Adhyaya 18

Verse 1

सूत उवाच । अथाहं संप्रवक्ष्यामि सर्वधर्मोत्तमोत्तमम् । उमामहेश्वरं नाम व्रतं सर्वार्थसिद्धिदम्

સૂત બોલ્યા—હવે હું સર્વ ધર્મોમાં ઉત્તમોત્તમ ‘ઉમામહેશ્વર’ નામનું વ્રત વર્ણવું છું; તે સર્વ અર્થોની સિદ્ધિ આપનારું છે.

Verse 2

आनर्त्त संभवः कश्चिन्नाम्ना वेदरथो द्विजः । कलत्रपुत्रसंपन्नो विद्वानुत्तमवंशजः

આનર્ત દેશમાં જન્મેલો ‘વેદરથ’ નામનો એક દ્વિજ હતો. તે પત્ની-પુત્રોથી સંપન્ન, વિદ્વાન અને ઉત્તમ વંશજ હતો.

Verse 3

तस्यैवं वर्तमानस्य ब्राह्मणस्य गृहाश्रमे । बभूव शारदानाम कन्या कमललोचना

તે બ્રાહ્મણ ગૃહસ્થાશ્રમે રહેતો હતો ત્યારે કમળલોચના ‘શારદા’ નામની એક કન્યા જન્મી.

Verse 4

तां रूपलक्षणोपेतां बालां द्वादशहायनाम् । ययाचे पद्मनाभाख्यो मृतदारश्च स द्विजः

રૂપ-લક્ષણોથી યુક્ત બાર વર્ષની તે કન્યાને, પત્ની અવસાન પામેલી પદ્મનાભ નામના દ્વિજએ વિવાહ માટે યાચના કરી।

Verse 5

महाधनस्य शांतस्य सदा राजसखस्य च । याञ्चाभंगभयात्तस्य तां कन्यां प्रददौ पिता

તે મહાધનવાન, શાંત અને સદા રાજાનો મિત્ર હતો; તેની યાચના નકારવાથી અપયશ થશે એ ભયથી કન્યાના પિતાએ તેને તે દીકરી આપી દીધી।

Verse 6

मध्यंदिने कृतोद्वाहः स विप्रः श्वशुरालये । संध्यामुपासितुं सायं सरस्तटमुपाययौ

શ્વશુરના ઘરમાં મધ્યાહ્ને વિવાહ કરીને તે વિપ્ર સાંજે સંધ્યા-ઉપાસના કરવા સરોવરનાં કાંઠે ગયો।

Verse 7

उपास्य संध्यां विधिवत्प्रत्यागच्छत्तमोवृते । मार्गे दष्टो भुजंगेन ममार निजकर्मणा

વિધિપૂર્વક સંધ્યા-ઉપાસના કરીને અંધકાર છવાય ત્યારે પરત ફરતાં માર્ગમાં તેને સર્પે દંશ કર્યો; અને પોતાના કર્મફળથી તે મરી ગયો।

Verse 8

तस्मिन्मृते कृतोद्वाहे सहसा तस्य बांधवाः । चुक्रुशुः शोकसंतप्तौ श्वशुरावस्य कन्यका

વિવાહ હમણાં જ થયો હતો અને તે અચાનક મરી ગયો; ત્યારે તેના સગાં શોકથી સંતપ્ત થઈ રડવા લાગ્યા, અને શ્વશુર તથા નવવધૂ પણ દુઃખાગ્નિથી દગ્ધ થયા।

Verse 9

निर्हृत्य तं बंधुजना जग्मुः स्वं स्वं निवेशनम् । शारदा प्राप्तवैधव्या पितुरेवालये स्थिता

તેણે (અંત્યેષ્ટિ માટે) લઈ જઈને બંધુજનો પોતપોતાના ઘેર પરત ગયા. વૈધવ્ય પામેલી શારદા પિતાના ગૃહમાં જ રહી.

Verse 10

भूताच्छादनभोज्येन भर्त्रा विरहिता सती । निनाय कतिचिन्मासान्सा बाला पितृमंदिरे

વસ્ત્ર અને ભોજન આપનાર પતિથી વિયોગ પામેલી તે સતી યુવતી પિતૃગૃહમાં કેટલાંક મહિના રહી.

