજા ત્યારે ઘરોને દાહ-પીડા આપનારી ‘અટ્ટાલયા’ નામની રાક્ષસીનો વધ કરશે।

Verse 110

तस्याश्चापि वधस्थानमट्टालजमिति स्थितम् । भविष्यति पुरं तत्र मां च संस्थापयिष्यति

તેની વધસ્થળ ‘અટ્ટાલજ’ તરીકે સ્થિર થશે; ત્યાં એક નગર બનશે અને તે ત્યાં મારી પ્રતિષ્ઠા પણ કરશે।

Verse 111

अट्टालयाजग्रामे मामर्चयिष्यंति ये जनाः । वत्सेश्वरीं सिताष्टम्यामाश्विने तैः सदार्चिता

‘અટ્ટાલયાજ’ ગામમાં આશ્વિન માસની શુક્લ અષ્ટમીના દિવસે વત્સેશ્વરી દેવીરૂપે જે લોકો મારી પૂજા કરશે, તેમના દ્વારા હું સદા પૂજિત રહીશ।

Verse 112

वत्सेश्वरीं च ये देवीं पूजयिष्यंति मानवाः । तेषां सर्वफलावाप्तिर्भविष्यति न संशयः

જે માનવો વત્સેશ્વરી દેવીની પૂજા કરશે, તેમને સર્વ ફળોની પ્રાપ્તિ થશે—એમાં કોઈ સંશય નથી।

Verse 113

इत्थमट्टालये वासो लोहाणे च भविष्यति । धर्मारण्ये महाक्षेत्रे महीसागरसंनिधौ

આ રીતે મારો નિવાસ અট্টાલયમાં તથા લોહાણમાં પણ થશે—ધર્મારણ્ય નામના મહાક્ષેત્રમાં, મહાસાગરના સાન્નિધ્યે।

Verse 114

मम लोकहितार्थाय लोहस्य च निशम्यताम् । अधीकृतो मया लोहो बह्वीस्तप्तां तपः समाः

લોકહિતાર્થે લોહ વિષે પણ સાંભળો. અનેક વર્ષો સુધી તપશ્ચર્યા કર્યા પછી મેં લોહને નિયુક્ત કર્યો।

Verse 115

वृत्रासुर इवाजेयो लोकानुत्सादयिष्यति । तं च विश्वपतिर्धीमानवतीर्य बुधो हरिः

તે વૃત્રાસુર સમાન અજેય બની લોકોને પીડિત કરી વિનાશ કરશે; પરંતુ વિશ્વપતિ, બુદ્ધિમાન હરિ અવતરી તેને દમન કરશે।

Verse 116

यत्र हंता तत्र ग्रामं लोहाटीति भविष्यति । गयोनाम महादैत्यो भवतां विघ्नकृत्तदा

જ્યાં તે શત્રુનો હંતા હશે, તે ગામ ‘લોહાટી’ નામે પ્રસિદ્ધ થશે. ત્યારે ‘ગય’ નામનો મહાદૈત્ય તમારો વિઘ્નકર્તા બનશે.

Verse 117

प्रस्थाने लोहवद्भावी करिष्ये तं नपुंसकम् । गयत्राडेति मां तत्र पूजयिष्यंति मानवाः

પ્રસ્થાન સમયે લોહ સમાન બની હું તેને નપુંસક કરી દઈશ; અને ત્યાં માનવો ‘ગયત્રાડ’ નામે મારી પૂજા કરશે.

Verse 118

ग्रामं चापि गयत्राडं तत्र ख्यातं भविष्यति । गयत्राडे गयत्राडां येऽर्चयिष्यंति मानवाः

તે ગામ પણ ત્યાં ‘ગયત્રાડ’ નામે પ્રસિદ્ધ થશે. ગયત્રાડમાં જે મનુષ્યો ગયત્રાડા દેવીની પૂજા કરશે…

Verse 119

माघाष्टम्यां न शिष्यंति तस्य सर्वेऽप्युपद्रवाः । ये च मां कोपयिष्यंति पांडवाराधितां सदा

માઘાષ્ટમીના દિવસે તેના બધા ઉપદ્રવો અને કષ્ટો બાકી નહીં રહે. પરંતુ જે મને—પાંડવો દ્વારા સદા પૂજિત—ક્રોધિત કરશે,

Verse 120

तेषां पुंस्त्वं हरिष्यामि महारौद्राधितिष्ठति । परिवारश्च मे चात्र षण्ढः सर्वो भविष्यति

હું તેમનું પુરુષત્વ હરી લઈશ, કારણ કે હું મહારૌદ્ર સ્વરૂપે અધિષ્ઠિત છું. અને અહીં મારો સમગ્ર પરિવાર પણ ષણ્ઢ-સદૃશ બની જશે.

