Adhyaya 32

Verse 1

पार्वत्युवाच । वीरेशस्य महेशान श्रूयते महिमा महान् । परां सिद्धिं परोपतुस्तत्र सिद्धाः परः शताः

પાર્વતીએ કહ્યું—હે મહેશાન! વીરેેશની મહિમા અતિ મહાન સાંભળવામાં આવે છે. ત્યાં પરમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરીને સોથી વધુ સિદ્ધો પરમ પદે પહોંચ્યા છે.

Verse 2

कथमाविर्भवस्तस्य काश्यां लिंगवरस्य तु । आशुसिद्धिप्रदस्येह तन्मे ब्रूहि जगत्पते

કાશીમાં તે ઉત્તમ લિંગનો આવિર્ભાવ કેવી રીતે થયો—જે અહીં ત્વરિત સિદ્ધિ આપે છે? હે જગત્પતે, તે મને કહો.

Verse 3

महेश्वर उवाच । निशामय महादेवि वीरेशाविर्भवं परम् । यं श्रुत्वापि नरः पुण्यं प्राप्नोति विपुलं शिवे

મહેશ્વરે કહ્યું—હે મહાદેવી, વીરેેશના પરમ આવિર્ભાવનું વર્ણન સાંભળ. હે શિવે, તેને સાંભળતાં જ મનુષ્ય વિશાળ પુણ્ય પામે છે.

Verse 4

आसीदमित्रजिन्नाम राजा परपुरंजयः । धार्मिकः सत्त्वसंपन्नः प्रजारंजनतत्परः

અમિત્રજિત નામનો એક રાજા હતો, જે શત્રુનગરોનો વિજેતા હતો. તે ધાર્મિક, સત્ત્વસંપન્ન અને પ્રજાને આનંદિત રાખવામાં તત્પર હતો.

Verse 5

यशोधनो वदान्यश्च सुधीर्ब्राह्मणदैवतः । सदैवावभृथस्नानपरिक्लिन्न शिरोरुहः

તે યશ-ધનથી સમૃદ્ધ, દાનવીર અને વિદ્વાન હતો; તેના માટે બ્રાહ્મણો દેવતુલ્ય હતા. અવભૃથ-સ્નાન જેવી રીતે તેના કેશ સદાય ભીના રહેતા.

Verse 6

विनीतो नीतिसंपन्नः कुशलः सर्वकर्मसु । विद्याब्धिपारदृश्वा च गुणवान्गुणिवत्सलः

તે વિનયી, નીતિસંપન્ન અને સર્વ કાર્યોમાં કુશળ હતો. વિદ્યાસમુદ્રના પાર કિનારે પહોંચેલો હોવાથી તે ગુણવાન અને ગુણીઓ પ્રત્યે વત્સલ હતો.

Verse 7

कृतज्ञो मधुरालापः पापकर्मपराङ्मुखः । सत्यवाक्छौचनिलयः स्वल्पवाग्विजितेंद्रियः

તે કૃતજ્ઞ અને મધુર વાણીવાળો, પાપકર્મોથી પરાવર્તિત હતો. સત્યવચન, શુચિતામાં સ્થિત, અલ્પભાષી અને ઇન્દ્રિયજિત હતો.

Verse 8

रणांगणे कृतांताभः संख्यावांश्च सदोजिरे । कामिनीकामकेलिज्ञो युवापि स्थविरप्रियः

રણભૂમિમાં તે જાણે કૃતાંત સમાન હતો અને ગણતરી તથા મંત્રણા માં અડગ હતો. કામકેલિની કળાઓ જાણતો હોવા છતાં, યુવાનીમાં પણ વડીલોને પ્રિય એવા માર્ગમાં રત રહેતો.

Verse 9

धर्मार्थैधितकोशश्च समृद्धबलवाहनः । सुभगश्च सुरूपश्च सुमेधाः सुप्रजाश्रयः

ધર્મ અને ન્યાયસંગત અર્થથી તેનો કોષ વધ્યો હતો; બળ અને વાહનસંપત્તિથી તે સમૃદ્ધ હતો. સుభાગ્યશાળી, સુરૂપ, સુમેધા અને સજ્જનોનો આશ્રય હતો.

Verse 10

स्थैर्य धैर्य समापन्नो देशकालविचक्षणः । मन्यमानप्रदो नित्यं सर्वदूषणवर्जितः

તે સ્થૈર્ય અને ધૈર્યથી યુક્ત, દેશ-કાળનું વિવેક રાખનાર હતો. સદા યોગ્ય માન આપનાર અને સર્વ દોષોથી રહિત હતો.

Verse 11

वासुदेवांघ्रियुगले चेतोवृत्तिं निधाय सः । चकार राज्यं निर्द्वंद्वं विष्वगीति विवर्जितम्

વાસુદેવના ચરણયુગલમાં ચિત્તવૃત્તિ સ્થિર કરીને તેણે એવું રાજ્ય ચલાવ્યું કે જે દ્વંદ્વ-કલહથી રહિત અને સર્વત્ર વૈરનાદથી શૂન્ય હતું।

Verse 12

अलंघ्यशासनः श्रीमान्विष्णुभक्तिपरायणः । अभुनक्प्रचुरान्भोगान्समंताद्विष्णुसात्कृतान्

તેનું શાસન અલ્લંઘ્ય હતું; તે શ્રીમાન અને વિષ્ણુભક્તિમાં પરાયણ હતો। વિષ્ણુપ્રસાદથી પ્રાપ્ત, સર્વત્ર પવિત્રીકૃત, તેણે પ્રચુર ભોગો ભોગવ્યા।

Verse 13

हरेरायतनान्युच्चैः प्रतिसौधं पदेपदे । तस्य राज्ये समभवन्महाभाग्यनिधेः शिवे

હે શિવે! તે મહાભાગ્યનિધિના રાજ્યમાં હરિના ઊંચા મંદિરો પ્રત્યેક મહેલે, પગલે પગલે ઊભા થયા।

Verse 14

गोविंदगोपगोपाल गोपीजनमनोहर । गदापाणे गुणातीत गुणाढ्य गरुडध्वज

હે ગોવિંદ! ગોપોના રક્ષક, હે ગોપાલ! ગોપીજનોના મનોહર! હે ગદાપાણિ! ગુણાતીત છતાં ગુણસમૃદ્ધ, હે ગરુડધ્વજ!

