Adhyaya 5

Verse 1

पराशर उवाच । ततो ध्यानेन विश्वेशमालोक्य स मुनीश्वरः । सूत प्रोवाच तां पुण्यां लोपामुद्रामिदं वचः

પરાશરે કહ્યું—ત્યારે તે મુનિશ્રેષ્ઠે ધ્યાનયોગથી વિશ્વેશ્વરને દર્શન કરીને, હે સૂત, પુણ્યવતી લોપામુદ્રાને આ વચન કહ્યું।

Verse 2

अयि पश्य वरारोहे किमेतत्समुपस्थितम् । क्व तत्कार्यं क्व च वयं मुनिमार्गानुसारिणः

હે સુન્દરી, જો—આ શું ઉપસ્થિત થયું છે? તે કાર્ય ક્યાં અને અમે ક્યાં, જે મુનિમાર્ગના અનુયાયી છીએ?

Verse 3

येन गोत्रभिदा गोत्रा विपक्षा हेलया कृताः । भवेत्कुंठितसामर्थ्यः स कथं गिरिमात्रके

જેણે ‘ગોવર્ધનધારી’ બની વિરોધી ગોત્રોને રમતમાં જ તુચ્છ કર્યા, તેની શક્તિ પથ્થરમાત્ર પર્વતથી કેવી રીતે કુંઠિત થાય?

Verse 4

कल्पवृक्षोंऽगणे यस्य कुलिशं यस्य चायुधम् । सिद्ध्यष्टकं हि यद्द्वारि स सिद्ध्यै प्रार्थयेद्द्विजम्

જેનાં આંગણે કલ્પવૃક્ષ છે, જેમનું આયુધ વજ્ર છે, અને જેમનાં દ્વારે અષ્ટસિદ્ધિઓ ઊભી છે—એવો પુરુષ સિદ્ધિ માટે બ્રાહ્મણને કેવી રીતે પ્રાર્થના કરે?

Verse 5

क्रियंते व्याकुलाः शैला अहो दावाग्निना प्रिये । तद्वृद्धिस्तंभने शक्तिः क्व गतासाऽशुशुक्षणेः

પ્રિયે, અહો—દાવાગ્નિથી પર્વતો પણ વ્યાકુળ થયા છે; તેની વૃદ્ધિ અટકાવી તેને તુરંત શોષી નાખે એવી શક્તિ ક્યાં ગઈ?

Verse 6

नियन्ता सर्वभूतानां योसौ दण्डधरः प्रभुः । स किं दंडयितुं नालमेकं तं ग्रावमात्रकम्

જે સર્વભૂતોનો નિયંતા, દંડધારી પ્રભુ છે—શું તે એક તુચ્છ કંકરમાત્ર સમાનને પણ દંડ આપવા સમર્થ નથી?

Verse 7

आदित्या वसवो रुद्रास्तुषिताः स मरुद्गणाः । विश्वेदेवास्तथा दस्रौ ये चान्येपि दिवौकसः

આદિત્યો, વસુઓ, રુદ્રો, તુષિતો, મરુદ્ગણો, વિશ્વેદેવો, તેમજ તે બે અશ્વિનીકુમારો (દસ્રૌ) અને અન્ય દિવૌકસ—સ્વર્ગવાસીઓ—

Verse 8

येषां दृक्पातमात्रेण पतंति भुवनान्यपि । ते किं समर्था नो कांते नगवृद्धिनिषेधने

જેનાં માત્ર દૃષ્ટિપાતથી જ ભુવનો પણ પડી જાય—હે કાંતે! શું તેઓ પર્વતની વધતી ફુલાવટ-વૃદ્ધિને રોકવામાં સમર્થ નથી?

Verse 9

आज्ञातं कारणं तच्च स्मृतं वाक्यं सुभाषितम् । काशीमुद्दिश्य यद्गीतं मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः

તેનું કારણ જાણવામાં આવ્યું છે; અને તે સુભાષિત વચન સ્મરણમાં છે—જે કાશીને ઉદ્દેશીને તત્ત્વદર્શી મુનિઓએ ગાયું હતું.

Verse 10

अविमुक्तं न मोक्तव्यं सर्वथैव मुमुक्षुभिः । किंतु विघ्ना भविष्यंति काश्यां निवसतां सताम्

મુમુક્ષુઓએ અવિમુક્ત (કાશી) ને સર્વથા કદી છોડવી નહીં; પરંતુ કાશીમાં નિવાસ કરનારા સજ્જનોને વિઘ્નો અવશ્ય થશે.

Verse 11

उपस्थितोयं कल्याणि सोंऽतरायो महानिह । न शक्यतेऽन्यथाकर्तुं विश्वेशो विमुखो यतः

હે કલ્યાણી, અહીં મહાન અંતરાય ઉપસ્થિત થયો છે. તેને અન્ય રીતે ટાળવું શક્ય નથી, કારણ કે આ વિષયમાં વિશ્વેશ્વર વિમુખ થયા છે.

Verse 12

काशीद्विजाशीर्भिरहो यदाप्ता कस्तां मुमुक्षुर्यदिवामुमुक्षुः । ग्रासं करस्थं स विसृज्य हृद्यं स्वकूर्परं लेढि विमूढचेताः

અહો! કાશીના દ્વિજોના આશીર્વાદથી પ્રાપ્ત થયેલી કાશીને—મોક્ષ ઇચ્છનાર હોય કે ન હોય—કોણ ત્યજી દેશે? હાથમાં આવેલો મધુર ગ્રાસ છોડીને પોતાનો કોણી ચાટવી એ તો માત્ર મૂઢચિત્તનું કામ છે.

Verse 13

अहो जना बालिशवत्किमेतां काशीं त्यजेयुः सुकृतैकराशिम् । शालूककंदः प्रतिमज्जनं किं लभेत तद्वत्सुलभा किमेषा

અહો! લોકો બાળકોની જેમ આ કાશીને—પુણ્યનો એકમાત્ર ઢગલો—શા માટે ત્યજી દે? ડૂબકી વિના કમળકંદ મળે શું? તેમ જ શું આ કાશી એટલી સહેલાઈથી મળે?

Verse 14

भवांतरा वर्जित पुण्यराशिं कृच्छैर्महद्भिर्ह्यवगम् यकाशीम् । प्राप्यापि किं मूढधियोन्यतो वै यियासवो दुर्गतिमुद्यियासवः

કાશી પુણ્યનો ખજાનો છે; અનેક જન્મોમાં પણ જે ત્યજાતો નથી અને મહાન કષ્ટોથી જ પ્રાપ્ત થાય છે. તેને પામી પણ મૂઢબુદ્ધિ લોકો કેમ અન્યત્ર જવા ઇચ્છે—જાણે દુર્ગતિ તરફ દોડવા ઉત્સુક હોય?

