Adhyaya 8

Verse 1

सूत उवाच । नित्यानंदमयं शांतं निर्विकल्पं निरामयम् । शिवतत्त्वमनाद्यंतं ये विदुस्ते परं गताः

સૂતજીએ કહ્યું—જે શિવતત્ત્વને નિત્યાનંદમય, શાંત, નિર્વિકલ્પ, નિરામય તથા અનાદિ-અંતરહિત જાણે છે, તે પરમ ગતિને પામે છે।

Verse 2

विरक्ताः कामभोगेभ्यो ये प्रकुर्वंत्यहैतुकीम् । भक्तिं परां शिवे धीरास्तेषां मुक्तिर्न संसृतिः

જે કામભોગોથી વિરક્ત થઈ ધીર મનથી શિવમાં અહેતુકી પરમ ભક્તિ કરે છે—તેમને મુક્તિ મળે છે; સંસારચક્ર નહીં।

Verse 3

विषयानभिसंधाय ये कुर्वंति शिवे रतिम् । विषयैर्नाभिभूयंते भुंजानास्तत्फलान्यपि

વિષયોનો આશય રાખ્યા વિના જે શિવમાં રતિ (આનંદ) કરે છે, તેઓ વિષયોથી પરાજિત થતા નથી—ભલે પ્રાપ્ત ફળો ભોગવે।

Verse 4

येन केनापि भावेन शिवभक्तियुतो नरः । न विनश्यति कालेन स याति परमां गतिम्

જે કોઈ પણ ભાવથી શિવભક્તિથી યુક્ત મનુષ્ય હોય, તે કાળના વશમાં નાશ પામતો નથી; તે પરમ ગતિને પામે છે।

Verse 5

आरुरुक्षुः परं स्थानं विषयासक्तमानसः । पूजयेत्कर्मणा शंभुं भोगांते शिवमाप्नुयात्

જે પરમ સ્થાન પર ચઢવા ઇચ્છે છે, પરંતુ જેનું મન વિષયાસક્ત છે, તેણે વિધિપૂર્વક કર્મ દ્વારા શંભુની પૂજા કરવી; ભોગોના અંતે તે શિવને પામી શકે છે।

Verse 6

अशक्तः कश्चिदुत्स्रष्टुं प्रायो विषयवासनाम् । अतः कर्ममयी पूजा कामधेनुः शरीरिणाम्

મોટાભાગના લોકો વિષયવાસનાઓ ત્યાગવા પ્રાયઃ અસમર્થ હોય છે; તેથી કર્મમયી પૂજા દેહધારીઓ માટે કામધેનુ સમી ફળદાયિની છે.

Verse 7

मायामयेपि संसारे ये विहृत्य चिरं सुखम् । मुक्तिमिच्छन्ति देहांते तेषां धर्मोयमीरितः

માયામય આ સંસારમાં પણ જે લોકો લાંબા સમય સુધી સુખ ભોગવીને દેહાંતેઃ મુક્તિ ઇચ્છે છે, તેમના માટે આ ધર્મ પ્રકટિત કર્યો છે.

Verse 8

शिवपूजा सदा लोके हेतुः स्वर्गापवर्गयोः । सोमवारे विशेषेण प्रदोषादिगुणान्विते

લોકમાં શિવપૂજા સદા સ્વર્ગ અને અપવર્ગ (મોક્ષ)નું કારણ છે; વિશેષ કરીને સોમવારે, પ્રદોષાદિ પુણ્યગુણોથી યુક્ત થઈને.

Verse 9

केवलेनापि ये कुर्युः सोमवारे शिवार्चनम् । न तेषां विद्यते किंचिदिहामुत्र च दुर्लभम्

જે માત્ર સોમવારે શિવાર્ચન કરે છે, તેમના માટે ઇહલોક અને પરલોકમાં કશુંય દુર્લભ રહેતું નથી.

Verse 10

उपोषितः शुचिर्भूत्वा सोमवारे जितेंद्रियः । वैदिकैर्लौकिकैर्वापि विधिवत्पूजयेच्छिवम्

સોમવારે ઉપવાસ કરીને, શુચિ બનીને અને ઇન્દ્રિયોને જીતીને, વૈદિક કે લૌકિક રીતથી વિધિવત્ શિવની પૂજા કરવી જોઈએ.

Verse 11

ब्रह्मचारी गृहस्थो वा कन्या वापि सभर्त्तृका । विभर्तृका वा संपूज्य लभते वरमीप्सितम्

બ્રહ્મચારી હોય કે ગૃહસ્થ, કન્યા હોય કે પતિસહિતા સ્ત્રી, અથવા વિધવા પણ—વિધિપૂર્વક પૂજન કરવાથી ઇચ્છિત વર પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 12

अत्राहं कथयिष्यामि कथां श्रोतृमनोहराम् । श्रुत्वा मुक्तिं प्रयांत्येव भर्तिर्भवति शांभवी

અહીં હું શ્રોતાઓના મનને મોહે તેવી કથા કહેશ; તેને સાંભળવાથી તેઓ નિશ્ચયે મુક્તિ પામે છે અને શંભુ (શિવ) પ્રત્યે ભક્તિ ઉદ્ભવે છે.

Verse 13

आर्यावर्ते नृपः कश्चिदासीद्धर्मभृतां वरः । चित्रवर्मेति विख्यातो धर्मराजो दुरात्मनाम्

આર્યાવર્તમાં એક રાજા હતો, ધર્મધારકોમાં શ્રેષ્ઠ; તે ‘ચિત્રવર્મા’ નામે વિખ્યાત, દુષ્ટો માટે જાણે ધર્મરાજ સમાન હતો.

Verse 14

स गोप्ता धर्मसेतूनां शास्ता दुष्पथगामिनाम् । यष्टा समस्तयज्ञानां त्राता शरणमिच्छताम्

તે ધર્મસેતુઓનો રક્ષક, દુષ્પથગામીઓનો શાસ્તા, સર્વ યજ્ઞોનો યજમાન, અને શરણ ઇચ્છનારાઓનો ત્રાતા હતો.

Verse 15

कर्त्ता सकलपुण्यानां दाता सकलसंपदाम् । जेता सपत्नवृंदानां भक्तः शिवमुकुन्दयोः

તે સર્વ પુણ્યકર્મોનો કર્તા, સર્વ સંપદાનો દાતા, શત્રુવૃંદોનો જિતનાર, અને શિવ તથા મુકુન્દ (વિષ્ણુ) બંનેનો ભક્ત હતો.