Verse 15

केशिहृत्कैटभाराते कंसारे कमलापते । कृष्णकेशव कंजाक्ष कीनाश भयनाशन

હે કેશિહંતા, કૈટભશત્રુ, કંસનાશક, કમલાપતિ! હે કૃષ્ણ, હે કેશવ, હે કમલનેત્ર! હે મૃત્યુભયનાશક!

Verse 16

पुरुषोत्तम पापारे पुंडरीकविलोचन । पीतकौशेयवसन पद्मनाभ परात्पर

હે પુરુષોત્તમ, પાપના શત્રુ, પુન્ડરીકવિલોચન; પીત કૌશેય વસ્ત્રધારી; હે પદ્મનાભ, પરાત્પર પરમેશ્વર!

Verse 17

जनार्दन जगन्नाथ जाह्नवीजलजन्मभूः । जन्मिनां जन्महरण जंजपूकाघनाशन

હે જનાર્દન, જગન્નાથ; જાહ્નવી (ગંગા) જળ સાથે સંબંધિત પ્રાકટ્ય ધરાવનાર; જન્મીઓના જન્મો હરણ કરનાર; ઘન અશુદ્ધિ-ઢગલો નાશ કરનાર!

Verse 18

श्रीवत्सवक्षः श्रीकांत श्रीकर श्रेयसां निधे । श्रीरंगशार्ङ्गकोदंड शौरे शीतांशुलोचन

શ્રીવત્સચિહ્નિત વક્ષવાળા, શ્રીકાંત, મંગળદાતા, કલ્યાણનો નિધિ; શ્રીરંગનાથ, શારઙ્ગ ધનુષ ધારણ કરનાર; હે શૌરી, ચંદ્રલોચન!

Verse 19

दैत्यारे दानवाराते दामोदर दुरंतक । देवकीहृदयानंद दंदशूकेश्वरेशय

હે દૈત્યારી, દાનવોના શત્રુ; હે દામોદર, દુર્જેયનો સંહારક; દેવકીના હૃદયનો આનંદ; નાગરાજોના પણ અધિઈશ્વર, ઈશ્વરેશ્વર!

Verse 20

विष्णो वैकुंठनिलय बाणारे विष्टरश्रवः । विष्वक्सेन विराधारे वनमालिन्वनप्रिय

હે વિષ્ણુ, વૈકુંઠનિવાસી; બાણાસુરનો શત્રુ; સર્વત્ર પ્રસિદ્ધ; હે વિષ્વક્સેન; વિરાધનો સંહારક; વનમાળા ધારણ કરનાર, વનપ્રિય!

Verse 21

त्रिविक्रमत्रिलोकीश चक्रपाणे चतुर्भुज । इत्यादीनि पवित्राणि नामानि प्रतिमंदिरम्

‘ત્રિવિક્રમ’, ‘ત્રિલોકીશ’, ‘ચક્રપાણિ’, ‘ચતુર્ભુજ’—આદિ પવિત્ર નામો પ્રત્યેક મંદિરમાં જોવા મળે છે।

Verse 22

स्त्रीवृद्धबालगोपाल वदनोदीरितानि तु । श्रूयते यत्रकुत्रापि रम्याणि मधुविद्विषः

સ્ત્રીઓ, વૃદ્ધો, બાળકો અને ગોપાલોના મુખેથી—જ્યાં ત્યાં, સર્વત્ર—મધુવિદ્વેષી (વિષ્ણુ) ના રમ્ય નામો સાંભળાય છે।

Verse 23

सुरसाकाननान्येव विलोक्यंते गृहेगृहे । चरित्राणि विचित्राणि पवित्राण्यब्धिजापतेः

ઘરેઘરે જાણે દેવ-ઉદ્યાનો જેવી રમ્ય દૃશ્યાવલિ દેખાય છે; અને અબ્ધિજાપતિ (લક્ષ્મીપતિ વિષ્ણુ) ના વિચિત્ર, પવિત્ર ચરિત્રો પ્રદર્શિત થાય છે।

Verse 24

सौधभित्तिषु दृश्यंते चित्रकृन्निर्मितानि तु । ऋते हरिकथायास्तु नान्या वार्ता निशम्यते

મહેલોની ભીંતો પર ચિત્રકારોએ બનાવેલા ચિત્રો દેખાય છે; અને હરિકથા સિવાય બીજી કોઈ વાત સાંભળાતી નથી।

Verse 25

हरिणा नैव विध्यंते हरिनामांशधारिणः । तस्य राज्ञो भयाद्व्याधैररण्यसुखचारिणः

જે હરીનામનો અંશ પણ ધારણ કરે છે તેમને હરિણ (હરણ) ઇજા કરતું નથી; તે રાજા (હરી) ના ભયથી વનમાં સહેજે ફરતા વ્યાધો (શિકારીઓ) પણ પાછા હટે છે।

Verse 26

न मत्स्या नैव कमठा न वराहाश्च केनचित् । हन्यंते क्वापि तद्भीत्या मत्स्यमांसाशिनापि वै