Verse 15

क्व काशिका विश्वपदप्रकाशिका क्व कार्यमन्यत्परितोतिदुःखम् । तत्पंडितोन्यत्र कुतः प्रयाति किं याति कूष्मांडफलं ह्यजास्ये

ક્યાં કાશિકા—જે સર્વ માટે પરમ પદને પ્રકાશિત કરે છે—અને ક્યાં અન્ય કાર્ય, જે ચારે તરફ દુઃખ જ આપે છે! તો પંડિતજન અન્યત્ર કેમ જાય? કૂષ્માંડનું ફળ શું કદી બકરીના મોઢામાં જાય?

Verse 16

काशीं प्रकाशीं कृतपुण्यराशिं हा शीघ्रनाशी विसृजेन्नरः किम् । नूनं स्वनूनं सुकृतं तदीयं मदीयमेवं विवृणोति चेतः

હાય, અતિશય શીઘ્ર નાશ પામનાર મનુષ્ય પ્રકાશમયી કાશી—કૃતપુણ્યની રાશિરૂપ નિધિ—ને કેમ ત્યજે? નિશ્ચયે તેનું મન જ કહે છે: ‘એ પુણ્ય તો તેમનું, મારું નથી.’

Verse 17

नरो न रोगी यदिहाविहाय सहायभूतां सकलस्य जंतोः । काशीमनाशी सुकृतैकराशिमन्यत्र यातुं यततां न चान्यः

અહીં સર્વ જીવોની સહાયિકા, અવિનાશી અને પુણ્યની એકમાત્ર નિધિ એવી કાશીને ત્યજી અન્યત્ર જવા પ્રયત્ન કરનાર મનુષ્ય ખરેખર રોગી છે.

Verse 18

वित्रस्तपापां त्रिदशैर्दुरापां गंगां सदापां भवपाशशापाम् । शिवाविमुक्ताममृतैकशुक्तिं भुक्ताविमुक्तानपरित्यजन्ति

જેઓએ તેની કૃપાનો રસ ચાખ્યો છે તેઓ ગંગાને ત્યજતા નથી—જેણે સામે પાપ કંપે, જેને દેવતાઓ પણ દુર્લભ માને, જે સદા જીવનદાયિની છે, જે ભવબંધનના પાશને શાપ આપે; જે ‘શિવાવિમુક્તા’ છે, અમૃતની એકમાત્ર શુક્તિ છે—અને તેના ભક્તોને પણ તેઓ છોડતા નથી.

Verse 19

हंहो किमंहो निचिताः प्रलब्धा बंहीयसायास भरेण काशीम् । प्रभूतपुण्यद्रविणैकपण्यां प्राप्यापि हित्वा क्व च गंतुमुद्यताः

હાય, કેટલું ઘોર પાપ! અતિશય પરિશ્રમથી કાશીને પ્રાપ્ત કરીને—જ્યાં પ્રચુર પુણ્યધન જ એકમાત્ર વેપાર છે—તેને પામ્યા પછી પણ તેને ત્યજી તેઓ ક્યાં જવા ઉદ્યત છે?

Verse 20

अहो जनानां जडता विहाय काशीं यदन्यत्र न यंति चेतः । परिस्फुरद्गांगजलाभिरामां कामारिशूलाग्रधृतां लयेपि

અહો, લોકોની કેટલી જડતા! કાશીને ત્યજી તેમનું ચિત્ત અન્યત્ર જાય છે—જે કાશી ઝગમગતા ગંગાજળથી મનોહર છે, અને પ્રલયમાં પણ કામારિ શિવના ત્રિશૂલાગ્ર પર ધારિત રહે છે.

Verse 21

रेरे भवे शोकजलैकपूर्णे पापेस्मलोकाः पतिताब्धिमध्ये । विद्राणनिद्राणविरोधिपापां काशीं परित्यज्यतरिं किमर्थम्

અરે અરે! આ ભવસંસાર તો શોકજળથી જ ભરેલો છે; લોકો પાપસમુદ્રના મધ્યમાં ડૂબે છે. પાપનો નાશ કરનાર અને અવిద્યા-નિદ્રાનો વિરોધ કરનાર નૌકા-રૂપ કાશી ઉપલબ્ધ હોય ત્યારે, તેને છોડીને બીજાં સાધનથી તરવાનું શા માટે?

Verse 22

न सत्पथेनापि न योगयुक्त्या दानैर्नवा नैव तपोभिरुग्रैः । काशी द्विजाशीर्भिरहो सुलभ्या किंवा प्रसादेन च विश्वभर्तुः

સત્પથથી, યોગસાધનાથી, દાનથી કે ઉગ્ર તપથી કાશી એટલી સહેલાઈથી પ્રાપ્ત થતી નથી; દ્વિજોના આશીર્વાદથી અથવા જગદ્ભર્તા પ્રભુના કૃપા-પ્રસાદથી તે સુલભ બને છે.

Verse 23

धर्मस्तु संपत्तिभरैः किलोह्यतेप्यर्थो हि कामैर्बहुदानभोगकैः । अन्यत्रसर्वं स च मोक्ष एकः काश्यां न चान्यत्र तथायथात्र

અન્યત્ર ધર્મ પણ ધનના ભારથી દબાઈ જાય છે અને અર્થ અનેક ભોગોની લાલસાથી કામનાઓમાં ફસાઈ જાય છે. પરંતુ મોક્ષ તો એક જ છે—તે કાશીમાં છે, અન્યત્ર નથી; જેમ અહીં તેમ જ.

Verse 24

क्षेत्रं पवित्रं हि यथाऽविमुक्तं नान्यत्तथायच्छ्रुतिभिः प्रयुक्तम् । न धर्मशास्त्रैर्न च तैःपुराणैस्तस्माच्छरण्यं हि सदाऽविमुक्तम्

અવિમુક્ત જેવું પવિત્ર ક્ષેત્ર બીજું નથી; વેદવાણી પણ અન્ય કોઈનું એવું સ્તવન કરતી નથી. ધર્મશાસ્ત્રો કે પુરાણો—કોઈ પણ તેને સમાન કહેતા નથી; તેથી અવિમુક્ત જ સદા શરણ છે.

Verse 25

सहोवाचेति जाबालिरारुणेसिरिडामता । वरणापिंगला नाडी तदंतस्त्वविमुक्तकम्

‘આ રીતે જાબાલિએ આરુણીને કહ્યું’—એવી પરંપરા છે. વરણા અને પિંગલા બે નાડીઓ છે; તેમની સીમામાં આવેલ પ્રદેશ જ અવિમુક્ત છે.