Verse 16

सोनुकूलासु पत्नीषु लब्ध्वा पुत्रान्महौजसः । चिरेण प्रार्थितां लेभे कन्यामेकां वराननाम्

અનુકૂળ સ્વભાવવાળી રાણીઓથી તેણે મહાબળવાન પુત્રો તો મેળવ્યા હતા; પરંતુ ઘણાં સમય પછી બહુ પ્રાર્થના કર્યાના ફળરૂપે એક સુંદરમુખી કન્યા પ્રાપ્ત થઈ।

Verse 17

स लब्ध्वा तनयां दिष्ट्या हिमवानिव पार्वतीम् । आत्मानं देवसदृशं मेने पूर्णमनोरथम्

આ રીતે સદભાગ્યે કન્યા મેળવી—જેમ હિમવાને પાર્વતીને મેળવી—તેણે પોતાને દેવસમાન અને મનોઇચ્છા પૂર્ણ થયેલી માન્યો।

Verse 18

स एकदा जातकलक्षणज्ञानाहूय साधून्द्विजमुख्यवृंदान् । कुतूहलेनाभिनिविष्टचेताः पप्रच्छ कन्याजनने फलानि

એક વખત તેણે જાતક અને શુભલક્ષણ જાણનારા સદ્ગુણી મુખ્ય બ્રાહ્મણોને બોલાવ્યા; અને કૌતૂહલથી ચિત્ત એકાગ્ર કરી કન્યા જન્મના ફળ અને પરિણામો પૂછ્યા।

Verse 19

अथ तत्राब्रवीदेको बहुज्ञो द्विजसत्तमः । एषा सीमंतिनी नाम्ना कन्या तव महीपते

ત્યારે ત્યાં એક બહુજ્ઞ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણે કહ્યું—“હે મહીપતે, તમારી આ કન્યાનું નામ ‘સીમંતિની’ છે।”

Verse 20

उमेव मांगल्यवती दमयंतीव रूपिणी । भारतीव कलाभिज्ञा लक्ष्मीरिव महागुणा

તે ઉમા જેવી મંગલમયી, દમયંતી જેવી રૂપવતી, ભારતી (સરಸ್ವતી) જેવી કલાઓમાં નિપુણ, અને લક્ષ્મી જેવી મહાગુણસંપન્ન છે।

Verse 21

सुप्रजा देवमातेव जानकीव धृतव्रता । रविप्रभेव सत्कांतिश्चंद्रिकेव मनोरमा

તે દેવમાતાની જેમ સુપ્રજા (સંતાનસંપન્ન) થશે, જાનકી (સીતા) જેવી ધૃતવ્રતા. તેની શુભ કાંતિ સૂર્યપ્રભા જેવી હશે અને તે ચાંદની જેવી મનોહર થશે.

Verse 22

दशवर्षसहस्राणि सह भर्त्रा प्रमोदते । प्रसूय तनयानष्टौ परं सुखमवाप्स्यति

તે પતિ સાથે દસ હજાર વર્ષો સુધી આનંદ કરશે. આઠ પુત્રોને પ્રસવ કરીને તે પરમ સુખ પ્રાપ્ત કરશે.

Verse 23

इत्युक्तवंतं नृपतिर्धनैः संपूज्य तं द्विजम् । अवाप परमां प्रीतिं तद्वागमृतसेवया

આ રીતે કહેનાર તે દ્વિજને રાજાએ ધનદાનથી સમ્યક પૂજ્યો. તેના વચનામૃતનું સેવન કરીને રાજાએ પરમ પ્રીતિ પ્રાપ્ત કરી.

Verse 24

अथान्योऽपि द्विजः प्राह धैर्यवानमितद्युतिः । एषा चतुर्दशे वर्षे वैधव्यं प्रतिपत्स्यति

પછી બીજા એક દ્વિજ બોલ્યા—ધૈર્યવાન અને અમિત તેજસ્વી: “આ કન્યા ચૌદમા વર્ષે વૈધવ્યને પ્રાપ્ત થશે.”

Verse 25

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य वज्रनिर्घातनिष्ठुरम् । मुहूर्तमभवद्राजा चिंताव्याकुलमानसः

તેના વચનો વજ્રાઘાત સમા કઠોર સાંભળીને રાજા ક્ષણમાત્ર ચિંતાથી વ્યાકુળ થયો; તેનું મન અશાંત બન્યું.

Verse 26

अथ सर्वान्समुत्सृज्य ब्राह्मणान्ब्रह्मवत्सलः । सर्वं दैवकृतं मत्त्वा निश्चिंतः पार्थिवोऽभवत्

પછી બ્રહ્મધર્મપ્રિય રાજાએ સર્વ બ્રાહ્મણોને આદરપૂર્વક વિદાય આપ્યા. સર્વ કંઈ દૈવકૃત છે એમ માની તે નિશ્ચિંત થયો.

Verse 27

सापि सीमंतिनी बाला क्रमेण गतशैशवा । वैधव्यमात्मनो भावि शुश्रावात्मसखीमुखात्

એ સીમંતિની કન્યાપણ ક્રમે બાળપણમાંથી બહાર આવી. પોતાની આત્મસખીના મુખેથી તેણે સાંભળ્યું કે તેના ભાગ્યમાં વૈધવ્ય છે.

Verse 28

परं निर्वेदमापन्ना चिंतयामास बालिका । याज्ञवल्क्यमुनेः पत्नीं मैत्रेयीं पर्यपृच्छत

પરમ નિર્વેદમાં પડી તે કન્યા વિચારવા લાગી. પછી યાજ્ઞવલ્ક્ય મુનિની પત્ની મૈત્રેયી પાસે જઈને તેણે પ્રશ્ન કર્યો.

Verse 29

मातस्त्वच्चरणांभोजं प्रपन्नास्मि भयाकुला । सौभाग्यवर्धनं कर्म मम शंसितुमर्हसि

માતા, ભયથી કંપતી હું તમારા ચરણકમળમાં શરણ આવી છું. કૃપા કરીને મારું સૌભાગ્ય વધારતું કોઈ કર્મ/વ્રત જણાવો.

Verse 30

इति प्रपन्नां नृपतेः कन्यां प्राह मुनेः सती । शरणं व्रज तन्वंगि पार्वतीं शिवसंयुताम्

આ રીતે શરણાગત રાજકન્યાને મુનિની સતી પત્નીએ કહ્યું—“હે તન્વંગી, શિવસંયુક્તા પાર્વતીદેવીની શરણમાં જા.”