Verse 11

एकदा नैध्रुवो नाम कश्चिद्वृद्धतरो मुनिः । अन्धः शिष्यकरग्राही तन्मंदिरमुपाययौ

એક વખત નૈધ્રુવ નામના એક અતિ વૃદ્ધ મુનિ—અંધ અને શિષ્યનો હાથ પકડી—તે ઘેર આવ્યા.

Verse 12

तस्मिन्वृद्धे गृहं प्राप्ते क्वापि यातेषु बंधुषु । साक्षादिवात्मनो दैवं सा बाला समुपागमत्

જ્યારે તે વૃદ્ધ મુનિ ઘેર આવ્યા અને બંધુજનો ક્યાંક ગયા, ત્યારે તે બાલા તેમને પ્રત્યક્ષ પોતાના દૈવ સમજીને તેમની પાસે ગઈ.

Verse 13

स्वागतं ते महाभाग पीठेस्मिन्नुपविश्यताम् । नमस्ते मुनिनाथाय प्रियं ते करवाणि किम्

‘મહાભાગ, આપનું સ્વાગત છે! કૃપા કરીને આ આસન પર બેસો. મુનિનાથ, તમને નમસ્કાર—તમને પ્રિય થાય એવું હું શું કરું?’

Verse 14

इत्युक्त्वा भक्तिमास्थाय कृत्वा पादावनेजनम् । वीजयित्वा परिश्रांतं तं मुनिं पर्यतोषयत्

એમ કહી તેણે ભક્તિનો આશ્રય લીધો અને મુનિના ચરણો ધોઈ દીધા. પછી થાકેલા મુનિને પંખો ઝાલીને પોતાની સેવાથી સંપૂર્ણ સંતોષ આપ્યો.

Verse 15

श्रांतं पीठे समावेश्य कृत्वाभ्यंगं स्वपाणिना । कृतस्नानं च विधिवत्कृतदेवार्चनं मुनिम्

થાકેલા મુનિને પીઠ પર બેસાડીને તેણે પોતાના હાથોથી અભ્યંગ કર્યો. પછી વિધિપૂર્વક સ્નાન કરાવી નિયમ મુજબ દેવપૂજન પણ કરાવ્યું.

Verse 16

सुखासनोपविष्टं तं धूपमाल्यानुलेपनैः । अर्चयित्वा वरान्नेन भोजयामास सादरम्

જ્યારે તે સુખાસન પર બિરાજ્યા, ત્યારે તેણે ધૂપ, માળા અને સુગંધિત અનુલેપનથી તેમની અર્ચના કરી. પછી આદરપૂર્વક ઉત્તમ અન્નથી ભોજન કરાવ્યું.

Verse 17

भुक्त्वा च सम्यक्छनकैस्तृप्तश्चानंदनिर्भरः । चकारांधमुनिस्तस्यै सुप्रीतः परमाशिषम्

ધીમે ધીમે યોગ્ય રીતે ભોજન કરીને અંધ મુનિ તૃપ્ત અને આનંદથી પરિપૂર્ણ થયા. અત્યંત પ્રસન્ન થઈ તેમણે તેને પરમ આશીર્વાદ આપ્યો.

Verse 18

विहृत्य भर्त्रा सहसा च तेन लब्ध्वा सुतं सर्वगुणैर्वरिष्ठम् । कीर्तिं च लोके महतीमवाप्य प्रसादयोग्या भव देवतानाम्

શીઘ્ર જ તું પતિ સાથે સુખથી વિહાર કરશ અને સર્વગુણોમાં શ્રેષ્ઠ એવો પુત્ર પ્રાપ્ત કરશ. લોકમાં મહાન કીર્તિ મેળવી, હે શુભે, દેવતાઓના પ્રસાદને યોગ્ય બનજે.