Verse 26

सा सुषुम्णा परानाडी त्रयं वाराणसीत्वसौ । तदत्रोत्क्रमणे सर्वजंतूनां हि श्रुतौ हरः

એ પરમ નાડી સુષુમ્ના છે; આ ત્રય જ વારાણસીનું સ્વરૂપ છે. અહીં પ્રાણત્યાગ સમયે સર્વ જીવોના કાને હર (શિવ) તારક ઉપદેશરૂપે શ્રવણ થાય છે.

Verse 27

तारकं ब्रह्मव्याचष्टे तेन ब्रह्म भवंति हि । एवं श्लोको भवत्येष आहुर्वै वेदवादिनः

તે તારકને બ્રહ્મ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરી ઉપદેશ આપે છે; તેનાથી જીવો નિશ્ચયે બ્રહ્મ બને છે. એવો જ આ શ્લોક છે—એવું વેદવાદીઓ કહે છે.

Verse 28

भगवानंतकालेऽत्र तारकस्योपदेशतः । अविमुक्तेस्थिताञ्जन्तून्मोचयेन्नात्र संशयः

અહીં અંતકાળે ભગવાન તારક ઉપદેશ દ્વારા અવિમુક્તમાં સ્થિત જીવોને મુક્ત કરે છે; તેમાં કોઈ સંશય નથી.

Verse 29

नाविमुक्तसमंक्षेत्रं नाविमुक्तसमा गतिः । नाविमुक्तसमं लिंगं सत्यं सत्यं पुनःपुनः

અવિમુક્ત સમાન કોઈ ક્ષેત્ર નથી, અવિમુક્ત સમાન કોઈ ગતિ નથી; અવિમુક્ત સમાન કોઈ લિંગ નથી—સત્ય, સત્ય, પુનઃપુનઃ સત્ય.

Verse 30

अविमुक्तं परित्यज्य योन्यत्र कुरुते रतिम् । मुक्तिं करतलान्मुक्त्वा सोन्यां सिद्धिं गवेषयेत्

જે અવિમુક્તને ત્યજી અન્યત્ર રતિ કરે છે, તે જાણે હાથની હથેળીમાં રહેલી મુક્તિને છોડીને બીજી કોઈ સિદ્ધિ શોધે છે.

Verse 31

इत्थं सुनिश्चित्य मुनिर्महात्मा क्षेत्रप्रभावं श्रुतितः पुराणात् । श्रीविश्वनाथेन समं न लिंगं पुरी न काशी सदृशी त्रिकोट्याम्

આ રીતે શ્રુતિ અને પુરાણના પ્રમાણથી ક્ષેત્રમહિમાને નિશ્ચિત કરીને મહાત્મા મુનિએ જાણ્યું—ત્રિકોટિ તીર્થોમાં શ્રી વિશ્વનાથ સમું કોઈ લિંગ નથી અને કાશી સમી કોઈ પુરી નથી।

Verse 32

श्रीकालराजं च ततः प्रणम्य विज्ञापयामास मुनीशवर्यः । आपृच्छनायाहमिहागतोस्मि श्रीकाशिपुर्यास्तु यतः प्रभुस्त्वम्

પછી શ્રીકાલરાજને પ્રણામ કરીને મુનિશ્રેષ્ઠે વિનંતી કરી—“વિદાય લેવા હું અહીં આવ્યો છું; કારણ કે શ્રીકાશીપુરીના પ્રભુ અને રક્ષક તમે જ છો.”

Verse 33

हा कालराजप्रति भूतमत्र प्रत्यष्टमिप्रत्यवनीसुतार्कम् । नाराधये मूलफलप्रसूनैः किं मय्यनागस्यपराधदृक्स्याः

હા કાલરાજ! હું તો નિર્દોષ છું; તો પણ તમે મારામાં કયો દોષ જુઓ છો કે અહીં દરેક અષ્ટમી અને દરેક અમાવાસ્યાએ હું મૂળ, ફળ અને પુષ્પોથી તમારી આરાધના કરતો નથી?

Verse 34

हा कालभैरव भवानभितो भयार्तान्माभैष्ट चे तिभणनैः स्वकरं प्रसार्य । मूर्तिं विधाय विकटां कटुपापभोक्त्रीं वाराणसीस्थितजनान्परिपाति किं न

હે કાલભૈરવ! શું તમે સર્વ દિશામાં ભયગ્રસ્ત વારાણસીવાસીઓનું રક્ષણ નથી કરતા—તમારો હાથ આગળ વધારી ‘ભય ન કરો’ કહીને, અને પાપના કડવા ફળને ભોગવનારી વિકટ મૂર્તિ ધારણ કરીને?

Verse 35

हे यक्षराज रजनीकर चारुमूर्ते श्रीपूर्णभद्रसुतनायक दंडपाणे । त्वं वै तपोजनितदुःखमवैपि सर्वं किं मां बहिर्नयसि काशिनिवासिरक्षिन्

હે યક્ષરાજ! ચંદ્ર સમી સુંદર મૂર્તિવાળા, શ્રીપૂર્ણભદ્રના પુત્રોના નાયક, દંડપાણિ! તપથી ઉત્પન્ન સર્વ દુઃખ તમે સારી રીતે જાણો છો; તો હે કાશીનિવાસીઓના રક્ષક, મને બહાર કેમ કાઢો છો?

Verse 36

त्वमन्नदस्त्वं किल जीवदाता त्वं ज्ञानदस्त्वं किल मोक्षदोपि । त्वमंत्यभूषां कुरुषे जनानां जटाकलापैरुरगेंद्रहारैः

તમે જ અન્નદાતા છો, તમે જ નિશ્ચયે જીવદાતા છો. તમે જ જ્ઞાનદાતા છો, અને તમે જ મોક્ષદાતા પણ છો. તમારી જટાજૂટ અને નાગેન્દ્રહારોથી તમે જનનું અંતિમ ભૂષણ બનો છો.

Verse 37

गणौ त्वदीयौ किल संभ्रमोद्भ्रमावत्रस्थवृत्तांत विचारकोविदौ । संभ्रांतिमुत्पाद्यपरामसाधून्क्षेत्रात्क्षणं दूरयतस्त्वमुष्मात्

તમારા આ બે ગણ અહીં બનતા વર્તમાન્તનું વિચાર-વિમર્શ કરવામાં નિપુણ છે. તેઓ મહા ગભરાટ ઊભો કરીને, તમારી આજ્ઞાથી, ક્ષણમાં અયોગ્યોને આ પવિત્ર ક્ષેત્રમાંથી દૂર હાંકી દે છે.