Verse 31

सोमवारे शिवं गौरीं पूजयस्व समाहिता । उपोषिता वा सुस्नाता विरजाम्बरधारिणी

સોમવારે એકાગ્ર ચિત્તથી શિવ અને ગૌરીની પૂજા કર—ઉપવાસ કરીને અથવા સારી રીતે સ્નાન કરીને, નિર્મળ અને નિષ્કલંક વસ્ત્ર ધારણ કરીને।

Verse 32

यतवाङ्निश्चलमनाः पूजां कृत्वा यथोचिताम् । ब्राह्मणान्भोजयित्वाथ शिवं सम्यक्प्रसादयत्

વાણી સંયમિત રાખી અને મન સ્થિર કરીને યથોચિત પૂજા કર; પછી બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવી શિવને સમ્યક રીતે પ્રસન્ન કર।

Verse 33

पापक्षयोऽभिषेकेण साम्राज्यं पीठपूजनात् । सौभाग्यमखिलं सौख्यं गंधमाल्याक्षतार्पणात्

અભિષેકથી પાપક્ષય થાય છે; પીઠપૂજનથી રાજ્યાધિકાર મળે છે. સુગંધ, પુષ્પ અને અક્ષત અર્પણથી સૌભાગ્ય તથા સર્વ સુખ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 34

धूपदानेन सौगंध्यं कांतिर्दीपप्रदानतः । नैवेद्यैश्च महाभोगो लक्ष्मीस्तांबूलदानतः

ધૂપદાનથી સુગંધિ મળે છે; દીપદાનથી કાંતિ પ્રાપ્ત થાય છે. નૈવેદ્યથી મહાભોગ મળે છે અને તાંબૂલદાનથી લક્ષ્મી—સમૃદ્ધિ—પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 35

धर्मार्थकाममोक्षाश्च नमस्कारप्रदानतः । अष्टैश्वर्यादिसिद्धीनां जप एव हि कारणम्

નમસ્કાર અર્પણથી ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય છે; અને અષ્ટૈશ્વર્ય વગેરે સિદ્ધિઓનું કારણ નિશ્ચયે જપ જ છે.

Verse 36

होमेन सर्वकामानां समृद्धिरुपजायते । सर्वेषामेव देवानां तुष्टिर्ब्राह्मणभोजनात्

હોમથી સર્વ કામનાઓની સિદ્ધિ અને સમૃદ્ધિ ઉત્પન્ન થાય છે; અને બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવાથી સર્વ દેવતાઓની તૃપ્તિ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 37

इत्थमाराधय शिवं सोमवारे शिवामपि । अत्यापदमपि प्राप्ता निस्तीर्णाभिभवा भवेः

આ રીતે શિવની આરાધના કર; અને સોમવારે શિવા (દેવી)ની પણ પૂજા કર. અતિભયંકર આપત્તિ આવી પડે તો પણ તું તેને પાર કરીશ, પરાજિત નહીં થશ.

Verse 38

घोराद्घोरं प्रपन्नापि महाक्लेशं भयानकम् । शिवपूजाप्रभावेण तरिष्यसि महद्भयम्

તું ઘોરથી પણ ઘોર સ્થિતિમાં પડી જાય, મહાભયંકર ક્લેશમાં ફસાઈ જાય—તોય શિવપૂજાના પ્રભાવથી તે મહાભયને પાર કરીશ.

Verse 39

इत्थं सीमंतिनीं सम्यगनुशास्य पुनः सती । ययौ सापि वरारोहा राजपुत्री तथाऽकरोत्

આ રીતે પરિણીત સ્ત્રીને યોગ્ય રીતે ઉપદેશ આપી સતી ફરી પ્રસ્થાન કરી. અને તે સુલક્ષણાવાળી, સુંદર રાજકુમારીએ પણ એ જ રીતે કર્યું.

Verse 40

दमयंत्यां नलस्यासीदिंद्रसेनाभिधः सुतः । तस्य चंद्रांगदो नाम पुत्रोभू च्चंद्रसन्निभः

દમયંતીથી નલને ઇન્દ્રસેન નામનો પુત્ર થયો; અને તેને ચંદ્ર સમ તેજવાળો ચંદ્રાંગદ નામનો પુત્ર જન્મ્યો.

Verse 41

चित्रवर्मा नृपश्रेष्ठस्तमाहूय नृपात्मजम् । कन्यां सीमंतिनीं तस्मै प्रायच्छद्गुर्वनुज्ञया

નૃપશ્રેષ્ઠ ચિત્રવર્મા રાજાએ તે રાજપુત્રને બોલાવી, ગુરુની અનુમતિથી પોતાની પુત્રી સીમંતિનીને તેને વિવાહરૂપે અર્પણ કરી।

Verse 42

सोऽभून्महोत्सवस्तत्र तस्या उद्वाहकर्मणि । यत्र सर्वमहीपानां समवायो महानभूत्

તેણીના ઉદ્વાહકર્મમાં ત્યાં મહોત્સવ થયો; જ્યાં સમગ્ર ધરતીના રાજાઓનો મહાસમવાય એકત્ર થયો।

Verse 43

तस्याः पाणिग्रहं काले कृत्वा चंद्रांगदः कृती । उवास कतिचिन्मासांस्तत्रैव श्वशुरालये

યોગ્ય સમયે કુશળ ચન્દ્રાંગદે તેણીનું પાણિગ્રહણ-સંસ્કાર કર્યું અને પછી કેટલાંક મહિના ત્યાં જ શ્વશુરગૃહે નિવાસ કર્યો।

Verse 44

एकदा यमुनां तर्तुं स राजतनयो बली । आरुरोह तरीं कैश्चिद्वयस्यैः सह लीलया

એક વખત તે બળવાન રાજપુત્ર યમુના પાર કરવા ઇચ્છીને, પોતાના સમવયસ્ક કેટલાક સાથીઓ સાથે લીલાભાવે નાવમાં ચઢ્યો।

Verse 45

तस्मिंस्तरति कालिंदीं राजपुत्रे विधेर्वशात् । ममज्ज सह कैवतैरावर्त्ताभिहता तरी

રાજપુત્ર જ્યારે કાલિંદી (યમુના) પાર કરી રહ્યો હતો, ત્યારે વિધિવશાત્ ભમરાના આઘાતથી નાવ નાવિકો સહિત ડૂબી ગઈ।

Verse 46

हा हेति शब्दः सुमहानासीत्तस्यास्तटद्वये । पश्यतां सर्वसैन्यानां प्रलापो दिवम स्पृशत्

તેના બંને કાંઠે “હા! હા!” એવો મહાનાદ ઊઠ્યો. સર્વ સેનાઓ જોઈ રહી ત્યારે વિલાપ એવો વધ્યો કે જાણે આકાશને સ્પર્શતો હોય.