Verse 19

इत्यभिव्याहृतं तेन मुनिना गतचक्षुषा । निशम्य विस्मिता बाला प्रत्युवाच कृतांजलिः

દૃષ્ટિ ગુમાવેલા તે મુનિના ઉચ્ચારેલા વચનો સાંભળી યુવતી આશ્ચર્યચકિત થઈ અને હાથ જોડીને ઉત્તર આપ્યો।

Verse 20

ब्रह्मंस्त्वद्वचनं सत्यं कदाचिन्न मृषा भवेत् । तदेतन्मंदभाग्यायाः कथमेतत्फलिष्यति

હે બ્રહ્મન, તમારું વચન સત્ય છે; તે કદી અસત્ય થતું નથી. તો પણ મારી જેવી મંદભાગ્યાવાળી માટે આ કેવી રીતે ફળ આપશે?

Verse 21

शिलाग्र्यामिव सद्वृष्टिः शुनक्यामिव सत्क्रिया । विफला मंदभाग्यायामाशीर्ब्रह्मविदामपि

જેમ પથ્થરના શિખર પર પડેલો ઉત્તમ વરસાદ વ્યર્થ જાય, જેમ અયોગ્યને કરેલી સદ્ક્રિયા નિષ્ફળ થાય—તેમ જ મંદભાગ્યાવાળી માટે બ્રહ્મવિદોના આશીર્વાદ પણ નિષ્ફળ બને છે।

Verse 22

सैषाहं विधवा ब्रह्मन्दुष्कर्मफलभागिनी । त्वदाशीर्वचनस्यास्य कथं यास्यामि पात्रताम्

હે બ્રહ્મન, હું તો વિધવા છું, દુષ્કર્મફળની ભાગીદાર. તમારા આ આશીર્વચન માટે હું કેવી રીતે પાત્ર બની શકું?

Verse 23

मुनिरुवाच । त्वामनालक्ष्य यत्प्रोक्तमंधेनापि मयाऽधुना । तदेतत्साधयिष्यामि कुरु मच्छासनं शुभे

મુનિ બોલ્યા—હે શુભે, અંધ હોવા છતાં તને ઓળખ્યા વિના મેં હમણાં જે કહ્યું, તે જ હું નિશ્ચયે સિદ્ધ કરીશ. તું મારી આજ્ઞા પાળ।

Verse 24

उमामहेश्वरं नाम व्रतं यदि चरिष्यसि । तेन व्रतानुभावेन सद्यः श्रेयोऽनुभोक्ष्यसे

જો તું ‘ઉમા–મહેશ્વર’ નામનું વ્રત આચરશે, તો તે વ્રતના પ્રભાવથી તું તરત જ પરમ શ્રેય અને કલ્યાણનો અનુભવ કરશે।

Verse 25

शारदोवाच । त्वयोपदिष्टं यत्नेन चरिष्याम्यपि दुश्चरम् । तद्व्रतं ब्रूहि मे ब्रह्मन्विधानं वद विस्तरात्

શારદ બોલ્યો: તમે જે ઉપદેશ આપ્યો છે તે હું પ્રયત્નપૂર્વક, ભલે તે દુષ્કર હોય તોય, આચરીશ। હે બ્રહ્મન, તે વ્રત મને કહો અને તેની વિધિ વિસ્તારે વર્ણવો।

Verse 26

मुनिरुवाच । चैत्रे वा मार्गशीर्षे वा शुक्लपक्षे शुभे दिने । व्रतारंभं प्रकुर्वीत यथावद्गुर्वनुज्ञया

મુનિએ કહ્યું: ચૈત્ર અથવા માર્ગશીર્ષ માસમાં, શુક્લપક્ષના શુભ દિવસે, ગુરુની અનુમતિ લઈને યથાવિધિ વ્રતનો આરંભ કરવો જોઈએ।

Verse 27

अष्टम्यां च चतुर्दश्यामुभयोरपि पर्वणोः । संकल्पं विधिवत्कृत्वा प्रातःस्नानं समाचरेत्

અષ્ટમી અને ચતુર્દશી—આ બન્ને પર્વ તિથિઓએ—વિધિવત સંકલ્પ કરીને પ્રાતઃસ્નાન કરવું જોઈએ।

Verse 28

सन्तर्प्य पितृदेवादीन्गत्वा स्वभवनं प्रति । मंडपं रचयेद्दिव्यं वितानाद्यैरलंकृतम्

પિતૃઓ અને દેવતાઓ આદિને તર્પણથી સંતોષી, પછી પોતાના ઘેર પરત જઈ, વિતાન વગેરે શોભાથી અલંકૃત એક દિવ્ય મંડપ રચવો જોઈએ।

Verse 29

फलपल्लवपुष्पाद्यैस्तोरणैश्च समन्वितम् । पंचवर्णैश्च तन्मध्ये रजोभिः पद्ममुद्धरेत्

ફળ, કોમળ પલ્લવ, પુષ્પ વગેરેના તોરણોથી પૂજાસ્થાન શોભાવવું; અને મધ્યમાં પંચવર્ણ રજથી કમળની આકૃતિ દોરવી.