Verse 38

शृणु प्रभो ढुंढिविनायक त्वं वाचं मदीयां तुरटाम्यनाथवत् । त्वत्स्थाः समस्ताः किल विघ्नपूगाः किमत्र दुर्वृत्तवदास्थितोहम्

હે પ્રભુ ઢુંઢિ-વિનાયક, મારી વાણી સાંભળો; હું અનાથની જેમ તાત્કાલિક રડી રહ્યો છું. સર્વ વિઘ્નસમૂહો તો તમારા અધિન છે, તો હું અહીં દુર્વૃત્ત સમાન કેમ ઊભો છું?

Verse 39

शृण्वंत्वमी पंच विनायकाश्च चिंतामणिश्चापि कपर्दिनामा । आशागजाख्यौ च विनायकौ तौ शृणोत्वसौ सिद्धिविनायकश्च

આ પાંચ વિનાયકો મારી વાત સાંભળે—ચિંતામણિ અને કપર્દિ નામવાળો; તેમજ આશા અને ગજ નામના તે બે વિનાયક. અને તે સિદ્ધિ-વિનાયક પણ સાંભળે.

Verse 40

परापवादो न मया किलोक्तः परापकारोपि मया कृतो न । परस्वबुद्धिः परदारबुद्धिः कृता मया नात्र क एष पाकः

મેં બીજાની નિંદા કરી નથી, અને બીજાનું અપકાર પણ કર્યો નથી. પરધન પ્રત્યે લાલસા કે પરસ્ત્રી પ્રત્યે કામના મેં રાખી નથી. તો અહીં મને આ કેવો ફળભોગ મળ્યો છે?

Verse 41

गंगा त्रिकालं परिसेविता मया श्रीविश्वनाथोपि सदा विलोकितः । यात्राः कृतास्ताः प्रतिपर्वसर्वतः कोयंविपाको मम विघ्नहेतुः

મેં ત્રિકાળ ગંગાની સેવા કરી છે અને સદા શ્રી વિશ્વનાથનાં દર્શન કર્યા છે. દરેક પર્વે યાત્રાઓ પણ કરી—તો આ કયો મારો કર્મવિપાક છે, જે વિઘ્નનું કારણ બની ગયો?

Verse 42

मातर्विशालाक्षि भवानिमंगले ज्येष्ठेशिसौभाग्यविधानसुंदरि । विश्वेविधे विश्वभुजे नमोस्तु ते श्रीचित्रघंटे विकटे च दुर्गिके

હે માતા વિશાલાક્ષિ! હે ભવાની મંગલે; હે જ્યેષ્ઠેશ્વરી, સૌભાગ્યવિધાનસુંદરિ. હે વિશ્વવિધાત્રી, વિશ્વભુજા (પાલિની), તને નમસ્કાર—હે શ્રી ચિત્રઘંટા, હે વિકટા, હે દુર્ગા!

Verse 43

साक्षिण्य एता किलकाशिदेवताः शृण्वंतु न स्वार्थमहं व्रजाम्यतः । अभ्यर्थितो देवगणैः करो मि किं परोपकाराय न किं विधीयते

કાશીની આ દેવતાઓ સાક્ષી રહે, સાંભળે—હું મારા સ્વાર્થ માટે અહીંથી જતો નથી. દેવગણોએ વિનંતી કરી છે તો હું શું કરું? પરોપકાર માટે શું કંઈ કરવું ન પડે?

Verse 44

दधीचिरस्थीनि न किं पुरा ददौ जगत्त्रयं किं न ददेऽर्थिने बलिः । दत्तः स्म किं नो मधुकैटभौ शिरो बभूव तार्क्ष्योपि च विष्णुवाहनम्

દધીચિએ પૂર્વે પોતાની હાડકાં સુધી દાન ન આપ્યાં શું? બલિએ યાચકને ત્રિલોક દાન ન આપ્યાં શું? મધુ-કૈટભનું શિર ન અપાયું શું? અને તાર્ક્ષ્ય (ગરુડ) તો વિષ્ણુનું વાહન ન બન્યો શું?

Verse 45

आपृच्छ्य सर्वान्समुनीन्मुनीश्वरः सबालवृद्धानपि तत्रवासिनः । तृणानि वृक्षांश्चलताः समस्ताः पुरीं परिक्रम्य च निर्ययौ च

મુનિેશ્વરે સર્વ મુનિઓને તથા ત્યાં વસતા બાળ-વૃદ્ધ સૌને વિદાય લીધી. નગરની પરિક્રમા કરીને તેઓ નીકળી પડ્યા; જાણે તૃણ અને વૃક્ષો પણ તેમની સાથે ચાલ્યા.

Verse 46

प्रोषितस्य परितोपि लक्षणैर्नीचवर्त्मपरिवर्तिनोपि वा । चंद्रमौलिमवलोक्य यास्यतः कस्य सिद्धिरिह नो परिस्फुरेत्

દીર્ઘકાળ પ્રોષિત રહેલો હોય કે નીચ માર્ગે ભટકેલો હોય—ચંદ્રમૌલી શિવને નિહાળી જે પ્રસ્થાન કરે, તેની કઈ સિદ્ધિ આ લોકમાં પ્રગટ ન થાય?

Verse 47

वरं हि काश्यां तृणवृक्षगुल्मकाश्चरंति पापं न चरंति नान्यतः । वयं चराणां प्रथमा धिगस्तु नो वाराणसींहाद्य विहाय गच्छतः

કાશીના તૃણ, વૃક્ષ અને ઝાડીઓ ખરેખર ધન્ય છે—તે ત્યાં જ રહે છે, બીજે ક્યાંય નથી જતા. પરંતુ અમે તો ભટકનારામાં અગ્રણી; ધિક્કાર છે અમને, કે આજે વારાણસી છોડીને જઈએ છીએ.

Verse 48

असिं ह्युपस्पृश्य पुनःपुनर्मुनिः प्रासादमालाः परितो विलोकयन् । उवाच नेत्रे सरले प्रपश्यतं काशीं युवां क्वक्व पुरी त्वियं बत

સીમાને વારંવાર સ્પર્શ કરી, પ્રાસાદોની માળાઓ ચારે તરફ નિહાળી મુનિ બોલ્યા—“હે મારા સરળ નેત્રો, કાશીને સારી રીતે જુઓ; અહો, આવી નગરી ક્યાં, ક્યાં છે?”

Verse 49

स्वैरं हसंत्वद्य विधाय तालिकां मिथःकरेणापि करं प्रगृह्य । सीमाचरा भूतगणा व्रजाम्यहं विहाय काशीं सुकृतैकराशिम्

સીમામાં ફરતા ભૂતગણો આજે નિર્ભય હસે—તાળી પાડી, પરસ્પર હાથ પકડી લે; કારણ કે હું પુણ્યનો એકમાત્ર ઢગલો એવી કાશીને છોડીને જઈ રહ્યો છું.

