Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 43

Devanagari script

इत्युक्त्वा वचनं भीमो ह्यनुवव्राज तं नृपम् । राजापि सानुगो यातो न साध्विति मुहुर्ब्रुवन्

Transliteration

ityuktvā vacanaṃ bhīmo hyanuvavrāja taṃ nṛpam | rājāpi sānugo yāto na sādhviti muhurbruvan

Translation

આ વચન કહી ભીમ તે રાજાના પાછળ પાછળ ગયો. રાજા પણ પોતાના અનુચરો સાથે ચાલ્યો અને વારંવાર બોલતો રહ્યો—“આ યોગ્ય નથી.”

Word by Word

• iti: thus
• iti: Vakyopapada (Quotation-marker/इति)
• Type: Indeclinable
• Root: iti (अव्यय)
• Form: अव्यय (quotative particle)

• uktvā: having said
• uktvā: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: vac (वच् धातु) → uktvā (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive)

• vacanam: speech, words
• vacanam: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: vacana (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• bhīmaḥ: Bhīma
• bhīmaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: bhīma (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• hi: indeed
• hi: Sambandha-bodhaka (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: hi (अव्यय)
• Form: अव्यय (emphatic particle)

• anuvavrāja: followed
• anuvavrāja: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: anu + vraj (व्रज् धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• tam: that (him)
• tam: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• nṛpam: king
• nṛpam: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: nṛpa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• rājā: the king
• rājā: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: rājan (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• api: also
• api: Samuccaya (Addition/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: api (अव्यय)
• Form: अव्यय (conjunction/particle: also)

• sānugaḥ: with attendants
• sānugaḥ: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: sa (प्रातिपदिक) + anuga (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (अनुगैः सह) = 'with followers'

• yātaḥ: went
• yātaḥ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: yā (या धातु) → yāta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP) परस्मैपद-भावे, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'गच्छन्/गतः' अर्थे

• na: not
• na: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: na (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• sādhu: proper, right
• sādhu: Vakyartha (Sentence predicate/वाक्यार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: sādhu (अव्यय/सुबन्त-प्रयोग)
• Form: अव्यय (predicative particle: 'proper/right')

• iti: (saying) thus
• iti: Vakyopapada (Quotation-marker/इति)
• Type: Indeclinable
• Root: iti (अव्यय)
• Form: अव्यय (quotative particle)

• muhuḥ: again and again
• muhuḥ: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: muhuḥ (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb: repeatedly)

• bruvan: saying
• bruvan: Karta (Agent-participle/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: brū (ब्रू धातु) → bruvat (शतृ/वर्तमान कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; rājā इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Narrator (within Māheśvarakhaṇḍa frame)

Visual Art Cues

Scene: A procession: Bhīma strides after the king; the king walks with attendants, turning back repeatedly with a worried gesture, uttering ‘na sādhu’.

Characters & Entities

• Bhīma
• King (nṛpa/rājā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When dharma is doubted, wise caution arises; ignoring repeated warnings can lead to consequences.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is referenced in this narrative verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it narrates the king’s repeated moral objection.