તેણાના રાજ્યમાં તેના શાસનના ભયથી ક્યાંય કોઈએ માછલાં, કાચબા કે વરાહને માર્યા નહીં; માછલી‑માંસ ખાવાવાળાઓ પણ ભયવશ હિંસા કરતા નહોતા।

Verse 27

अप्युत्तानशयास्तस्य राष्ट्रे मित्रजितः क्वचित् । स्तनपानं न कुर्वंति संप्राप्य हरिवासरम्

રાજા મિત્રજિતના રાજ્યમાં ક્યારેક પીઠે સૂતા શિશુઓ પણ હરિના પવિત્ર દિવસે સ્તનપાન સુધી ન કરતા।

Verse 28

पशवोपि तृणाहारं परित्यज्य हरेर्दिने । उपोषणपरा जाता अन्येषां का कथा नृणाम्

હરિના દિવસે પશુઓ પણ ઘાસ‑ચારો ત્યજી ઉપવાસમાં તત્પર બન્યા; તો અન્ય જીવો—ખાસ કરીને મનુષ્યો—ની શું વાત કરવી!

Verse 29

महामहोत्सवः सर्वैः पुरौकोभिर्वितन्यते । तस्मिन्प्रशासति भुवं संप्राप्ते हरिवासरे

જ્યારે તે રાજા ધરતીનું શાસન કરતો અને હરિનો પવિત્ર દિવસ આવતો, ત્યારે સર્વ નગરવાસીઓ દ્વારા મહામહોત્સવ ઉજવાતો।

Verse 30

स एव दंड्योऽभूत्तस्य राज्ञो मित्रजितः क्षितौ । यो विष्णुभक्तिरहितः प्राणैरपि धनैरपि

મિત્રજિત રાજાના શાસનમાં ધરતી પર એ જ દંડનીય ગણાતો, જે વિષ્ણુભક્તિથી રહિત હોય—પ્રાણમાં હોય કે ધનમાં।

Verse 31

अंत्यजा अपि तद्राष्ट्रे शंखचक्रांकधारिणः । संप्राप्य वैष्णवीं दीक्षां दीक्षिता इव संबभुः

તે રાજ્યમાં અંત્યજ પણ શંખ-ચક્રના અંક ધારણ કરતા; વૈષ્ણવી દીક્ષા પ્રાપ્ત કરીને તેઓ જાણે વિધિવત્ દીક્ષિત જ દેખાતા.

Verse 32

शुभानि यानि कर्माणि क्रियंतेऽनुदिनं जनैः । वासुदेवे समर्प्यंते तानि तैरफलेप्सुभिः

લોકો રોજ જે શુભ કર્મો કરતા, તે બધાં ફળની ઇચ્છા વિના રહેનારા તેઓ વાસુદેવને અર્પણ કરતા.

Verse 33

विना मुकुंदं गोविदं परमानंदमच्युतम् । नान्यो जप्येतमन्येत न भज्येत जनैः क्वचित्

મુકુંદ—ગોવિંદ, પરમાનંદ, અચ્યુત—તેમને વિના ક્યાંય લોકો અન્ય કોઈનો જપ કરતા નહીં, અન્ય કોઈની પૂજા પણ કરતા નહીં.

Verse 34

कृष्ण एव परो देव कृष्णएव परागतिः । कृष्ण एव परो बंधुस्तस्यासीदवनीपतेः

તે ભૂપતિ માટે કૃષ્ણ જ પરમ દેવ, કૃષ્ણ જ પરમ ગતિ; કૃષ્ણ જ પરમ બંધુ અને રક્ષક હતા.

Verse 35

एवं तस्मिन्महीपाले राज्यं सम्यक्प्रशासति । एकदा नारदः श्रीमांस्तं दिदृक्षुः समाययौ

આ રીતે તે મહીપાલ રાજ્યનું યોગ્ય શાસન કરતો હતો ત્યારે, એક દિવસે શ્રીમાન નારદ તેને જોવા માટે આવી પહોંચ્યા.

Verse 36

राज्ञा समर्चितः सोथ मधुपर्क विधानतः । नारदो वर्णयामास तममित्रजितं नृपम्

રાજાએ મધુપર્કવિધિ અનુસાર તેમનું યથાવિધિ સન્માન કર્યું; ત્યારબાદ નારદે શત્રુજિત એવા તે નૃપની સ્તુતિપૂર્વક વર્ણના કરી।

Verse 37

नारद उवाच । धन्योसि कृतकृत्योसि मान्योप्यसि दिवौकसाम् । सर्वभूतेषु गोविंदं परिपश्यन्विशांपते

નારદ બોલ્યા—તમે ધન્ય છો, કૃતકૃત્ય છો; દેવલોકવાસીઓમાં પણ માનનીય છો. હે મનુષ્યપતિ, કારણ કે તમે સર્વ ભૂતોમાં ગોવિંદને દર્શો છો।

Verse 38

यो वेद पुरुषो विष्णुर्यो यज्ञपुरुषो हरिः । योंतरात्मास्य जगतः कर्ता हर्ताविता विभुः

જે વેદપુરુષ વિષ્ણુ છે, જે યજ્ઞપુરુષ હરિ છે; જે આ જગતનો અંતરાત્મા છે—એ જ સર્વવ્યાપી પ્રભુ સર્જક, સંહારક અને પાલક છે।

Verse 39

तन्मयं पश्यतो विश्वं तव भूपालसत्तम । दर्शनं प्राप्य शुभदं शुचित्वमगमं परम्

હે ભુપાલશ્રેષ્ઠ, તમે વિશ્વને તેના દ્વારા વ્યાપ્ત જોઈને શુભપ્રદ દર્શન પ્રાપ્ત કર્યું; અને તે દર્શનથી પરમ શુચિત્વને પામ્યા।