Verse 50

इत्थं विलप्य बहुशः स मुनिस्त्वगस्त्यस्तत्क्रौंचयुग्मवदहो अबलासहायः । मूर्च्छामवाप महतीं विरही वजल्पन्हाकाशिकाशि पुनरेहि च देहि दृष्टिम्

આ રીતે વારંવાર વિલાપ કરતાં મુનિ અગસ્ત્ય—હાય, ક્રૌંચયુગલમાંનો એક સાથીવિહોણો જેમ—વિરહથી વ્યાકુળ થઈ મહા મૂર્છામાં પડી ગયા અને રડતાં રડતાં બોલ્યા—“હા કાશી, હા કાશી! ફરી પાછી આવ, મને તારો દર્શન આપ!”

Verse 51

स्थित्वा क्षणं शिवशिवेति शिवेति चोक्त्वा यावःप्रियेति कठिनाहि दिवौकसस्ते । किं न स्मरेस्त्रिजगती सुखदानदक्षं त्र्यक्षं प्रहित्यमदनं यदकारितैस्तु

ક્ષણમાત્ર ઊભા રહી તમે વારંવાર “શિવ! શિવ!” કહી, પછી “હે યાવઃપ્રિયે!” એમ ઉચ્ચાર્યું. હે દેવગણ, તમે કેટલા કઠોરહૃદય છો! ત્રિલોકને સુખદાન કરવામાં સમર્થ ત્રિનેત્ર પ્રભુને કેમ નથી સ્મરતા—જેણે માત્ર સંકલ્પથી જ મદન (કામ)નો વિનાશ કર્યો હતો?

Verse 52

यावद्व्रजेत्त्रिचतुराणि पदानि खेदात्स्वेदोदबिंदुकणिकांचितभालदेशः । प्रत्युद्गमाऽकरणतः किल मे विनाशस्तावद्धराभयवरादिव संचुकोच

થાકથી તે માત્ર ત્રણ-ચાર પગલાં જ ગયો કે તેના કપાળ પર પરસેવાના ટીપાં ઝગમગ્યા. “જો હું આગળ જઈને તેને મળવા ન જાઉં તો મારો વિનાશ થશે!”—એવું વિચારી તે પર્વત તરત જ સંકોચાઈ ગયો, જાણે રક્ષા-વરનાં ભયથી (અને તેના બંધનથી).

Verse 53

तपोयानमिवारुह्य निमेषार्धेन वै मुनिः । अग्रे ददर्श तं विंध्यं रुद्धांबरमथोन्नतम्

જાણે તપસ્યાના રથ પર આરોહણ કરીને, મુનિએ અર્ધ નિમેષમાં જ સામે વિંધ્યને જોયો—ઉન્નત, અને જાણે આકાશને જ રોકી રાખતો હોય એવો।

Verse 54

चकंपे चाचलस्तूर्णं दृष्ट्वैवाग्रस्थितम मुनिम् । तमगस्त्यं सपत्नीकं वातापील्वल वैरिणम्

આગળ ઊભેલા મુનિને—પત્ની સહિત અગસ્ત્યને, જે વાતાપિ અને ઇલ્વલના પ્રસિદ્ધ વૈરી—જોતાં જ તે પર્વત તરત જ કંપી ઊઠ્યો.

Verse 55

तपःक्रोधसमुत्थाभ्यां काशीविरहजन्मना । प्रलयानलवत्तीव्रं ज्वलंतं त्रिभिरग्निभिः

તપ અને ક્રોધમાંથી ઉદ્ભવેલું, અને કાશી-વિરહથી જન્મેલું—પ્રલયાગ્નિ સમાન તીવ્ર—તે ત્રણ અગ્નિઓથી પ્રજ્વલિત થઈ રહ્યું હતું.

Verse 56

गिरिः खर्वतरो भूत्वा विविक्षुरवनीमिव । आज्ञाप्रसादः क्रियतां किंकरोस्मीति चाब्रवीत

પર્વત ખર્વ બની જાણે પૃથ્વીમાં પ્રવેશવા ઇચ્છતો હતો. ત્યારે તેણે કહ્યું—“તમારી કૃપામય આજ્ઞા પૂર્ણ થાઓ; હું કઈ સેવા કરું?”

Verse 57

अगस्त्य उवाच । विंध्य साधुरसि प्राज्ञ मां च जानासि तत्त्वतः । पुनरागमनं चेन्मे तावत्खर्वतरो भव

અગસ્ત્ય બોલ્યા—“હે વિંધ્ય! તું સાધુ અને પ્રાજ્ઞ છે, અને મને તત્ત્વથી જાણે છે. તેથી હું ફરી પાછો આવું ત્યાં સુધી તું આમ જ ખર્વ રહી જા.”

Verse 58

इत्युक्त्वा दक्षिणामाशां सनाथामकरोन्मुनिः । निजैश्चरणविन्यासैस्तया साध्व्या तपोनिधिः

આમ કહી મુનિએ દક્ષિણ દિશાને રક્ષકવાળી કરી. તપનો તે નિધિ, તે સાધ્વીને સાથે લઈને, પોતાના પગલાંથી આગળ વધ્યો.

Verse 59

गते तस्मिन्मुनिवरे वेपमानस्तदा गिरिः । पश्यत्युत्कंठमिव च गतश्चेत्साध्वभूत्ततः

તે શ્રેષ્ઠ મુનિ ગયા પછી પર્વત કંપવા લાગ્યો અને ઉત્કંઠાથી જાણે તેમની તરફ જોતો રહ્યો; પરંતુ તેઓ ગયા પછી તે શિસ્તપૂર્વક રહ્યો.

Verse 60

अद्याजातः पुनरहं न शप्तो यदगस्तिना । न मया सदृशो धन्य इति मेने स वै गिरिः

“આજે હું જાણે ફરી જન્મ્યો છું, કારણ કે અગસ્ત્યે મને શાપ આપ્યો નથી. મારા જેવો ધન્ય કોઈ નથી!”—એવું તે પર્વતે વિચાર્યું.

Verse 61

अरुणोपि च तत्काले कालज्ञो ऽश्वानकालयत् । जगत्स्वास्थ्यमवापोच्चैः पूर्ववद्भानुसंचरैः

ત્યારે કાળજ્ઞ અરુણે સૂર્યના અશ્વોને જોડ્યા. સૂર્ય પૂર્વવત્ સંચરતાં જગતે ફરી આરોગ્ય અને સુવ્યવસ્થા પ્રાપ્ત કરી.

Verse 62

अद्य श्वो वा परश्वो वाप्यागमिप्यति वै मुनिः । इति चिंतामहाभारैर्गिरिराक्रांतवत्स्थितः

“આજે, કાલે કે પરમદિવસે—મુનિ નિશ્ચય આવશે.” એમ વિચારી તે ચિંતાના ભારે ભારથી જાણે પર્વતથી દબાયેલો હોય તેમ ઊભો રહ્યો.