Verse 30

चतुर्दशदलैर्बाह्ये द्वाविंशद्भिस्तदंतरे । तदंतरं षोडशभिरष्टभिश्च तदंतरे

બાહ્ય વલયમાં ચૌદ દળો રહે; તેની અંદર બાવીસ, તેની અંદર સોળ, અને વધુ અંદર આઠ દળો રહે.

Verse 31

एवं पद्मं समुद्धत्य पंचवर्णैर्मनोरमम् । चतुरस्रं ततः कुर्यादंतर्वर्तुलमुत्तमम्

આ રીતે પંચવર્ણોથી મનોહર કમળ દોરીને, પછી ચતુરસ્ર આવરણ કરવું; અને તેની અંદર ઉત્તમ વર્તુળ રચવું.

Verse 32

व्रीहितंडुलराशिं च तन्मध्ये च सकूर्चकम् । कूर्चोपरि सुसंस्थाप्य कलशं वारिपूरितम्

તેના મધ્યમાં વ્રીહિ-તંડુલનો ઢગલો મૂકી, તેમાં કૂર્ચ (દર્ભગુચ્છ) સ્થાપવો; કૂર્ચ ઉપર જળથી ભરેલો કલશ મજબૂતીથી મૂકવો.

Verse 33

कलशोपरि विन्यस्य वस्त्रं वर्णसमन्वितम् । तस्योपरिष्टात्सौवर्ण्यौ प्रतिमे शिवयोः शुभे । निधाय पूजयेद्भक्त्या यथाविभवविस्तरम्

કલશ ઉપર વર્ણસમન્વિત વસ્ત્ર મૂકી; તેના ઉપર શિવ અને તેમની શુભ સહધર્મિણીની સુવર્ણ પ્રતિમાઓ સ્થાપવી; અને પોતાની શક્તિ મુજબ વિસ્તારે ભક્તિથી પૂજન કરવું.

Verse 34

पंचामृतैस्तु संस्नाप्य तथा शुद्धोदकेन च । रुद्रैकादशकं जप्त्वा पंचाक्षरशताष्टकम्

પંચામૃતથી દેવતાને સ્નાન કરાવી તથા શુદ્ધ જળથી અભિષેક કરીને, રુદ્રનું એકાદશ આવર્તન જપવું અને પછી પંચાક્ષરી મંત્રનો એકસો આઠ વાર જપ કરવો।

Verse 35

अभिमंत्र्य पुनः स्थाप्य पीठं मध्ये तथार्चयेत् । स्वयं शुद्धासनासीनो धौतशुक्लांबरः सुधीः

મંત્રથી અભિમંત્રિત કરીને પીઠને ફરી મધ્યમાં સ્થાપી વિધિપૂર્વક પૂજન કરવું। પૂજક પોતે શુદ્ધ આસન પર બેસી, ધોયેલા શ્વેત વસ્ત્ર ધારણ કરીને વિવેકપૂર્વક આરાધના કરે।

Verse 36

पीठमामंत्र्य मंत्रेण प्राणायामान्समाचरेत् । संकल्पं प्रवदेत्तत्र शिवाग्रे विहितांजलिः

મંત્રથી પીઠનું આવાહન કરીને પ્રાણાયામ કરવો। પછી શિવના સમક્ષ અંજલિ બાંધી સંકલ્પ ઉચ્ચારવો।

Verse 37

यानि पापानि घोराणि जन्मांतरशतेषु मे । तेषां सर्वविनाशाय शिवपूजां समारभे

મારા સો સો જન્માંતરોમાં થયેલા જે જે ઘોર પાપો છે, તે સર્વના સંપૂર્ણ વિનાશ માટે હું શિવપૂજાનો આરંભ કરું છું।