Verse 47

मज्जंतो मम्रिरे केचित्केचिद्ग्राहोदरं गताः । राजपुत्रादयः केचिन्नादृश्यंत महाजले

કેટલાક ડૂબતાં ડૂબતાં મરી ગયા; કેટલાક મગરોના ઉદરમાં ગયા. અને કેટલાક—રાજપુત્ર વગેરે—તે મહાજળમાં ફરી દેખાયા નહીં.

Verse 48

तदुपश्रुत्य राजापि चित्रवर्मातिवि ह्वलः । यमुनायास्तटं प्राप्य विचेष्टः समजायत

આ સમાચાર સાંભળીને રાજા ચિત્રવર્મા પણ અત્યંત વ્યાકુળ થયો. યમુનાના કાંઠે પહોંચી તે નિરાધાર બની છટપટાવા લાગ્યો.

Verse 49

श्रुत्वाथ राजपत्न्यश्च वभूबुर्गतचेतनाः । सा च सीमंतिनी श्रुत्वा पपाप डूवि मूर्च्छिता

આ સાંભળતાં જ રાજપત્નીઓ બેભાન થઈ ગઈ. અને સીમંતિની પણ સાંભળીને મૂર્છિત થઈ ધરતી પર પડી ગઈ.

Verse 50

तथान्ये मंत्रिमुख्याश्च नायकाः सपुरोहिताः । विह्वलाः शोकसंतप्ता विलेपुर्मुक्तमूर्धजाः

તેમજ મુખ્ય મંત્રીઓ, નાયકો અને પુરોહિતો પણ શોકથી દગ્ધ થઈ વ્યાકુળ બન્યા; વાળ છોડી તેઓ રડવા લાગ્યા.

Verse 51

इंद्रसेनोपि राजेद्रः पुत्रवार्त्तां सुदुःखितः । आकर्ण्य सह पत्नीभिर्नष्टसंज्ञः पपात ह

રાજેન્દ્ર ઇન્દ્રસેન પણ પુત્રના સમાચાર સાંભળીને અત્યંત શોકગ્રસ્ત થયો. રાણીઓ સાથે તે તરત જ મૂર્છિત થઈ ધરતી પર પડી ગયો.

Verse 52

तन्मंत्रिणश्च तत्पौरास्तथा तद्देशवासिनः । आबालवृद्धवनिताश्चुक्रुशुः शोकविह्वलाः

પછી તેના મંત્રીઓ, નગરવાસીઓ અને તે દેશના રહેવાસીઓ—નાની બાળિકાઓથી લઈને વૃદ્ધ સ્ત્રીઓ સુધી—શોકથી વ્યાકુળ થઈ રડવા લાગ્યા.

Verse 53

शोकात्केचिदुरो जघ्नुः शिरो जघ्नुश्च केचन । हा राजपुत्र हा तात क्वासि क्वासीति बभ्रमुः

શોકથી કેટલાકે પોતાની છાતી પીટવી, અને કેટલાકે માથું પીટવું શરૂ કર્યું. ‘હાય રાજપુત્ર! હાય પ્રિય બાળક! તું ક્યાં છે—ક્યાં છે?’ એમ રડતાં તેઓ વ્યાકુળ થઈ ભટક્યા.

Verse 54

एवं शोकाकुलं दीनमिंद्रसेनमहीपतेः । नगरं सहसा क्षुब्धं चित्रवर्मपुरं तथा

આ રીતે શોકથી વ્યાકુળ અને દીન બનેલા મહારાજ ઇન્દ્રસેનને કારણે ચિત્રવર્મપુર નગર પણ અચાનક ઉથલપાથલ થઈ અશાંત બન્યું.

Verse 55

अथ वृद्धैः समाश्वस्तश्चित्रवर्मा महीपतिः । शनैर्नगरमागत्य सान्त्वयामास चात्मजाम्

પછી વડીલોએ સાંત્વના આપતાં મહારાજ ચિત્રવર્મા ધીરજ પામી ધીમે ધીમે નગરમાં પરત આવ્યા અને પોતાની પુત્રીને સાંત્વના આપી.

Verse 56

स राजांभसिमग्नस्य जामातुस्तस्य बांधवैः । आगतैः कारयामास साकल्यादौर्ध्वदैहिकम्

જળમાં ડૂબી ગયેલા પોતાના જમાઈ માટે આવેલા સગાં-સંબંધીઓ સાથે તે રાજાએ વિધિપૂર્વક સંપૂર્ણ ઔર્ધ્વદૈહિક (અંત્યેષ્ટિ) કર્મ કરાવ્યાં।

Verse 57

सा च सीमंतिनी साध्वी भर्तृलोकमतिः सती । पित्रा निषिद्धा स्नेहेन वैधव्यं प्रत्यपद्यत

એ સીમંતિની સાધ્વી સતી, મનથી પતિના લોકમાં જ પરાયણ; પિતાએ સ્નેહથી રોકી હોવા છતાં તેણે વૈધવ્ય સ્વીકાર્યું।

Verse 58

मुनेः पत्न्योऽपदिष्टं यत्सोमवारव्रतं शुभम् । न तत्याज शुभाचारा वैधव्यं प्राप्तवत्यपि

મુનિની પત્નીઓએ ઉપદેશેલું શુભ સોમવાર વ્રત તે શુભાચારવાળી સ્ત્રીએ વૈધવ્ય આવ્યા છતાં ત્યાગ્યું નહીં।

Verse 59

एवं चतुर्दशे वर्षे दुःखं प्राप्य सुदारुणम् । ध्यायन्ती शिवपादाब्जं वत्सरत्रयमत्यगात्

આ રીતે ચૌદમા વર્ષે અતિ દારુણ દુઃખ પામી, શિવના પાદપદ્મનું ધ્યાન કરતી તેણે ત્રણ વર્ષ વિતાવ્યાં।

Verse 60

पुत्रशोकादिवोन्मत्तमिंद्रसेनं महीपतिम् । प्रसह्य तस्य दायादाः सप्तांगं जह्रुरोजसा

પુત્રશોકથી ઉન્મત્ત સમાન થયેલા રાજા ઇન્દ્રસેનને તેના દાયાદોએ બળપૂર્વક દબાવી, પરાક્રમે સાત અંગો સહિતનું રાજ્ય છીનવી લીધું।

Verse 61

हृतसिंहासनः शूरैर्दायादैः सोऽप्रजो नृपः । निगृह्य काराभवने सपत्नीको निवेशितः

વારસ વિના તે રાજાનું સિંહાસન પરાક્રમી દાયાદોએ છીનવી લીધું. પરાજિત થઈ તે રાણીসহ કારાગૃહમાં બંધ કરવામાં આવ્યો.