Verse 121

तस्मिन्कलियुगे घोरे रौद्रे रुद्रेऽतिनिर्घृणे । एवं तृतीयं तन्मह्यं स्थानमत्र भविष्यति

તે ઘોર કલિયુગમાં—રૌદ્ર, રુદ્ર અને અતિનિર્દય—આ રીતે અહીં મારું ત્રીજું મહાન પવિત્ર સ્થાન પ્રગટ થશે.

Verse 122

भवत्सु च स्वर्गतेषु गयोऽपि सुमहत्तपः । तप्त्वा प्राप्य पुनः पुंस्त्वं लोकान्संपीडयिष्यति

તમે સ્વર્ગે ગયા પછી, ગય પણ અતિ મહાન તપ કરીને ફરી પુરુષત્વ પ્રાપ્ત કરશે અને પછી લોકોને પીડિત કરશે.

Verse 123

गयातीर्थं गतं तं च गयाध्वंसनकाम्यया । बुध एव जगत्स्वामी तत्र तं सूदयिष्यति

જ્યારે તે ગયા-તીર્થમાં જાય છે અને ગયા (શત્રુ)ના વિનાશની ઇચ્છા કરે છે, ત્યારે જગત્સ્વામી બુધ સ્વયં ત્યાં તેને વધ કરશે।

Verse 124

इत्थं श्रीमान्पीतवासा अवतीर्य बुधः प्रभुः । बहूनि कृत्वा कर्माणि स्वस्थानं प्रतिपत्स्यते

આ રીતે પીતાંબરધારી શ્રીમાન્ પ્રભુ બુધ અવતરીને અનેક કર્મો કરીને પોતાના સ્વધામમાં પરત ફરશે।

Verse 125

इति संक्षेपतः प्रोक्तं भविष्यं पांडवा मया । भवतां चित्तनिर्वृत्यै श्रूयतां भूय एव च

હે પાંડવો, મેં આવનારા વિષયને સંક્ષેપમાં કહ્યું. તમારા ચિત્તની શાંતિ અને સંતોષ માટે ફરીથી વધુ સાંભળો।

Verse 126

इदं तीर्थवरं मह्यं संसेव्यं सर्वदा प्रियम् । कृतं यदत्रागमनं तेन प्रीतिः परा मम

આ ઉત્તમ તીર્થ મને અતિ પ્રિય છે અને સદા સેવનીય છે. તમે અહીં આવ્યા તેથી મને પરમ પ્રસન્નતા થઈ છે।

Verse 127

भीमस्य चापि पौत्रेण दृढं संतोषिताऽस्मि च । देव्यः सर्वाश्च मद्रूपं नैतज्ज्ञेयम तोऽन्यथा

ભીમના પૌત્રે પણ મને દૃઢ રીતે સંતોષ આપ્યો છે. સર્વ દેવીઓ મારા જ સ્વરૂપ છે—આ જ જાણવું, અન્યથા નહીં।

Verse 128

व्रजध्वं चापि तीर्थानि यानि वो न कृतानि च । आबाधास्वस्मि सर्वासु स्मरणीया स्वसेव च

તમે હજી ન કરેલા જે તીર્થો છે, ત્યાં પણ જાઓ. સર્વ આપત્તિઓમાં હું હાજર છું—મારું સ્મરણ કરો અને સ્વધર્મ-સેવામાં અડગ રહો.

Verse 129

आपृच्छे चापि वः सर्वान्यूयं कृष्णसमा मम

હવે હું તમારાં સૌની વિદાય લઉં છું; મારા માટે તમે સૌ શ્રીકૃષ્ણ સમાન છો.

Verse 130

सूत उवाच । इति देव्या वचः श्रुत्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनाः । पुनःपुनः प्रणम्यैनां नापश्यन्दीपवद्गताम्

સૂત બોલ્યા: દેવીનાં વચનો સાંભળી તેમની આંખો આશ્ચર્યથી વિસ્તરી ગઈ. વારંવાર પ્રણામ કર્યા છતાં તેઓ તેને ન જોઈ શક્યા—દીપશિખા જેવી અદૃશ્ય થઈ તે પ્રસ્થાન કરી ગઈ.

Verse 131

ततस्ते बर्बरीकं च संस्थाप्यात्रैव निष्ठितम् । आगच्छ योगे चोक्त्वेदं चक्रुस्तीर्थानि मुख्यशः

પછી તેમણે બર્બરીકને ત્યાં જ પ્રતિષ્ઠિત કરીને એ જ સ્થળે સ્થિર રહ્યા. નિર્ધારિત સમયે પાછા આવવા કહી, તેમણે ક્રમશઃ મુખ્ય તીર્થોની સ્થાપના કરી.