Verse 38

सौभाग्यविजयारोग्यधर्मैश्वर्याभिवृद्धये । स्वर्गापवर्गसिद्ध्यर्थं करिष्ये शिवपूजनम्

સૌભાગ્ય, વિજય, આરોગ્ય, ધર્મ અને ઐશ્વર્યની વૃદ્ધિ માટે તથા સ્વર્ગ અને અપવર્ગ (મોક્ષ) સિદ્ધિ માટે હું શિવપૂજન કરીશ।

Verse 39

इति संकल्पमुच्चार्य यथावत्सुसमाहितः । अंगन्यासं ततः कृत्वा ध्यायेदीशं च पार्वतीम्

આ રીતે વિધિપૂર્વક સંકલ્પ ઉચ્ચારી પૂર્ણ એકાગ્ર બની પહેલાં અંગન્યાસ કરવો; ત્યારબાદ ભગવાન ઈશ (શિવ) અને દેવી પાર્વતીનું ધ્યાન કરવું.

Verse 40

कुंदेंदुधवलाकारं नागाभरणभूषितम् । वरदाभयहस्तं च बिभ्राणं परशुं मृगम्

કુંદફૂલ અને ચંદ્ર સમાન ધવળ સ્વરૂપવાળા, નાગાભરણોથી શોભિત—એક હાથ વરદાન આપતો, એક હાથ અભય આપતો, તથા પરશુ અને મૃગ ધારણ કરનાર પ્રભુનું ધ્યાન કરવું.

Verse 41

सूर्यकोटिप्रतीकाशं जगदानंदकारणम् । जाह्नवीजलसंपर्काद्दीर्घपिंगजटाधरम्

કરોડો સૂર્ય સમાન તેજસ્વી, જગતના આનંદનું કારણ—જાહ્નવી (ગંગા) જળસ્પર્શથી પવિત્ર થયેલી દીર્ઘ પિંગળ જટાઓ ધારણ કરનાર પ્રભુનું ધ્યાન કરવું.

Verse 42

उरगेंद्रफणोद्भूतमहामुकुटमंडितम् । शीतांशुखंडविलसत्कोटीरांगदभूषणम्

નાગરાજના ફણમાંથી ઉદ્ભવેલા મહામુકુટથી મંડિત, તથા શીતાંશુ (ચંદ્ર) ખંડ સમાન ઝળહળતા કિરીટ અને અંગદોથી ભૂષિત પ્રભુનું ધ્યાન કરવું.

Verse 43

उन्मीलद्भालनयनं तथा सूर्येंदुलोचनम् । नीलकंठं चतुर्बाहुं गजेंद्राजिनवाससम्

ભાલનેત્ર ઉન્મીલિત કરનાર, સૂર્ય અને ચંદ્રને નેત્રરૂપે ધારણ કરનાર; નીલકંઠ, ચતુર્ભુજ, અને ગજેન્દ્રના ચર્મને વસ્ત્રરૂપે ધારણ કરનાર પ્રભુનું ધ્યાન કરવું.

Verse 44

रत्नसिंहासनारूढं नागाभरणभूषितम् । देवीं च दिव्यवसनां बालसूर्यायुतद्युतिम्

રત્નજડિત સિંહાસન પર આરૂઢ, નાગ-આભૂષણોથી વિભૂષિત (દેવ) અને તેની બાજુમાં દિવ્ય વસ્ત્રધારિણિ દેવી—દસ હજાર ઉદિત બાળસૂર્ય સમ તેજસ્વિ—એવી દેખાઈ.

Verse 45

बालवेषां च तन्वंगीं बालशीतांशुशेखराम् । पाशांकुशवराभीतिं बिभ्रतीं च चतुर्भुजाम्

દેવી બાલવેષધારિણિ, સુકુમાર તન્વંગી, કોમળ ચંદ્રકલાના શેખરથી શોભિત; ચતુર્ભુજા થઈ પાશ અને અંકુશ ધારણ કરી, વરદ તથા અભય મુદ્રા દર્શાવતી હતી.