Verse 62

चंद्रागदोऽपि तत्पुत्रो निमग्नो यमुनाजले । अधोधोमज्जमानोऽसौ ददर्शोरगकामिनीः

તેનો પુત્ર ચંદ્રાગદ પણ યમુનાના જળમાં ડૂબી ગયો. નીચે ને નીચે ઉતરતો તે નાગકન્યાઓને જોયો.

Verse 63

जलक्रीडासु सक्तास्ता दृष्ट्वा राजकुमार कम् । विस्मितास्तमथो निन्युः पातालं पन्नगालयम्

જળક્રીડામાં આસક્ત તે નાગકન્યાઓ રાજકુમારને જોઈ આશ્ચર્યચકિત થઈ. પછી તેઓ તેને પાતાળ—પન્નગાલય—માં લઈ ગયા.

Verse 64

स नीयमानस्तरसा पन्नगीभिर्नृपात्मजः । तक्षकस्य पुरं रम्यं विवेश परमाद्भुतम्

નાગકન્યાઓ તેને ઝડપથી લઈ જતી હતી; તે નૃપપુત્ર તક્ષકના પરમ અદ્ભુત અને રમ્ય નગરમાં પ્રવેશ્યો.

Verse 65

सोऽपश्यद्राजतनयो महेंद्रभवनोपमम् । महारत्नपरिभ्राजन्मयूखपरिदीपितम्

ત્યાં રાજપુત્રે મહેન્દ્રના ભવન સમાન એક મહેલ જોયો, જે મહારત્નોના તેજસ્વી કિરણોથી સર્વત્ર પ્રકાશિત હતો.

Verse 66

वज्रवैडूर्यपाचादिप्रासादशतसंकुलम् । माणिक्य गोपुरद्वारं मुक्तादामभिरुज्ज्वलम्

તે વજ્ર, વૈડૂર્ય, સ્ફટિક વગેરે રત્નોથી બનેલા સૈકડો પ્રાસાદોથી ભરેલું હતું; માણિક્યજડિત ગોપુરદ્વાર મુક્તાહારો વડે ઉજ્જ્વળ હતું।

Verse 67

चंद्रकांतस्थलं रम्यं हेमद्वारकपाटकम् । अनेकशतसाहस्रमणिदीपविराजितम्

ત્યાંનું રમ્ય આંગણું ચંદ્રકાંતમણિનું હતું અને દ્વારના કપાટ સોનાના હતા; સૈકડો-હજારો મણિદીપોથી તે ઝગમગતું હતું।

Verse 68

तत्रापश्यत्सभा मध्ये निषण्णं रत्नविष्टरे । तक्षकं पन्नगाधीशं फणानेकशतोज्ज्वलम्

ત્યાં સભામધ્યે રત્નખચિત આસન પર બિરાજમાન નાગાધિરાજ તક્ષકને તેણે જોયો; સૈકડો ફણોની કાંતિથી તે ઉજ્જ્વળ હતો।

Verse 69

दिव्यांबरधरं दीप्तं रत्नकुण्डलराजितम् । नानारत्नपरिक्षिप्तमुकुट द्युतिरंजितम्

તે દિવ્ય વસ્ત્રો ધારણ કરીને દીપ્તિમાન હતો, રત્નકુંડલોથી શોભિત; અનેક રત્નોથી સર્વત્ર જડિત મુકુટની કાંતિથી તે રંજિત હતો।

Verse 70

फणामणिमयूखाढ्यैरसंख्यैः पन्नगोत्तमैः । उपासितं प्रांजलिभिश्चित्ररत्नविभूषितैः

ફણ上的 મણિના કિરણોથી સમૃદ્ધ એવા અસંખ્ય શ્રેષ્ઠ નાગો તેની ઉપાસના કરતા હતા; તેઓ કરજોડે ઊભા રહી, વિચિત્ર રત્નાભૂષણોથી અલંકૃત હતા।

Verse 71

रूपयौवनमाधुर्यविलासगति शोभिना । नागकन्यासहस्रेण समंतात्परिवारितम्

તે રૂપ, યૌવન, માધુર્ય, વિલાસ અને સુશોભિત ગતિથી તેજસ્વી હતો; અને સહસ્ર નાગકન્યાઓએ તેને ચારે તરફથી ઘેરી લીધો હતો.

Verse 72

दिव्याभरणदीप्तांगं दिव्यचंदनचर्चितम् । कालाग्निमिव दुर्धर्षं तेजसादित्यसन्निभम्

તેનાં અંગો દિવ્ય આભૂષણોથી ઝળહળતાં હતાં અને તે દિવ્ય ચંદનથી અનુલેપિત હતો; પ્રલયાગ્નિ સમ દુર્ધર્ષ અને તેજમાં સૂર્યસમાન હતો.

Verse 73

दृष्ट्वा राजसुतो धीरः प्रणिपत्य सभास्थले । उत्थितः प्रांजलिस्तस्य तेजसाक्षिप्तलोचनः

તેણે તેને જોઈ ધીર રાજપુત્રે સભાસ્થળે સાષ્ટાંગ પ્રણામ કર્યો; પછી હાથ જોડીને ઊભો થયો, તેની આંખો તે તેજથી આકર્ષિત અને અભिभૂત થઈ ગઈ।

Verse 74

नागराजोपि तं दृष्ट्वा राजपुत्रं मनोरमम् । कोऽयं कस्मादिहायात इति पप्रच्छ पन्नगीः

નાગરાજે પણ તે મનોહર રાજપુત્રને જોઈ નાગકન્યાઓને પૂછ્યું—“આ કોણ છે, અને ક્યાંથી અહીં આવ્યો છે?”

Verse 75

ता ऊचुर्यमुनातोये दृष्टोऽस्माभिर्यदृच्छया । अज्ञातकुलनामायमानीतस्तव सन्निधिम्

તેઓ બોલ્યાં—“યમુનાના જળમાં અમે તેને યદૃચ્છયા જોયો. તેનું કુળ અને નામ અજ્ઞાત હોવાથી, અમે તેને તમારા સન્નિધિમાં લઈ આવ્યા.”