Verse 40

एक एव हि सारोत्र संसारे क्षणभंगुरे । कमलाकांत पादाब्ज भक्तिभावोऽखिलप्रदः

ક્ષણભંગુર આ સંસારમાં ખરેખર એક જ સાર છે—કમલાકાંતના પાદપદ્મોમાં ભક્તિભાવ; એ જ સર્વ કલ્યાણ આપનાર છે।

Verse 41

परित्यज्य हि यः सर्वं विप्णुमेकं सदा भजेत् । सुमेधसं भजंते तं पदार्थाः सर्व एव हि

જે સર્વ કંઈ ત્યજી સદા એકમાત્ર વિષ્ણુનું ભજન કરે છે, તે સુમેધાવી ભક્તની સેવા માટે સર્વ પદાર્થો અને સિદ્ધિઓ આપોઆપ આવી ઊભાં રહે છે.

Verse 42

हृषीकेशे हृषीकाणि यस्य स्थैर्यं गतान्यहो । स एव स्थैर्यमाप्नोति ब्रह्मांडेऽतीव चंचले

અહો! જેના ઇન્દ્રિયો માત્ર હૃષીકેશમાં સ્થિર થાય છે, તે જ આ અત્યંત ચંચળ બ્રહ્માંડમાં પણ સાચું સ્થૈર્ય પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 43

यौवनं धनमायुष्यं पद्मिनीजलबिंदुवत् । अतीव चपलं ज्ञात्वाऽच्युतमेकं समाश्रयेत्

યૌવન, ધન અને આયુષ્ય કમળપત્ર પરના જળબિંદુ સમાન અતિ ચપળ છે એમ જાણી, મનુષ્યે એકમાત્ર અચ્યુતનો આશ્રય લેવો જોઈએ.

Verse 44

वाचि चेतसि सर्वत्र यस्य देवो जनार्दनः । स एव सर्वदा वंद्यो नररूपी जनार्दनः

જેનાં વચન અને ચિત્તમાં સર્વત્ર દેવ જનાર્દન જ વિરાજે છે, તે સદા વંદનીય છે; કેમ કે તેમાં નરરૂપે સ્વયં જનાર્દન નિવાસ કરે છે.

Verse 45

निर्व्याज प्रणिधानेन शीलयित्वा श्रियःपतिम् । पुरुषोत्तमतां को न प्राप्तवानिह भूतले

નિર્વ્યાજ, નિષ્કપટ સમર્પણથી શ્રીપતિનું સેવન-ભજન કરવાથી, આ ભૂતલ પર કોણ પુરુષોત્તમતા પ્રાપ્ત ન કરે?

Verse 46

अनया विष्णुभक्त्या ते संतुष्टेंद्रियमानसः । उपकर्तुमना ब्रूयां तन्निशामय भूपते

તારી આ વિષ્ણુભક્તિથી તારા ઇન્દ્રિયો અને મન સંતોષી ને શાંત થયા છે. તારો ઉપકાર કરવા ઇચ્છી હું કહું છું—હે ભૂપતે, ધ્યાનથી સાંભળ.

Verse 47

बाला विद्याधरसुता नाम्ना मलयगंधिनी । क्रीडंती पितुराक्रोडे हृता कंकालकेतुना

વિદ્યાધરની પુત્રી, મલયગંધિની નામની એક બાળા, પિતાના ખોળામાં રમતી હતી—ત્યારે કંકાલકેતુએ તેનું અપહરણ કર્યું.

Verse 48

कपालकेतुपुत्रेण दानवेन बलीयसा । आगामिन्यां तृतीयायां तस्याः पाणिग्रहृं किल

કપાલકેતુના પુત્ર એવા અતિબળવાન દાનવ દ્વારા, આવતી તૃતીયા તિથિએ તેનું પાણિગ્રહણ (વિવાહ) થવાનું છે—એવું કહેવાય છે.

Verse 49

पाताले चंपकावत्यां नगर्यां सास्ति सांप्रतम् । हाटकेशात्समागच्छंस्तया हंसाश्रुनेत्रया

તે હાલમાં પાતાળમાં ચંપકાવતી નામની નગરીમાં છે. હાટકેશથી આવતાં મેં તેને જોઈ—તેની આંખોમાંથી અશ્રુધારા વહેતી હતી.

Verse 50

दृष्टः प्रणम्य विज्ञप्तो यथा तच्च निथामय । ब्रह्मचारिन्मुनिश्रेष्ठ गंधमादनशैलतः

તમને જોઈ મેં પ્રણામ કરીને વાત જેવી છે તેવી જ રજૂ કરી—કૃપા કરીને સાંભળો. હે બ્રહ્મચારિન, મુનિશ્રેષ્ઠ, હું ગંધમાદન પર્વત પરથી આવ્યો છું.

Verse 51

बालक्रीडनकासक्तां मोहयित्वा निनाय सः । कंकालकेतुर्दुर्वृत्तो दुर्जयोन्यास्त्रघाततः

બાળરમણમાં મગ્ન તેણીને મોહમાં પાડી તે લઈ ગયો. દુર્વૃત્ત કંકાલકેતુ અન્ય શસ્ત્રોના પ્રહારથી પણ દુર્જેય હતો.

Verse 52

स्वस्य त्रिशूलघातेन म्रियते नान्यथा रणे । जगत्पर्याकुलीकृत्य निद्रात्यत्रविनिर्भयः

યુદ્ધમાં તે માત્ર પોતાના જ ત્રિશૂલના પ્રહારથી મરે છે, અન્યથા નહીં. જગતને વ્યાકુળ કરી તે અહીં નિર્ભય થઈ સૂઈ રહ્યો છે.

