Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 24
Devanagari script
क्षेत्रं पवित्रं हि यथाऽविमुक्तं नान्यत्तथायच्छ्रुतिभिः प्रयुक्तम् । न धर्मशास्त्रैर्न च तैःपुराणैस्तस्माच्छरण्यं हि सदाऽविमुक्तम्
Transliteration
kṣetraṃ pavitraṃ hi yathā'vimuktaṃ nānyattathāyacchrutibhiḥ prayuktam | na dharmaśāstrairna ca taiḥpurāṇaistasmāccharaṇyaṃ hi sadā'vimuktam
Translation
અવિમુક્ત જેવું પવિત્ર ક્ષેત્ર બીજું નથી; વેદવાણી પણ અન્ય કોઈનું એવું સ્તવન કરતી નથી. ધર્મશાસ્ત્રો કે પુરાણો—કોઈ પણ તેને સમાન કહેતા નથી; તેથી અવિમુક્ત જ સદા શરણ છે.
Word by Word
क्षेत्रम्sacred field/place
क्षेत्रम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
पवित्रम्pure
पवित्रम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपवित्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘क्षेत्रम्’ इति विशेषणम्
हिindeed
हि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिश्चय/हेतौ-अव्यय (indeed/for)
यथाas
यथा:
Sambandha (Comparative/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमानार्थक-अव्यय (as)
अविमुक्तम्Avimukta (Kāśī)
अविमुक्तम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअविमुक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेष्य-रूपेण (स्थाननाम)
नnot
न:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय/निषेध)
Formनिषेध-निपात
अन्यत्anything else
अन्यत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तथाso/likewise
तथा:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (so/likewise)
यत्which
यत्:
Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)
श्रुतिभिःby the Vedas
श्रुतिभिः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootश्रुति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन
प्रयुक्तम्enjoined/declared
प्रयुक्तम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र-√युज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘अन्यत्’ इति विशेषणम्
नnot
न:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय/निषेध)
Formनिषेध-निपात
धर्म-शास्त्रैःby dharma-śāstras
धर्म-शास्त्रैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक) + शास्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (धर्मस्य शास्त्रैः)
नnor
न:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय/निषेध)
Formनिषेध-निपात
चand
च:
Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
तैःby those
तैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; ‘पुराणैः’ इति सह
पुराणैःby the Purāṇas
पुराणैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu (Reason/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतस्मात्-इति तद्धित/सर्वनाम-प्रयोगः; अपादानार्थे (ablatival adverbial: therefore/from that)
शरण्यम्a refuge-worthy (place)
शरण्यम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशरण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘अविमुक्तम्’ इति विशेषणम्
हिindeed
हि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय
सदाalways
सदा:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (always)
अविमुक्तम्Avimukta (Kāśī)
अविमुक्तम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअविमुक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
Speaker
Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa dialogue, typically Skanda to Agastya)
Characters & Entities
A
AvimuktaŚ
Śruti (Vedas)D
DharmaśāstraP
PurāṇaFAQs
Avimukta’s holiness is validated across scriptural layers, making it the foremost refuge for seekers.
Avimukta-kṣetra, identified with Kāśī (Vārāṇasī).
None; the verse emphasizes scriptural testimony rather than a specific practice.