Verse 63

नाद्यापि मुनिरायाति नाद्यापिगिरिरेधते । यथा खलजनानां हि मनोरथमहीरुहः

આજેય મુનિ આવતા નથી, આજેય પર્વત વધતો નથી; જેમ દુષ્ટ લોકોનો મનરથ-કલ્પવૃક્ષ કદી ફૂલેફળે નહીં.

Verse 64

विवर्धिषति यो नीचः परासूयां समुद्वहन् । दूरे तद्वृद्धिवार्ताऽस्तां प्राग्वृद्धेरपि संशयः

જે નીચ માણસ પરની ઈર્ષ્યા વહન કરીને ઊંચે ચઢવા ઇચ્છે, તેની ‘સમૃદ્ધિ’ની વાત તો દૂર; શરૂઆતથી જ તેની વૃદ્ધિ શંકાસ્પદ છે.

Verse 65

मनोरथा न सिद्ध्येयुः सिद्धा नश्यंत्यपि ध्रुवम् । खलानां तेन कुशलि विश्वं विश्वेशरक्षितम्

દુષ્ટોના મનસૂબા સિદ્ધ થતા નથી; સિદ્ધ થાય તો પણ નિશ્ચયે નાશ પામે. તેથી વિશ્વેશ્વરના રક્ષણથી જગત્ સુરક્ષિત છે.

Verse 66

विधवानां स्तना यद्वद्धृद्येव विलयंति च । उन्नम्योन्नम्य तत्रोच्चैस्तद्वत्खलमनोरथाः

જેમ વિધવાઓના સ્તન વારંવાર ઊંચા થઈ અંતે હૃદયમાં જ લીન થઈ જાય છે, તેમ દુષ્ટના મનોભાવ પણ વારંવાર ઊંચા થઈ અંતે ધરાશાયી થાય છે।

Verse 67

भवेत्कूलंकपा यद्वदल्पवर्षेणकन्नदी । खलर्धिरल्पवर्षेण तद्वत्स्यात्स्वकुलंकपा

જેમ થોડા વરસાદથી નાનો પ્રવાહ પણ ફૂલીને કાંઠો તોડી નાખે છે, તેમ દુષ્ટની અલ્પ કારણથી મળેલી સમૃદ્ધિ પોતાના કુળના માનને તોડી કલંક બને છે।

Verse 68

अविज्ञायान्य सामर्थ्यं स्वसामर्थ्यं प्रदर्शयेत । उपहासमवाप्नोति तथैवायमिहाचलः

બીજાની શક્તિ જાણ્યા વિના જે પોતાની શક્તિ દેખાડે છે, તેને ઉપહાસ જ મળે છે; અહીં આ પર્વત પણ એવો જ છે।

Verse 69

व्यास उवाच । गोदावरीतटं रम्यं विचरन्नपि वै मुनिः । न तत्याज च तं तापं काशीविरहजं परम्

વ્યાસે કહ્યું— તે મુનિ ગોદાવરીના રમ્ય કાંઠે વિચરતો હોવા છતાં કાશી-વિરહથી જન્મેલો તે પરમ દાહ ત્યજી શક્યો નહિ।

Verse 70

उदीची दिक्स्पृशमपि स मुनिर्मातरिश्वनम् । प्रसार्य बाहू संश्लिष्य काश्याः पृच्छेदनामयम्

ઉત્તર દિશાને સ્પર્શી શકાય એટલું જ; તે મુનિએ બાહુ ફેલાવી પવનને આલિંગન કર્યું અને કાશીના કુશલ-ક્ષેમ પૂછ્યા।

Verse 71

लोपामुद्रे न सा मुद्रा कापीह जगतीतले । वाराणस्याः प्रदृश्येत तत्कर्ता न यतो विधिः

હે લોપામુદ્રા! આ ધરતી પર આવી મુદ્રા-ચિહ્ન ક્યાંય દેખાતું નથી. આ તો વારાણસીનું દિવ્ય લક્ષણ છે; કોઈ સામાન્ય વિધિ કે કર્તા તેને રચી શકતો નથી.

Verse 72

क्वचित्तिष्ठन्क्वचिज्जल्पन्क्वचिद्धावन्क्वचित्स्खलन् । क्वच्चिचोपविशंश्चेति बभ्रामेतस्ततो मुनिः

ક્યારેક ઊભા રહી, ક્યારેક બોલી ઊઠી; ક્યારેક દોડી, ક્યારેક લથડી; અને ક્યારેક બેસી જાય—આ રીતે તે મુનિ આશ્ચર્યથી વ્યાકુલ થઈ ભટકતા રહ્યા.

Verse 73

ततो व्रजन्ददर्शाग्रे पुण्यराशिस्तपोधनः । चंचच्चंद्रगताभासां भाग्यवानिव सुश्रियम्

પછી આગળ વધતા તપોધને સામે પુણ્યરાશિ સમાન એક દિવ્ય તેજ જોયું—ચંચલ ચંદ્રપ્રભા જેવી ઝગમગતી, જાણે સૌભાગ્ય જ સુંદર રૂપ ધારણ કરીને ઊભું હોય તેમ.

Verse 74

विजित्यभानु नाभानुं दिवापि समुदित्वराम् । निर्वापयंतीमिव तां स्वचेतस्तापसंततिम्

તેની કાંતિ દિવસમાં પણ અત્યંત તેજસ્વી બની ઉદિત થઈ, જાણે સૂર્યને પણ જીતે; અને તે પ્રકાશથી તેના ચિત્તની સતત તાપને શીતળ કરી બુઝાવતી હોય તેમ લાગ્યું.

Verse 75

तत्रागस्त्यो महालक्ष्मीं ददृशे सुचिरं स्थिताम्

ત્યાં અગસ્ત્યે મહાલક્ષ્મીને બહુ લાંબા સમયથી એ જ સ્થાને વિરાજમાન જોઈ.