Verse 53

यदि कोपि कृतज्ञो मां हत्वेमं दुष्टदानवम् । मद्दत्तेन त्रिशूलेन नयेद्भद्रं भवेन्नरः

જો કોઈ કૃતજ્ઞ પુરુષ મારા હિતાર્થે આ દુષ્ટ દાનવને મેં આપેલા ત્રિશૂલથી વધ કરે, તો તે નિશ્ચયે કલ્યાણ અને મંગળ પામશે.

Verse 54

यदत्रोपचिकीर्षुस्त्वं रक्ष मां दुष्टदानवात् । ममापि हि वरो दत्तो भगवत्या महामुने

જો તું અહીં ઉપકાર કરવા ઇચ્છે, તો આ દુષ્ટ દાનવથી મારી રક્ષા કર. હે મહામુને, મને પણ ભગવતી પાસેથી વર મળ્યો છે.

Verse 55

विष्णुभक्तो युवा धीमान्पुत्रि त्वां परिणेष्यति । आ तृतीया तिथि यथा तद्वाक्यं तथ्यतां व्रजेत्

હે પુત્રી, વિષ્ણુભક્ત યુવાન અને ધીમાન પુરુષ તને પરણે લેશે; જેથી તૃતીયા તિથિ સુધી તે વચન સત્ય બની જાય.

Verse 56

तथा निमित्तमात्रं त्वं भव यत्नं समाचर । इति तद्वचनाद्राजन्विष्णुभक्तिपरायणम् । युवानं चापि धीमंतं त्वामनु प्राप्तवानहम्

અતઃ તું માત્ર નિમિત્ત બન, છતાં પ્રયત્નપૂર્વક આચરણ કર. હે રાજન, તે ઉપદેશ અનુસાર હું તારા પાછળ આવ્યો છું—યુવાન, ધીમાન અને વિષ્ણુભક્તિમાં પરાયણ.

Verse 57

तद्गच्छ कार्यसिद्ध्यै त्वं हत्वा तं दुष्टदानवम् । आनयाशु महाबाहो शुभां मलयगंधिनीम्

પછી કાર્યસિદ્ધિ માટે તું જા; તે દુષ્ટ દાનવને વધ કર. હે મહાબાહો, મલયની સુગંધ જેવી સુવાસિત તે શુભ કન્યાને ત્વરિત લઈ આવ.

Verse 58

सा तु विद्याधरी जीवेद्विलोक्य त्वां नरेश्वर । पार्वतीवचनाद्दुष्टं घातयिष्यत्ययत्नतः

હે નરેશ્વર, તે વિદ્યાધરી તને જોઈને જીવતી રહેશે; અને પાર્વતીના વચનથી તે દુષ્ટનો વધ અનાયાસે કરાવશે.

Verse 59

इति नारदवाक्यं स निशम्यामित्रजिन्नृपः । अनल्पोत्कलिको जातो विद्याधरसुतां प्रति

નારદના આ વચનો સાંભળી તે અમિત્રજિત્ રાજા વિદ્યાધરની પુત્રી પ્રત્યે અત્યંત ઉત્કંઠિત થયો.

Verse 60

उपायं चापि पप्रच्छ गंतुं तां चंपकावतीम् । नारदेन पुनः प्रोक्तः स राजा गिरिराजजे

તેણે ચંપકાવતી સુધી જવાનો ઉપાય પણ પૂછ્યો. ત્યારે, હે ગિરિરાજકન્યે, નારદે ફરી તે રાજાને ઉપદેશ આપ્યો.

Verse 61

तूर्णमर्णवमासाद्य पूर्णिमादिवसे नृप । भवान्द्रक्ष्यति पोतस्थः कल्पवृंदारथस्थितम्

હે નૃપ! પૂર્ણિમાના દિવસે ત્વરિત સમુદ્રે પહોંચો. નૌકામાં બેઠા બેઠા તમે કલ્પવૃક્ષોના ઉપવનમધ્યે રથસ્થિત તેણીને દર્શશો.

Verse 62

तत्र दिव्यांगना काचिद्दिव्यपर्यंक संस्थिता । वीणामादाय गायंती गाथां गास्यति सुस्वरम्

ત્યાં એક દિવ્યાંગના દિવ્ય પર્યંક પર બિરાજમાન હશે. તે વીણા લઈને મધુર અને મંગલ સ્વરે એક ગાથા ગાશે.

Verse 63

यत्कर्मविहितं येन शुभं वाथ शुभेतरम् । स एव भुंक्ते तत्तथ्यं विधिसूत्रनियंत्रितः

જેને જે કર્મ કર્યું—શુભ હોય કે અશુભ—તેનું ફળ તે જ ભોગવે છે; તે વિધિના સૂત્રથી નિયંત્રિત છે.

Verse 64

गाथामिमां सा संगीय सरथा स महीरुहा । सपर्यंका क्षणादेव मध्ये सिंधुं प्रवेक्ष्यति

આ ગાથા ગાઈને તે—રથসহ, તે મહાવૃક્ષসহ અને પર્યંકসহ—ક્ષણમાત્રમાં સમુદ્રના મધ્યમાં પ્રવેશ કરશે.

Verse 65

भवानप्यविशंकं च ततः पोतान्महार्णवे । तामनु व्रजतु क्षिप्रं यज्ञवाराहमास्तुवन्

તમે પણ નિઃસંદેહ બની પછી નૌકામાંથી મહાસમુદ્રમાં ઉતરી ત્વરિત તેણીને અનુસરો, અને યજ્ઞ-વરાહનું સ્તવન કરતા રહો.