Verse 46

प्रसादसुमुखीमंबां लीलारसविहारिणीम् । लसत्कुरबकाशोकपुन्नागनवचंपकैः

પ્રસન્ન, સુમુખી અંબા—દિવ્ય લીલારસમાં વિહાર કરનારી—કુરબક, અશોક, પુન્નાગ અને નવ ચંપક પુષ્પોમાં ઝળહળી રહી હતી.

Verse 47

कृतावतंसामुत्फुल्लमल्लिकोत्कलितालकाम् । कांचीकलापपर्यस्तजघनाभोगशालिनीम्

પુષ્પાવતંસ ધારણ કરીને, પૂર્ણ વિકસિત મલ્લિકા (મોગરો) પુષ્પોથી ગૂંથાયેલા અલકોથી શોભિત; અને કાંચી-કલાપની લડીઓ તેના ભરાવદાર નિતંબ પર ન્યસ્ત—એવી તે શોભામયી હતી.

Verse 48

उदारकिंकिणीश्रेणीनूपुराढ्यपदद्वयाम् । गंडमंडलसंसक्तरत्नकुंडलशोभिताम्

તેના બંને પાદયુગલ ઉદાર કિંકિણી-શ્રેણી અને નૂપુરોથી સમૃદ્ધ હતા; અને ગંડમંડળને અડીને રહેલા રત્નકુંડલોથી તેની શોભા વધુ વધતી હતી.

Verse 49

बिंबाधरानुरक्तांशुलसद्दशन कुड्मलाम् । महार्हरत्नग्रेवेयतारहारविराजिताम्

બિંબફળ સમા તેજસ્વી અધરવાળી, કળી સમા ઝગમગતા દાંતવાળી, અમૂલ્ય રત્નજડિત ગ્રીવેય અને તારકાસમ રત્નહારથી શોભિત દેવીનું ધ્યાન કરવું।

Verse 50

नवमाणिक्यरुचिरकंकणांगदमुद्रिकाम् । रक्तांशुकपरीधानां रत्नमाल्यानुलेपनाम्

નવ માણિક્ય જેવી કાંતિ ધરાવતા કંકણ, અંગદ અને મુદ્રિકા ધારણ કરનારી, લાલ વસ્ત્રો પહેરનારી, રત્નમાળાઓ અને સુગંધિત અનુલેપનથી અલંકૃત દેવીનું ધ્યાન કરવું।

Verse 51

उद्यत्पीनकुचद्वंद्वनिंदितांभोजकुड्मलाम् । लीलालोलासितापांगीं भक्तानुग्रहदायिनीम्

ઉન્નત અને પોષ્ટ કુચયુગલથી કમળકળીની શોભાને પણ મલિન કરનારી, લીલાથી ચંચળ કોમળ કટાક્ષવાળી, ભક્તોને અનુગ્રહ આપનારી દેવીનું ધ્યાન કરવું।

Verse 52

एवं ध्यात्वा तु हृत्पद्मे जगतः पितरौ शिवौ । जप्त्वा तदात्मकं मंत्रं तदंते बहिरर्चयेत्

આ રીતે હૃદયકમળમાં જગતના માતા-પિતા શિવ અને શિવા નું ધ્યાન કરીને, તેમનાં સ્વરૂપરૂપ મંત્રનો જપ કરવો; અને અંતે બાહ્ય પૂજા કરવી।

Verse 53

आवाह्य प्रतिमायुग्मे कल्पयेदासनादिकम् । अर्घ्यं च दद्याच्छिवयोर्मंत्रेणानेन मंत्रवित्

યુગ્મ પ્રતિમામાં તેમનું આવાહન કરીને, આસન વગેરે ઉપચાર ગોઠવવા; અને મંત્રવિદ આ જ મંત્રથી શિવ-શિવાને અર્ઘ્ય અર્પણ કરવો।

Verse 54

नमस्ते पार्वतीनाथ त्रैलोक्यवरदर्षभ । त्र्यंबकेश महादेव गृहाणार्घ्यं नमोऽस्तु ते

હે પાર્વતીનાથ! ત્રૈલોક્યને વર આપનાર શ્રેષ્ઠ વૃષભસ્વરૂપ! હે ત્ર્યંબકેશ મહાદેવ, આ અર્ઘ્ય સ્વીકારો; તમને નમસ્કાર છે।

