Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 145
Devanagari script
अथोत्प्लुत्य मयूरात्स प्रहसन्निव केशवम् । बाहुभ्यामप्युपादाय प्रोवाच भवनंदनः
Transliteration
athotplutya mayūrātsa prahasanniva keśavam | bāhubhyāmapyupādāya provāca bhavanaṃdanaḥ
Translation
ત્યારે તે મયૂર પરથી કૂદી ઉતરી, જાણે હસતો હોય તેમ કેશવને બંને બાહુઓથી ઉઠાવી, હે ભવનંદન (શિવપુત્ર), એમ બોલ્યો।
Word by Word
अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (then/now)
उत्प्लुत्यhaving leapt up
उत्प्लुत्य:
Kriya (पूर्वक्रिया/Adverbial action)
TypeVerb
Rootउत्+प्लु (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वक्रिया (having jumped up)
मयूरात्from the peacock
मयूरात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootमयूर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; पञ्चमी विभक्ति (अपादान), एकवचन (from the peacock)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन (he)
प्रहसन्laughing
प्रहसन्:
Kriya (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootप्र+हस् (धातु)
Formवर्तमान कृदन्त (शतृ); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियाविशेषणभावे (laughing)
इवas if
इव:
Sambandha (Comparative marker/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय (like/as if)
केशवम्Keshava (Vishnu)
केशवम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकेशव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (कर्म), एकवचन
बाहुभ्याम्with (his) two arms
बाहुभ्याम्:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootबाहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया विभक्ति (करण), द्विवचन (with two arms)
अपिalso
अपि:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अवधारण-अव्यय (also/even)
उपादायhaving lifted
उपादाय:
Kriya (पूर्वक्रिया/Adverbial action)
TypeVerb
Rootउप+आ+दा (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वक्रिया (having taken up/lifted)
प्रोवाचsaid/spoke
प्रोवाच:
Kriya (Main action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र+वच् (धातु)
Formलिट् (परिपूर्णभूत/Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
भवनन्दनःBhava's son (Skanda)
भवनन्दनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभव+नन्दन (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (भवस्य नन्दनः); पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन
Speaker
Narrator
Visual Art Cues
Scene: Skanda descends from his peacock, smiling, and lifts Keśava with both arms in a playful yet reverent gesture, preparing to speak; the moment radiates divine friendship and power.
Characters & Entities
S
Skanda (Bhavanandana)K
Keśava (Viṣṇu)M
Mayūra (peacock)FAQs
Divine power is tempered by affection and dharmic speech; the gods act with both strength and grace.
No tīrtha is named in this verse; it is a narrative transition highlighting the Skanda–Viṣṇu encounter.
None in this verse.