Verse 76

अथ पृष्टो राजपुत्रस्तक्षकेण महात्मना । कस्यासि तनयः कस्त्वं को देशः कथमागतः

ત્યારે મહાત્મા તક્ષકે રાજપુત્રને પૂછ્યું— “તું કોનો પુત્ર છે? તું કોણ છે? તારો દેશ કયો છે? અને તું અહીં કેવી રીતે આવ્યો?”

Verse 77

राजपुत्रो वचः श्रुत्वा तक्षकं वाक्यमब्रवीत्

એ વચનો સાંભળી રાજપુત્રે તક્ષકને ઉત્તર આપતાં કહ્યું।

Verse 78

राजपुत्र उवाच । अस्ति भूमंडले कश्चिद्देशो निषधसंज्ञकः । तस्याधिपोऽभवद्राजा नलो नाम महा यशाः । स पुण्यकीर्तिः क्षितिपो दमयन्तीपतिः शुभः

રાજપુત્ર બોલ્યો— “આ ભૂમંડળ પર ‘નિષધ’ નામનો એક દેશ છે. તેનો અધિપતિ નલ નામનો મહાયશસ્વી રાજા હતો—પુણ્યકીર્તિ ધરાવતો ધર્મનિષ્ઠ ભૂપતિ અને શુભ દમયંતીનો પતિ।”

Verse 79

तस्मादपींद्रसेनाख्यस्तस्य पुत्रो महाबलः । चंद्रांगदोस्मि नाम्नाहं नवोढः श्वशुरालये । विहरन्यमुनातोये निमग्नो देवचोदितः

“તેમનાથી ઇન્દ્રસેન નામનો મહાબળવાન પુત્ર થયો. હું તેનો પુત્ર—મારું નામ ચંદ્રાંગદ. નવવિવાહિત થઈ શ્વશુરાલયમાં હતો; યમુનાના જળમાં વિહાર કરતાં, દેવપ્રેરણાથી હું ડૂબી ગયો।”

Verse 80

एताभिः पन्नगस्त्रीभिरानीतोस्मि तवांतिकम् । दृष्ट्वाहं तव पादाब्जं पुण्यैर्जन्मांतरार्जितैः

“આ નાગસ્ત્રીઓ મને આપના સાન્નિધ્યમાં લઈ આવી છે. પૂર્વજન્મોમાં સંચિત પુણ્યથી આજે હું આપના ચરણકમળનું દર્શન કરું છું।”

Verse 81

अद्य धन्योऽस्मि धन्योऽस्मि कृतार्थो पितरौ मम । यत्प्रेक्षितोऽहं कारुण्यात्त्वया संभाषितोपि च

આજે હું ધન્ય છું—અતિ ધન્ય! મારા માતા-પિતા કૃતાર્થ થયા, કારણ કે કરુણાથી તમે મને જોયો અને મારી સાથે વાત પણ કરી।

Verse 82

सूत उवाच । इत्युदारमसंभ्रांतं वचः श्रुत्वातिपेशलम् । तक्षकः पुनरौत्सुक्याद्बभाषे राजनंदनम्

સૂત બોલ્યા: તે ઉદાર, નિર્ભ્રાંત અને અત્યંત મધુર વચનો સાંભળી તક્ષક ફરી ઉત્સુક થઈ રાજનંદનને બોલ્યો।

Verse 83

तक्षक उवाच । भोभो नरेंद्रदायाद मा भैषीर्धीरतां व्रज । सर्वदेवेषु को देवो युष्माभिः पूज्यते सदा

તક્ષક બોલ્યો: હે રાજાના વારસ, ભય ન કર; ધૈર્ય ધારણ કર. સર્વ દેવોમાંથી તમે સદા કયા દેવની પૂજા કરો છો?

Verse 84

राजपुत्र उवाच । यो देवः सर्वेदेवेषु महादेवं इति स्मृतः । पूज्यते स हि विश्वात्मा शिवोऽस्माभिरुमापतिः

રાજપુત્ર બોલ્યો: સર્વ દેવોમાં જે ‘મહાદેવ’ તરીકે સ્મરાય છે—એ જ વિશ્વાત્મા, ઉમાપતિ શિવ અમારા દ્વારા પૂજ્ય છે।

Verse 85

यस्य तेजोंशलेशेन रजसा च प्रजापतिः । कृतरूपोऽसृजद्विश्वं स नः पूज्यो महेश्वरः

જેનાં તેજના અંશમાત્રથી અને રજોગુણ દ્વારા પ્રજાપતિએ રૂપ ધારણ કરી વિશ્વ સર્જ્યું—એ મહેશ્વર જ અમારા પૂજ્ય છે।

Verse 86

यस्यांशात्सात्त्विकं दिव्यं बिभ्रद्विष्णुः सनातनः । विश्वं बिभर्त्ति भूतात्मा शिवोऽस्माभिः स पूज्यते

જેનાં અંશથી સનાતન વિષ્ણુ દિવ્ય સાત્ત્વિક શક્તિ ધારણ કરીને, ભૂતોના અંતરાત્મા બની વિશ્વને ધારણ કરે છે—એ શિવ અમારે પૂજ્ય છે.

Verse 87

यस्यांशात्तामसाज्जातो रुद्रः कालाग्निसन्निभः । विश्वमेतद्धरत्यंते स पूज्योऽस्माभिरीश्वरः

જેનાં અંશથી તમોગુણથી કાલાગ્નિ સમાન રુદ્ર ઉત્પન્ન થાય છે અને અંતે આ વિશ્વનો સંહાર કરે છે—એ ઈશ્વર અમારે પૂજ્ય છે.

Verse 88

यो विधाता विधातुश्च कारणस्यापि कारणम् । तेजसां परमं तेजः स शिवो नः परा गतिः

તે વિધાતા છે અને વિધાતાનો પણ વિધાતા; કારણનો પણ કારણ; સર્વ તેજોમાં પરમ તેજ—એ શિવ અમારી પરમ ગતિ છે.

Verse 89

योंतिकस्थोऽपि दूरस्थः पापोपहृतचेतसाम् । अपरिच्छेद्य धामासौ शिवो नः परमा गतिः

જે નજીક હોવા છતાં પાપથી અપહૃત ચિત્તવાળાને દૂર જણાય છે; જેમનું ધામ અપરિમેય છે—એ શિવ અમારી પરમ ગતિ છે.