Verse 66

ततो द्रक्ष्यसि पाताले नगरीं चंपकावतीम् । महामनोहरा राजन्सहितां बालयानया

ત્યાર પછી, હે રાજન, તું પાતાળમાં ચંપકાવતી નામની અતિ મનોહર નગરીને જોશે; અને આ કન્યા તને ત્યાં લઈ જતી, તારી સાથે રહેશે।

Verse 67

इत्युक्त्वांतर्हितो देवि स चतुर्मुखनंदनः । राजाप्यर्णवमासाद्य यथोक्तं परिलक्ष्य च

હે દેવી, એમ કહી તે ચતુર્મુખ (બ્રહ્મા) નો નંદન અંતર્ધાન થયો. રાજા પણ સમુદ્ર પાસે પહોંચી, કહ્યા મુજબ સાવધાનીથી નિરીક્ષણ કરવા લાગ્યો।

Verse 68

विवेशांतःसमुद्रं च नगरीमाससाद ताम् । साथ विद्याधरी बाला नेत्रप्राघुणकी कृता

તે સમુદ્રના આંતરભાગમાં પ્રવેશ્યો અને તે નગરીને પહોંચ્યો. ત્યાં તે વિદ્યાધરી કન્યા જાણે આંખો માટે ભોજન સમી, નેત્રોત્સવ બની।

Verse 69

तेन राज्ञा त्रिजगती सौंदर्यश्रीरिवैकिका । पातालदेवतेयं वा ममनेत्रोत्सवाय किम्

તે રાજાને એમ લાગ્યું કે ત્રિલોકની સૌંદર્યશ્રી એક જ દેહમાં સાકાર થઈ ઊભી છે. કે પછી આ પાતાળની કોઈ દેવી છે, મારી આંખોના ઉત્સવ માટે પ્રગટ થઈ છે?

Verse 70

निरणायि मधुद्वेष्ट्रा स्रष्टुः सृष्टिविलक्षणा । कुहूराहुभयादेषा कांतिश्चांद्रमसी किमु

શું આ મધુદ્વેષ્ટા (વિષ્ણુ) દ્વારા રચાયેલ, સ્રષ્ટાની સામાન્ય સૃષ્ટિથી વિલક્ષણ એવી અપૂર્વ રચના છે? કે પછી અમાવાસ્યા અને રાહુના ભયથી જન્મેલી ચંદ્રસમાન કાંતિ છે?

Verse 71

योषिद्रूपं समाश्रित्य तिष्ठतेऽत्राकुतोऽभया । इत्थं क्षणं तां निर्वर्ण्य स राजागात्तदंतिकम्

સ્ત્રીરૂપ ધારણ કરીને તે અહીં નિર્ભય ઊભી હતી—ભય ક્યાં? ક્ષણમાત્ર તેને નિહાળી રાજા તેના સમીપ ગયો।

Verse 72

सा विलोक्याथ तं बाला नितरां मधुराकृतिम् । विशालोरस्थलतलं प्रलंबतुलसीस्रजम्

પછી તે બાલાએ તેને જોયો—અતિ મધુરાકૃતિ, વિશાળ વક્ષસ્થળવાળો, અને લાંબી તુલસીની માળા લટકતી હતી।

Verse 73

शंखचक्रांकसुभग भुजद्वयविराजितम् । हरिनामाक्षरसुधा सुधौत रदनावलिम्

તેની બંને ભુજાઓ શંખ-ચક્રના શુભ અંકોથી શોભિત થઈ ઝળહળતી હતી; અને દાંતની પંક્તિ હરિનામના અક્ષરામૃતથી ધોઈ હોય તેમ ઉજળી હતી।

Verse 74

भवानीभक्तिबीजोत्थं भूरुहं पुरुषाकृतिम् । मनोरथफलैः पूर्णमासीद्धृष्टतनूरुहा

તે ભવાનીભક્તિના બીજમાંથી ઉગેલા, પુરુષાકૃતિ ધારણ કરેલા વૃક્ષ સમાન લાગ્યો—મનોરથફળોથી પરિપૂર્ણ; તેને જોઈ તેના દેહમાં રોમાંચ થયો।

Verse 75

दोलापर्यंकमुत्सृज्य ह्रीभरा नम्रकंधरा । वेपथुं च परिष्टभ्य बाला प्रोवाच भूपतिम्

દોલા-પર્યંક છોડીને, લજ્જાભારે નમ્ર કંધરાવાળી બની, કંપન સંભાળી તે બાલાએ ભુપતિને કહ્યું।

Verse 76

कस्त्वमत्र कृतांतस्य भवनं मधुराकृते । प्राप्तो मे मंदभाग्यायाश्चेतोवृत्तिं निरुंधयन्

હે મધુરાકૃતિ! કૃતાંત (મૃત્યુ)ના ભવનમાં અહીં તું કોણ છે? તું આવીને મારી જેવી દુર્ભાગ્યવતીના ચિત્તની ચંચળ વૃત્તિઓને રોકી સ્થિર કરે છે।

Verse 77

यावन्नायाति सुभग स कठोरतराकृतिः । अतिपर्याकुलीकृत्य त्रिलोकीं दानवो मुहुः

હે સुभગ! અત્યંત કઠોર રૂપ ધરાવતો તે દાનવ આવતાં પહેલાં—જે વારંવાર ત્રિલોકીને અતિ વ્યાકુળ કરે છે—(તું) હમણાં જ (યોગ્ય) કાર્ય કર।

Verse 78

कंकालकेतुर्दुर्वृत्तस्त्ववध्यः परहेतिभिः । तावद्गुप्तं समातिष्ठ शस्त्रागारेति गह्वरे

કંકાલકેતુ દુર્વૃત્ત છે અને પરાયાં શસ્ત્રોથી અવધ્ય છે. તેથી, આ ગહ્વરમાં આવેલા શસ્ત્રાગારમાં થોડો સમય ગુપ્ત રહીને રહે।