Verse 76

रात्रावब्जेषु संकोचो दर्शेष्वब्जः क्वचिद्व्रजेत् । क्षीरोदे मंदरत्रासात्तदत्राध्युषितामिव

જેમ રાત્રે કમળો સંકોચાય છે અને પ્રભાતે ક્યાંક કમળ ખીલે છે, તેમ તે અહીં એવી જણાઈ—મંદરભય પછી ક્ષીરસાગરમાં લક્ષ્મી જેવી અહીં અધિષ્ઠિત રહી હોય તેમ।

Verse 77

यदारभ्य दधारैनां माधवो मानतः किल । तदारभ्य स्थितां नूनं सपत्नीर्ष्यावशादिव

જ્યારે માધવે માનપૂર્વક તેણીને સ્વીકારી, તે સમયથી જ તે નિશ્ચયે ત્યાં જ સ્થિર રહી—જાણે સવતીની ઈર્ષ્યાના વશથી બંધાયેલી હોય તેમ।

Verse 78

त्रैलोक्यं कोलरूपेण त्रासयंतं महासुरम् । विनिहत्य स्थितां तत्र रम्ये कोलापुरे पुरे

કોલ (વરાહ) રૂપે ત્રિલોકને ભયભીત કરનાર મહાસુરને સંહાર કરીને, તે ત્યાં રમ્ય કોલાપુર નગરમાં સ્થિત રહી।

Verse 79

संप्राप्याथ महालक्ष्मीं मुनिवर्यः प्रणम्य च । तुष्टाव वाग्भिरिष्टाभिरिष्टदां हृष्टमानसः

પછી મહાલક્ષ્મી પાસે જઈ શ્રેષ્ઠ મુનિએ પ્રણામ કર્યો અને હર્ષિત મનથી પ્રિય વચનો દ્વારા ઇષ્ટદાયિની દેવીની સ્તુતિ કરી।

Verse 80

अगस्तिरुवाच । मातर्नमामि कमले कमलायताक्षि श्रीविष्णुहृत्कमलवासिनि विश्वमातः । क्षीरोदजे कमलकोमलगर्भ गौरि लक्ष्मि प्रसीद सततं नमतां शरण्ये

અગસ્ત્ય બોલ્યા—હે માતા! હે કમલે, કમલાયતાક્ષિ! શ્રીવિષ્ણુના હૃદયકમળમાં વસનારી, વિશ્વમાતા! ક્ષીરસાગરજ, કમલકુમળા ગર્ભવાળી ગૌરી લક્ષ્મી! નમન કરનારાંની શરણ્યે, સદા પ્રસન્ન રહો।

Verse 81

त्वं श्रीरुपेंद्रसदने मदनैकमातर्ज्योत्स्नासि चंद्रमसि चंद्रमनोहरास्ये । सूर्ये प्रभासि च जगत्त्रितये प्रभासि लक्ष्मि प्रसीद सततं नमतां शरण्ये

ઉપેન્દ્ર (વિષ્ણુ) ના ધામમાં તું જ શ્રીરૂપા છે, હે મદનાની એકમાત્ર માતા; ચંદ્રમાં તું જ જ્યોત્સ્ના, ચંદ્રસમાન મનોહર મુખવાળી. સૂર્યમાં તું જ પ્રભા, અને ત્રિલોકને પ્રકાશિત કરનારી. હે લક્ષ્મી, નમન કરનારની શરણ, સદા પ્રસન્ન રહેજે.

Verse 82

त्वं जातवेदसि सदा दह्नात्मशक्तिर्वेधास्त्वया जगदिदं विविधं विदध्यात् । विश्वंभरोपि बिभृयादखिलं भवत्या लक्ष्मि प्रसीद सततं नमतां शरण्ये

તું જ સ્વયં જાતવેદ (સર્વજ્ઞ અગ્નિ) છે—અગ્નિની આત્મશક્તિ સદા તું જ. તારા દ્વારા જ વેધા (બ્રહ્મા) આ વિવિધ જગત રચે છે; તારા દ્વારા જ વિશ્વંભર (વિષ્ણુ) સર્વને ધારણ કરે છે. હે લક્ષ્મી, નમન કરનારની શરણ, સદા પ્રસન્ન રહેજે.

Verse 83

त्वत्त्यक्तमेतदमले हरते हरोपि त्वं पासि हंसि विदधासि परावरासि । ईड्यो बभूव हरिरप्यमले त्वदाप्त्या लक्ष्मि प्रसीद सततं नमतां शरण्ये

હે નિર્મલા! તું જે ત્યજી દે છે, તેને હર (શિવ) પણ હરી લે છે. તું રક્ષા કરે છે, સંહાર કરે છે, દાન આપે છે; તું જ પરા-અપરા, સર્વ અવસ્થાઓ છે. હે નિષ્કલંક લક્ષ્મી! તને પ્રાપ્ત કરીને હરિ (વિષ્ણુ) પણ પૂજ્ય બને છે. હે લક્ષ્મી, નમન કરનારની શરણ, સદા પ્રસન્ન રહેજે.

Verse 84

शूरः स एव स गुणी बुधः धन्यो मान्यः स एव कुलशील कलाकलापैः । एकः शुचिः स हि पुमान्सकलेपि लोके यत्रापतेत्तव शुभे करुणाकटाक्षः

એ જ સાચો શૂર, એ જ ગુણવાન, બુદ્ધિમાન, ધન્ય અને માન્ય—જે કુળ, શીલ અને કલાસંપત્તિથી યુક્ત છે. હે શુભે દેવી, જેના પર તારો કરુણાભર્યો કટાક્ષ પડે છે, એ જ સમગ્ર લોકમાં એકમાત્ર શુદ્ધ પુરુષ છે.

Verse 85

यस्मिन्वसेः क्षणमहोपुरुषे गजेऽश्वे स्त्रैणे तृणे सरसि देवकुले गृहेऽन्ने । रत्ने पतत्त्रिणि पशौ शयने धरायां सश्रीकमेव सकले तदिहास्तिनान्यत्

તું જ્યાં ક્ષણમાત્ર પણ વસે છે—પુરુષમાં, ગજ-અશ્વમાં, સ્ત્રીમાં, તૃણમાં, સરોવરમાં, દેવકુળમાં, ગૃહમાં, અન્નમાં, રત્નમાં, પક્ષીમાં, પશુમાં, શયનમાં કે ધરા પર—ત્યાં બધું જ શ્રીસમ્પન્ન બની જાય છે. આ જગતમાં તારા વિના બીજું કંઈ નથી (જે મંગલ કરે).

Verse 86

त्वत्स्पृष्टमेव सकलं शुचितां लभेत त्वत्त्यक्तमेव सकलं त्वशुचीह लक्ष्मि । त्वन्नाम यत्र च सुमंगलमेव तत्र श्रीविष्णुपत्नि कमले कमलालयेऽपि

હે લક્ષ્મી! તું જેને સ્પર્શ કરે છે તે સર્વ સંપૂર્ણ પવિત્ર બને છે, અને તું જેને ત્યજે છે તે અહીં અપવિત્ર બને છે. જ્યાં તારો નામ હોય ત્યાં જ સાચું સુમંગળ—હે કમલે, શ્રીવિષ્ણુપત્નિ, કમલાલયે।

Verse 87

लक्ष्मीं श्रियं च कमलां कमलालयां च पद्मां रमां नलिनयुग्मकरां च मां च । क्षीरोदजाममृतकुंभकरामिरां च विष्णुप्रियामिति सदाजपतां क्व दुःखम्

જે સદા આ નામોનું જપ કરે છે—‘લક્ષ્મી, શ્રી, કમલા, કમલાલય, પદ્મા, રમા, જેના કરયુગ્મમાં બે કમળ છે, મા, ક્ષીરોદજા, અમૃતકુંભધારિણી, ઇરા અને વિષ્ણુપ્રિયા’—તેમને દુઃખ ક્યાં રહી શકે?