Verse 90

योऽग्नौ तिष्ठति यो भूमौ यो वायौ सलिले च यः । य आकाशे च विश्वात्मा स पूज्यो नः सदाशिवः

જે અગ્નિમાં, ભૂમિમાં, વાયુમાં અને જળમાં સ્થિત છે, તથા આકાશમાં વિશ્વાત્મા રૂપે વિરાજે છે—એ સદાશિવ અમારે પૂજ્ય છે.

Verse 91

यः साक्षी सर्वभूतानां य आत्मस्थो निरंजनः । यस्येच्छावशगो लोकः सोऽस्माभिः पूज्यते शिवः

જે સર્વભૂતોનો સાક્ષી છે, આત્મસ્થ અને નિરંજન છે; જેના ઇચ્છાવશે લોક ચાલે છે—તે શિવને અમે પૂજીએ છીએ.

Verse 92

यमेकमाद्यं पुरुषं पुराणं वदंति भिन्नं गुणवैकृतेन । क्षेत्रज्ञमेकेथ तुरीयमन्ये कूटस्थमन्ये स शिवो गतिर्नः

તે એક આદ્ય પુરુષ, પુરાતનને ગુણવિકારથી ભિન્ન ભિન્ન રૂપે વર્ણવે છે; કોઈ તેને ક્ષેત્રજ્ઞ, કોઈ તુરીય, કોઈ કૂટસ્થ કહે—તે શિવ જ અમારી ગતિ છે.

Verse 93

यं नास्पृशंश्चैत्यमचिंत्यतत्त्वं दुरंतधामानमतत्स्वरूपम् । मनोवचोवृत्तय आत्मभाजां स एष पूज्यः परमः शिवो नः

જેનને મન સ્પર્શી શકતું નથી—જેનુ તત્ત્વ અચિંત્ય, ધામ દુર્ગમ, અને સ્વરૂપ ‘એવું-આવું’થી પરે છે; આત્મભાજોની મન-વાણીની વૃત્તિઓ જ્યાં પહોંચતી નથી—તે પરમ શિવ અમારા પૂજ્ય છે.

Verse 94

यस्य प्रसादं प्रतिलभ्य संतो वांछंति नैंद्रं पदमुज्ज्वलं वा । निस्तीर्णकर्मार्गलकालचक्राश्चरंत्यभीताः स शिवो गतिर्नः

જેનુ પ્રસાદ પ્રાપ્ત કરીને સંતો ઇન્દ્રના ઉજ્જ્વલ પદની પણ ઇચ્છા રાખતા નથી; કર્મબંધન અને કાળચક્ર પાર કરીને તેઓ નિર્ભય વિહરે છે—તે શિવ જ અમારી ગતિ છે.

Verse 95

यस्य स्मृतिः सकलपापरुजां विघातं सद्यः करोत्यपि चु पुल्कसजन्मभाजाम् । यस्य स्वरूपमखिलं श्रुतिभिर्विमृग्यं तस्मै शिवाय सततं करवाम पूजाम्

જેનુ સ્મરણ સર્વ પાપજન્ય પીડાનો ક્ષણમાં નાશ કરે છે—even પુલ્કશ જન્મધારકોનું પણ; જેના અખિલ સ્વરૂપને શ્રુતિઓ શોધે છે—તે શિવને અમે સદા પૂજા અર્પીએ છીએ.

Verse 96

यन्मूर्ध्नि लब्धनिलया सुरलोकसिंधुर्यस्यांगगां भगवती जगदंबिका च । यत्कुंडले त्वहह तक्षकवासुकी द्वौ सोऽस्माकमेव गतिरर्धशशांकमौलिः

જેનાં મસ્તક પર દેવલોકની નદીએ નિવાસ મેળવ્યો છે, જેમનાં અંગ પર ભગવતી ગંગા અને જગદંબિકા વિરાજે છે; જેમનાં કુંડળોમાં—અહો!—તક્ષક અને વાસુકિ બન્ને સ્થિત છે—એ અર્ધચંદ્રમૌળી પ્રભુ જ અમારો પરમ આશ્રય છે।

Verse 97

जयति निगमचूडाग्रेषु यस्यांघ्रिपद्मं जयति च हृदि नित्यं योगिनां यस्य मूर्तिः । जयति सकलतत्त्वोद्भासनं यस्य मूर्तिः स विजितगुणसर्गः पूज्यतेऽस्माभिरीशः

વેદોના શિખર પર પ્રતિષ્ઠિત જેમનાં પદ્મપાદ છે તે પ્રભુને જય; યોગીઓના હૃદયમાં નિત્ય વસતી જેમની મૂર્તિને જય. સર્વ તત્ત્વોને પ્રકાશિત કરતું જેમનું સ્વરૂપ છે તેને જય—ગુણસૃષ્ટિને જીતનાર એ ઈશ્વર અમારે દ્વારા પૂજાય છે।

Verse 98

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य तक्षकः प्रीतमानसः । जातभक्तिर्महादेवे राजपुत्रमभाषत

સૂત બોલ્યા—તે વચનો સાંભળીને તક્ષકનું મન પ્રસન્ન થયું; મહાદેવ પ્રત્યે ભક્તિ જાગી અને તેણે રાજપુત્રને સંબોધ્યો।

Verse 99

तक्षक उवाच । परितुष्टोऽस्मि भद्रं स्तात्तव राजेद्रनंदन । बालोपि यत्परं तत्त्वं वेत्सि शैवं परात्परम्

તક્ષક બોલ્યો—હું સંપૂર્ણ પ્રસન્ન છું; તારો કલ્યાણ થાઓ, હે રાજાધિરાજના પુત્ર. તું બાળક હોવા છતાં શૈવ પરાત્પર એવા પરમ તત્ત્વને જાણે છે।

Verse 100

एष रत्नमयो लोक एताश्चारुदृशोऽबलाः । एते कल्पद्रुमाः सर्वे वाप्योमृतरसांभसः

આ લોક રત્નમય છે; આ સ્ત્રીઓ મનોહર દૃષ્ટિવાળી છે. આ બધા કલ્પવૃક્ષો છે અને આ વાવડીઓનું જળ અમૃતરસ સમાન છે।

Verse 101

नात्र मृत्युभयं घोरं न जरारोगपीडनम् । यथेष्टं विहरात्रैव भुंक्ष्व भोगान्यथोचितान्

અહીં ભયંકર મૃત્યુભય નથી, ન જરા-રોગની પીડા છે. જેમ ઇચ્છા તેમ અહીં વિહાર કર અને યથોચિત ભોગોનો ઉપભોગ કર।

Verse 110

तत्सहायार्थमेकं च पन्नगेंद्रकुमारकम् । नियुज्य तक्षकः प्रीत्या गच्छेति विससर्ज तम्

તેની સહાય માટે તક્ષકે આનંદથી પન્નગેન્દ્રનો એક કુમાર નિયુક્ત કર્યો અને ‘જા’ કહી તેને વિદાય આપ્યો।

Verse 120

का त्वं कस्य कलत्रं वा कस्यासि तनया सती । किमिदं तेंगने बाल्ये दुःसहं शोकलक्षणम्

તું કોણ છે? કોની પત્ની છે, અથવા કોની સતી પુત્રી છે? હે સુકુમારાંગી, બાળપણમાં જ તું કેમ આ દુઃસહ શોકલક્ષણો ધારણ કરે છે?