Verse 55

नमस्ते देवदेवेशि प्रपन्नभयहारिणि । अंबिके वरदे देवि गृहाणार्घ्यं शिवप्रिये

હે દેવદેવેશી! શરણાગતનો ભય હરણ કરનારી! હે અંબિકે, વરદાયિની દેવી, હે શિવપ્રિયે—આ અર્ઘ્ય સ્વીકારો।

Verse 56

इति त्रिवारमुच्चार्य दद्यादर्घ्यं समाहितः । गन्धपुष्पाक्षतान्सम्यग्धूपदीपान्प्रकल्पयेत्

આ રીતે ત્રણ વાર ઉચ્ચાર કરીને, એકાગ્ર થઈ અર્ઘ્ય અર્પણ કરવો; પછી ગંધ, પુષ્પ, અક્ષત, ધૂપ અને દીપ વગેરે યોગ્ય રીતે ગોઠવવા।

Verse 57

नैवेद्यं पायसान्नेन घृताक्तं परिकल्पयेत् । जुहुयान्मूलमंत्रेण हविरष्टोत्तरं शतम्

ઘૃતમિશ્રિત પાયસ-અન્નનું નૈવેદ્ય તૈયાર કરવું; અને મૂળમંત્રથી એકસો આઠ વાર હવિની આહુતિ આપવી।

Verse 58

तत उद्वास्य नैवेद्यं धूपनीराजनादिकम् । कृत्वा निवेद्य तांबूलं नमस्कुर्यात्समाहितः

ત્યારબાદ ઉદ્વાસન કરીને, નૈવેદ્ય તથા ધૂપ-નીરાજન વગેરે પૂર્ણ કરી, તાંબૂલ નિવેદન કરી અને એકાગ્ર થઈ નમસ્કાર કરવો।

Verse 59

अथाभ्यर्च्योपचारेण भोजयेद्विप्रदंपती

પછી યોગ્ય ઉપચારોથી તેમનું વિધિવત્ સન્માન કરીને બ્રાહ્મણ દંપતીને ભોજન કરાવવું।

Verse 60

एवं सायंतनीं पूजां कृत्वा विप्रानुमोदितः । भुंजीत वाग्यतो रात्रौ हविष्यं क्षीरभावितम्

આ રીતે સાંજની પૂજા કરીને અને બ્રાહ્મણોની અનુમોદના મેળવી, રાત્રે મૌન રહી દૂધથી સિદ્ધ હવિષ્ય આહાર ગ્રહણ કરવો।

Verse 61

एवं संवत्सरं कुर्याद्व्रतं पक्षद्वये बुधः । ततः संवत्सरे पूर्णे व्रतोद्यापनमाचरेत्

આ રીતે બુદ્ધિમાન વ્યક્તિ બંને પક્ષોમાં પૂર્ણ એક વર્ષ વ્રત પાળે; પછી વર્ષ પૂર્ણ થતાં વ્રતનું ઉદ્યાપન કરે।

Verse 62

शतरुद्राभिजप्तेन स्नापयेत्प्रतिमे जलैः । आगमोक्तेन मन्त्रेण संपूज्य गिरिजाशिवौ

શતરુદ્રના જપથી અભિમંત્રિત જળથી પ્રતિમાને સ્નાન કરાવવું; અને આગમોક્ત મંત્રથી ગિરિજા તથા શિવની સમ્યક પૂજા કરવી।

Verse 63

सवस्त्रं ससुवर्ण च कलशं प्रति मान्वितम् । दत्त्वाचार्याय महते सदाचाररताय च । ब्राह्मणान्भोजयेद्भक्त्या यथाशक्त्याभिपूज्य च

વસ્ત્ર અને સુવર્ણ સહિત, પ્રતિમાસહિત કલશને સદાચાર-રત મહાન આચાર્યને અર્પણ કરીને; પછી યથાશક્તિ સન્માન કરી ભક્તિપૂર્વક બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું।

Verse 64

दद्याच्च दक्षिणां तेभ्यो गोहिरण्यांबरादिकम् । भुंजीत तदनुज्ञातः सहेष्टजनबंधुभिः

તેમને દક્ષિણા આપવી—ગાય, સોનું, વસ્ત્ર વગેરે. પછી તેમની અનુમતિ મેળવી, ઇષ્ટજન અને સગાંસંબંધીઓ સાથે ભોજન કરવું.