Verse 88

इति स्तुत्वा भगवतीं महालक्ष्मीं हरिप्रियाम् । प्रणनाम सपत्नीकः साष्टांगं दंडवन्मुनिः

આ રીતે હરિપ્રિયા ભગવતી મહાલક્ષ્મીની સ્તુતિ કરીને, મુનિએ પત્ની સહિત દંડવત્ સાષ્ટાંગ પ્રણામ કર્યો।

Verse 89

श्रीरुवाच । उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते मित्रावरुणसंभव । पतिव्रते त्वमुत्तिष्ठ लोपामुद्रे शुभव्रते

શ્રીએ કહ્યું—ઉઠો, ઊઠો; તમારું કલ્યાણ થાઓ, હે મિત્ર-વરুণસમ્ભવ। હે પતિવ્રતા, ઊઠો; હે શુભવ્રતા લોપામુદ્રે!

Verse 90

स्तुत्यानया प्रसन्नोहं व्रियतां यद्धृदीप्सितम् । राजपुत्रि महाभागे त्वमिहोपविशामले

આ સ્તુતિથી હું પ્રસન્ન છું; તારા હૃદયને જે ઇચ્છિત હોય તે વર માગ. હે રાજપુત્રી, હે મહાભાગે—હે નિર્મલે, અહીં બેસો।

Verse 91

त्वदंगलक्षणैरेभिः सुपवित्रैश्च ते व्रतैः । निर्वापयितुमिच्छामि दैत्यास्त्रैस्तापितां तनुम्

તમારા અંગોના આ શુભ લક્ષણો અને તમારા અતિ પવિત્ર વ્રતોના બળથી, દૈત્યોના અસ્ત્રોથી દગ્ધ થયેલાં મારા આ દેહને હું શીતળ અને શાંત કરવા ઇચ્છું છું.

Verse 92

इत्युक्त्वा मुनिपत्नीं तां समालिंग्य हरिप्रिया । अलंचकार च प्रीत्या बहुसौभाग्यमंडनैः

એવું કહી હરિપ્રિયાએ તે મુનિપત્નીને આલિંગન કર્યું અને સ્નેહપૂર્વક સૌભાગ્યદાયક અનેક આભૂષણોથી તેને શોભિત કરી.

Verse 93

पुनराह मुने जाने तव हृत्तापकारणम् । सचेतनं दुनोत्येव काशीविश्लेषजोऽनलः

તે ફરી બોલી—હે મુને, તમારા હૃદયતાપનું કારણ હું જાણું છું. કાશી-વિયોગથી ઉત્પન્ન અગ્નિ સચેત અને સ્થિર મનવાળાને પણ નિશ્ચયે પીડાવે છે.

Verse 94

यदा स देवो विश्वेशो मंदरं गतवान्पुरा । तदा काशीवियोगेन जाता तस्येदृशी दशा

પૂર્વકાળે જ્યારે તે દેવ વિશ્વેશ મન્દર પર્વત પર ગયા હતા, ત્યારે કાશી-વિયોગના કારણે તેમની પણ આવી જ દશા થઈ હતી.

Verse 95

तत्प्रवृत्तिं पुनर्ज्ञातुं ब्रह्माणं केशवं गणान् । गणेश्वरं च देवांश्च प्रेषयामास शूलधृक्

તે પ્રસંગને ફરી સંપૂર્ણ રીતે જાણવા શૂલધારીએ બ્રહ્મા, કેશવ, ગણો, ગણેશ્વર તથા અન્ય દેવતાઓને મોકલ્યા.

Verse 96

ते च काशीगुणान्सर्वे विचार्य च पुनःपुनः । व्रजंत्यद्यापि न क्वापि तादृगस्ति क्व वा पुरी

તેઓ કાશીના સર્વ ગુણોનું વારંવાર ચિંતન કરીને આજેય ભ્રમણ કરે છે—કારણ કે તેના સમાન કોઈ પુરી ક્યાંય નથી।

Verse 97

इति श्रुत्वाथ स मुनिः प्रत्युवाच श्रियं ततः । प्रणिपत्य महाभागो भक्तिगर्भमिदं वचः

આ સાંભળી તે મહાભાગ મુનિએ શ્રીને પ્રત્યુત્તર આપ્યો; પ્રણામ કરીને ભક્તિગર્ભ વચન બોલ્યો।

Verse 98

यदि देयो वरो मह्यं वरयोग्योस्म्यहं यदि । तदा वाराणसी प्राप्तिः पुनरस्त्वेष मे वरः

જો મને વર આપવામાં આવે—જો હું વરયોગ્ય હોઉં—તો આ જ મારો વર: મને ફરી વારાણસીની પ્રાપ્તિ થાઓ।

Verse 99

ये पठिष्यंति च स्तोत्रं त्वद्भक्त्या मत्कृतं सदा । तेषां कदाचित्संतापो मास्तु मास्तु दरिद्रता

અને જે લોકો તારી ભક્તિથી મેં રચેલું આ સ્તોત્ર સદા પાઠ કરશે—તેમને ક્યારેય સંતાપ ન થાય; દરિદ્રતા ન થાય।

Verse 100

मास्तु चेष्टवियोगश्च मास्तु संपत्ति संक्षयः । सर्वत्र विजयश्चास्तु विच्छेदो मास्तु संततेः

તેમને યોગ્ય પ્રયત્નોથી વિયોગ ન થાય; સંપત્તિનો ક્ષય ન થાય। સર્વત્ર વિજય થાઓ; સંતતિપરંપરામાં વિચ્છેદ ન થાઓ।

Verse 109

इति लब्ध्वा वरं सोथ महालक्ष्मीं प्रणम्य च । ययावगस्तिर्यत्रास्ति कुमारशिखिवाहनः

આ રીતે વર પ્રાપ્ત કરીને તેણે પછી મહાલક્ષ્મીને પ્રણામ કર્યો અને જ્યાં અગસ્ત્ય મુનિ નિવાસ કરે છે—જ્યાં મયૂરવાહન કુમાર (સ્કંદ) સન્નિહિત છે—તે સ્થળે પ્રસ્થાન કર્યું।