Verse 130

दृष्टपूर्व इवाभासि मया च स्वजनो यथा । सर्वं कथय तत्त्वेन सत्यसारा हि साधवः

તું મને અગાઉ જોયેલો હોય તેમ લાગે છે, જાણે મારો જ સ્વજન. સર્વ વાત તત્ત્વથી સત્ય કહી દે; કારણ કે સાધુજન સત્યસારમાં સ્થિત હોય છે.

Verse 140

स्वपाणिस्पर्शनोद्भिन्नपुलकांचितविग्रहम् । पूर्व दृष्टानि चांगेषु लक्षणानि स्वरादिषु । वयःप्रमाणं वर्णं च परीक्ष्यैनमतर्कयत्

પોતાના હાથના સ્પર્શથી જેના શરીરમાં રોમાંચ ઊભો થયો, અને જેના અંગોમાં—સ્વર વગેરેમાં—પૂર્વે જોયેલાં લક્ષણો દેખાયા, તેને જોઈ તેણે તેની વય, દેહપ્રમાણ અને વર્ણ તપાસી પછી મનમાં વિચાર કર્યો।

Verse 141

एष एव पतिर्मे स्याद्ध्रुवं नान्यो भविष्यति । अस्मिन्नेव प्रसक्तं मे हृदयं प्रेमकातरम्

એ જ નિશ્ચયે મારા પતિ થશે; બીજો કોઈ કદી નહીં. એમાં જ મારું હૃદય આસક્ત છે, પ્રેમથી વ્યાકુળ અને કોમળ.

Verse 142

परलोकादिहायातः कथमेवं स्वरूपधृक् । दुर्भाग्यायाः कथं मे स्याद्भर्तुर्नष्टस्य दर्शनम्

પરલોકમાંથી એ આ જ સ્વરૂપ ધારણ કરીને અહીં કેવી રીતે આવ્યો? હું દુર્ભાગી, ગુમ થયેલા પતિનું દર્શન મને કેવી રીતે મળ્યું?

Verse 143

स्वप्नोयं किमु न स्वप्नो भ्रमोऽयं किं तु न भ्रमः । एष धूर्तोऽथवा कश्चिद्यक्षो गंधर्व एव वा

આ સ્વપ્ન છે કે સ્વપ્ન નથી? આ ભ્રમ છે કે ભ્રમ નથી? એ ધૂર્ત છે કે કોઈ યક્ષ, કે ખરેખર ગંધર્વ?

Verse 150

स पुरोपवनाभ्याशे स्थित्वा तं फणि पुत्रकम् । विससर्जात्मदायादान्नृपासनगतान्प्रति

તે રાજઉદ્યાનની નજીક ઊભો રહી તે નાગકુમારને મોકલે છે અને રાજાસન પર બેઠેલા પોતાના વારસાઓ તરફ તેને પ્રેરિત કરે છે.

Verse 151

स गत्वोवाच ताञ्छीघ्रमिंद्रसेनो विमुच्यताम् । चंद्रांगदस्तस्य सुतः प्राप्तोऽयं पन्नगाल यात्

તે ત્યાં જઈને બોલ્યો—‘ઇન્દ્રસેનને તરત મુક્ત કરો. આ તેનો પુત્ર ચન્દ્રાંગદ છે; નાગલોકમાંથી મોકલાઈને અહીં આવ્યો છે.’

Verse 152

नृपासनं विमुंचंतु भवंतो न विचार्यताम् । नो चेच्चंद्रागदस्याशु बाणाः प्राणान्हरंति वः

તમામે તરત જ રાજાસન છોડો; વિચાર કરીને વિલંબ ન કરો. નહીંતર ચન્દ્રાંગદના ઝડપી બાણો તુરંત તમારા પ્રાણ હરી લેશે.

Verse 153

स मग्नो यमुनातोये गत्वा तक्षकमंदिरम् । लब्ध्वा च तस्य साहाय्यं पुनर्लोकादिहागतः

તે યમુનાના જળમાં ડૂબેલો તક્ષકના મંદિર-પ્રાસાદમાં ગયો. તેની સહાય મેળવી તે તે લોકમાંથી ફરી આ લોકમાં પરત આવ્યો.

Verse 160

तं पादमूले पतितं स्वपुत्रं विवेद नासौ पृथिवीपतिः क्षणम् । प्रबोधितोऽमात्यजनैः कथंचिदुत्थाय क्लिन्नेन हृदालिलिंग

પગ પાસે પડેલા પોતાના પુત્રને તે ભૂપતિ એક ક્ષણ ઓળખી ન શક્યો. મંત્રીઓએ કોઈ રીતે જગાડ્યો; પછી તે ઊભો થઈ શોકથી ભીંજાયેલા હૃદયે તેને આલિંગન આપ્યું.

Verse 170

चन्द्रांगदोऽपि रत्नाद्यैरानीतैस्तक्षकालयात् । स्वां पत्नीं भूषयां चक्रे मर्त्यानामतिदुर्लभैः

ચન્દ્રાંગદે પણ તક્ષકના નિવાસથી લાવવામાં આવેલા રત્નાદિથી પોતાની પત્નીને એવા આભૂષણોથી શોભાવી, જે મર્ત્યોને અતિ દુર્લભ છે.

Verse 177

सूत उवाच । विचित्रमिदमाख्यानं मया समनुवर्णितम् । भूयोऽपि वक्ष्ये माहात्म्यं सोमवारव्रतोदितम्

સૂત બોલ્યા—આ વિચિત્ર આખ્યાન મેં સંપૂર્ણ રીતે વર્ણવ્યું છે. હવે ફરી સોમવાર-વ્રતનું પ્રખ્યાત માહાત્મ્ય કહું છું.