Verse 79

न मे कन्याव्रतं भंक्तुं स समर्थ उमा वरात् । आगामिन्यां तृतीयायां परश्वः पाणिपीडनम्

ઉમાના વરદાનથી તે મારું કન્યાવ્રત ભંગ કરવા સમર્થ નથી. આવતી તૃતીયાએ—પરમદિવસે—પાણિપીડન (વિવાહવિધિ) થશે।

Verse 80

संचिकीर्षति दुष्टात्मा गतायुर्मम शापतः । मा तद्भीतिं कुरु युवंस्तत्कार्यं भविताचिरम्

એ દुष્ટાત્મા કંઈક અનિષ્ટ કરવા ઇચ્છે છે; પરંતુ મારા શાપથી તેની આયુષ્ય ક્ષીણ થઈ ગઈ છે. તેથી ભય ન કર; તેનો અંત જલ્દી આવશે।

Verse 81

विद्याधर्येति चोक्तः स शस्त्रागारे निगूढवत् । स्थितो वीरो महाबाहुर्दानवागमने क्षणः

વિદ્યાધરીના આમ કહેવાથી, તે મહાબાહુ વીર શસ્ત્રાગારમાં છુપાઈને દાનવના આવવાની રાહ જોવા લાગ્યો.

Verse 82

अथ सायं समायातो दानवो भीषणाकृतिः । त्रिशूलं कलयन्पाणौ मृत्योरपि भयावहम्

ત્યારબાદ સાંજના સમયે, મૃત્યુને પણ ભય પમાડે તેવું ત્રિશૂળ હાથમાં ધારણ કરીને તે ભયાનક આકૃતિવાળો દાનવ આવી પહોંચ્યો.

Verse 83

आगत्य दानवो रौद्रः प्रलयांबुदनिस्वनः । विद्याधरीं जगादेति मदाघूर्णितलोचनः

પ્રલયકાળના વાદળોની જેમ ગર્જના કરતા તે રૌદ્ર દાનવે આવીને, મદથી ઘૂમતી આંખો સાથે વિદ્યાધરીને આ પ્રમાણે કહ્યું.

Verse 84

गृहाणेमानि रत्नानि दिव्यानि वरवर्णिनि । कन्यात्वं च परश्वस्ते पाणिग्राहादपैष्यति

હે સુંદરી! આ દિવ્ય રત્નોનો સ્વીકાર કર. પરમ દિવસે હું તારું પાણિગ્રહણ કરીશ ત્યારે તારું કન્યાપણું દૂર થશે.

Verse 85

दासीनामयुतं प्रातर्दास्यामि तव सुंदरि । आसुरीणां सुरीणां च दानवीनां मनोहरम्

હે સુંદરી! આવતીકાલે સવારે હું તને દસ હજાર મનોહર દાસીઓ આપીશ, જેમાં આસુરી, દેવી અને દાનવી સ્ત્રીઓ હશે.

Verse 86

गंधर्वीणां नरीणां च किन्नरीणां शतंशतम् । विद्याधरीणां नागीनां यक्षिणीनां शतानि षट्

ગંધર્વી સ્ત્રીઓ અને માનવ કન્યાઓના સૈંકડો-સૈંકડો સમૂહ હશે; કિન્નરી સ્ત્રીઓના પણ સૈંકડો-સૈંકડો હશે; તેમજ વિદ્યાધરીઓ, નાગિનીઓ અને યક્ષિણીયો છ સો (સમૂહ) હશે।

Verse 87

राक्षसीनां शतान्यष्टौ शतमप्सरसां वरम् । एतास्ते परिचारिण्यो भविष्यंत्यमलाशये

રાક્ષસી સ્ત્રીઓના આઠ સો (સમૂહ) હશે અને શ્રેષ્ઠ અપ્સરાઓના એક સો (સમૂહ) હશે। હે નિર્મળહૃદયા! આ બધાં તારી પરિચારિકાઓ બનશે।

Verse 88

यावत्संपत्तिसंभारो दिक्पालानां गृहेषु वै । मत्परिग्रहतां प्राप्य तावतस्त्वमिहेश्वरी

દિક્પાલોના ગૃહોમાં જેટલો સમય સંચિત વૈભવ ટકશે, એટલો જ સમય—મારા આશ્રયને પામી—તું અહીં અધિષ્ઠાત્રી દેવી સમી અધીશ્વરી રહીશ।

Verse 89

दिव्यान्भोगान्मया सार्धं भोक्ष्यसे मत्परिग्रहात् । कदा परश्वो भविता यस्मिन्वैवाहिको विधिः

મારા આશ્રયથી તું મારી સાથે દિવ્ય ભોગોનો ઉપભોગ કરશે. જે દિવસે વૈવાહિક વિધિ થશે, તે પરમદિવસ (પરશુ) ક્યારે આવશે?

Verse 90

त्वदंगसंगसंस्पर्श सुखसंदोह मेदुरः । परां निर्वृतिमाप्स्यामि परश्वो निकटं यदि

તારા અંગોના સંગ-સ્પર્શથી ઉપજતા સુખસમૂહથી સમૃદ્ધ બની, હું પરમ નિર્વૃતિને પામીશ—જો પરમદિવસ (પરશુ) ખરેખર નજીક હોય।

Verse 91

मनोरथाश्चिरं यावद्यं मे हृदि समेधिताः । तान्कृतार्थी करिष्यामि परश्वस्तव संगमात्

મારા હૃદયમાં લાંબા સમયથી પોષાયેલા જે મનોરથો છે, પરમદિવસે તારા સંગમથી હું તેમને કૃતાર્થ કરી દઈશ.

Verse 92

जित्वा देवान्रणे सर्वानिंद्रादीन्मृगलोचने । त्रैलोक्यैश्वर्यसंपत्तेस्त्वां करिष्यामि चेश्वरीम्

ઇન્દ્રાદિ સર્વ દેવોને રણમાં જીતીને, હે મૃગલોચને, ત્રિલોકના ઐશ્વર્ય-સંપત્તિ પર તને અધિશેવરી બનાવીશ.

Verse 93

आधायांके त्रिशूलं स्वे सुष्वापेति प्रलप्य सः । नरमांसवसास्वाद प्रमत्तो वीतसाध्वसः

પોતાના ખોળામાં ત્રિશૂલ રાખીને તે બડબડતો બડબડતો સૂઈ ગયો—નરમાસ અને વસાના સ્વાદથી મત્ત, નિર્ભય અને નિઃશંક।

Verse 94

वरं स्मरंती सा गौर्या विद्याधरकुमारिका । विज्ञाय तं प्रमत्तं च सुसुप्तं चातिनिर्भयम्

ગૌરીવર્ણી તે વિદ્યાધરકુમારિકા પોતાના વરનું સ્મરણ કરતી, તેને પ્રમત્ત, ઘોર નિદ્રામાં અને અત્યંત નિર્ભય હોવાનું જાણી ગઈ।

Verse 95

आहूय तं नरवरं वरं सर्वांगसुंदरम् । विष्णुभक्तिकृतत्राणं प्राणनाथेति जल्प्य च

વિષ્ણુભક્તિથી જેનું રક્ષણ થયું હતું, તે સર્વાંગસુંદર શ્રેષ્ઠ નરવર ને બોલાવી તે બોલી—“હે પ્રાણનાથ!”

Verse 96

शूलं तदंकादादाय गृहाणेमं जहि द्रुतम् । इति त्रिशूलं बालातो बालार्कसदृशद्युति

“તેના અંકમાંથી શૂલ ઉઠાવી લે; આ પકડીને તુરંત તેને સંહાર!” એમ કહ્યે, નવોદિત સૂર્ય સમી તેજસ્વી ત્રિશૂલ કન્યાથી લેવામાં આવ્યું।

Verse 97

समादाय महाबाहुः स तदा मित्रजिन्नृपः । जहर्ष च जगादोच्चैर्बालायाश्चाभयं दिशन्

ત્યારે મહાબાહુ રાજા મિત્રજિતે તે ત્રિશૂલ ઉઠાવ્યું; હર્ષિત થઈ, કન્યાને અભય આપતાં ઊંચે સ્વરે બોલ્યો।

Verse 98

वामपादप्रहारेण तमाताड्य स निर्भयः । संस्मरंश्चक्रिणं चित्ते जगद्रक्षामणिं हरिम्

ડાબા પગના પ્રહારથી તેને આઘાત કરી તે નિર્ભય ઊભો રહ્યો—હૃદયમાં ચક્રધારી, જગતના રક્ષક મણિસમાન હરિનું સ્મરણ કરતો।

Verse 99

जर्गाद तिष्ठ रे दुष्ट कन्याधर्षणलालस । युध्यस्वात्र मया सार्धं न सुप्तं हन्म्यहं रिपुम्

તે બોલ્યો—“ઊભો રહેજે રે દુષ્ટ, કન્યાધર્ષણમાં લાલસિત! અહીં મારી સાથે યુદ્ધ કર; હું સૂતા શત્રુને મારતો નથી।”

Verse 100

इति संश्रुत्य संभ्रांत उत्थाय स दनोः सुतः । त्रिशूलं देहि मे कांते प्रोवाचेति मुहुर्मुहुः

આ સાંભળી દનુનો પુત્ર ગભરાઈને ઊભો થયો અને વારંવાર બોલ્યો—“કાંતે, મને ત્રિશૂલ આપ!”

Verse 110

त्वया कपटरूपेण बलिनः कैटभादयः । न बलेन हताः संख्ये हता एवच्छलेन हि

તમે કપટરૂપ ધારણ કરીને કૈટભ આદિ બલવાનનો વધ કર્યો; તેઓ યુદ્ધમાં માત્ર બળથી નહીં, નિશ્ચયે યુક્તિ અને છલથી જ માર્યા ગયા.

Verse 120

निजघान महाबाहुः स च प्राणाञ्जहौ क्षणात् । इत्थं कंकालकेतुं स निहत्य सुरकंपनम्

મહાબાહુએ તેને પ્રહાર કરીને પાડી દીધો અને તે ક્ષણમાં જ પ્રાણ ત્યજી ગયો. આ રીતે દેવતાઓને પણ કંપાવનાર કંકાલકેતુનો તેણે સંહાર કર્યો.

Verse 130

अपि स्मृत्वा पुरीं यां वै काशीं त्रैलोक्यकांक्षिताम् । न नरो लिप्यते पापैस्तां विवेश स भूपतिः

ત્રિલોકમાં ઇચ્છિત એવી કાશીપુરીનું સ્મરણ માત્ર કરવાથી પણ મનુષ્ય પાપથી લિપ્ત થતો નથી; એ જ કાશીમાં તે ભુપતિ પ્રવેશ્યો.

Verse 140

इति राज्ञोदिता राज्ञी प्रवक्तुमुपचक्रमे । इति कर्तव्यतां तस्य व्रतस्य सरहस्यकाम्

રાજા દ્વારા આ રીતે પ્રેરિત થઈ રાણી બોલવા લાગી—તે વ્રતની કર્તવ્યવિધિ અને તેનું આંતરિક રહસ્ય સહિત જણાવવાની ઇચ્છાથી.