Verse 65

एवं यः कुरुते भक्त्या व्रतं त्रैलोक्यविश्रुतम् । त्रिःसप्तकुलमुद्धृत्य भुक्त्वा भोगान्यथेप्सि तान्

જે ભક્તિપૂર્વક ત્રિલોકવિખ્યાત આ વ્રત કરે છે, તે પોતાના કુલની ત્રણ વાર સાત પેઢીઓનો ઉદ્ધાર કરીને, ઇચ્છિત ભોગ અને સિદ્ધિઓ ભોગવે છે.

Verse 66

इन्द्रादिलोकपालानां स्थानेषु रमते धुवम् । ब्रह्मलोके च रमते विष्णुलोके च शाश्वते

તે નિશ્ચિતપણે ઇન્દ્રાદિ લોકપાલોના લોકોમાં રમે છે; તેમજ બ્રહ્મલોકમાં અને શાશ્વત વિષ್ಣુલોકમાં પણ આનંદ પામે છે.

Verse 67

शिवलोकमथ प्राप्य तत्र कल्पशतं पुनः । भुक्त्वा भोगान्सुविपुलाञ्छिवमेव प्रपद्यते

પછી શિવલોક પ્રાપ્ત કરીને, ત્યાં સો કલ્પ સુધી અતિ વિશાળ ભોગો ભોગવી, અંતે તે શિવને જ પરમ શરણરૂપે પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 68

महाव्रतमिदं प्रोक्तं त्वमपि श्रद्धया चर । अत्यंतदुर्लभं वापि लप्स्यसे च मनोरथम्

આ મહાવ્રત કહેવામાં આવ્યું છે; તું પણ શ્રદ્ધાથી તેનું આચરણ કર. અત્યંત દુર્લભ હોય તે પણ તને મળશે, અને મનગમતો મનોરથ પણ પૂર્ણ થશે.

Verse 69

इत्यादिष्टा मुनींद्रेण सा बाला मुदिता भृशम् । प्रत्यग्रहीत्सुविश्रब्धा तद्वाक्यं सुमनोहरम्

મુનીન્દ્રના ઉપદેશથી તે બાળા અત્યંત પ્રસન્ન થઈ. પૂર્ણ વિશ્વાસ અને નિશ્ચિંત ભાવથી તેણે તેમના સુમનોહર વચનો સ્વીકાર્યા.

Verse 70

अथ तस्याः समायाताः पितृमातृ सहोदराः । तं मुनिं सुखमासीनं ददृशुः कृतभोजनम्

પછી તેના પિતા, માતા અને સહોદરો ત્યાં આવ્યા. તેમણે ભોજન પૂર્ણ કરીને સુખથી આસન પર બેઠેલા તે મુનિને જોયા.

Verse 71

सहसागत्य ते सर्वे नमश्चक्रुर्महात्मने । प्रसीद नः प्रसीदेति गृणतः पर्यपूज यन्

તેઓ બધા ઉતાવળે આવી મહાત્મા મુનિને નમસ્કાર કરવા લાગ્યા. ‘અમ પર પ્રસન્ન થાઓ,prasanna થાઓ’ એમ સ્તુતિ કરતાં ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરી.

Verse 72

श्रुत्वा च ते तया साध्व्या पूजितं परमं मुनिम् । अनुग्रहवतं तस्यै श्रुत्वा हर्षं परं ययुः

તેઓએ સાંભળ્યું કે તે સાધ્વીએ પરમ મુનિની પૂજા કરી છે અને મુનિએ તેના પર અનુગ્રહ કર્યો છે. આ સાંભળી તેઓ પરમ હર્ષથી ભરાઈ ગયા.

Verse 73

ते कृतांजलयः सर्वे तमूचुर्मुनि पुंगवम्

ત્યારે તેઓ બધા અંજલિ બાંધી તે મુનિપુંગવને બોલ્યા.

Verse 74

अद्य धन्या वयं सर्वे तवागमनमात्रतः । पावितं नः कुलं सर्वं गृहं च सफलीकृतम्

આજે માત્ર તમારા આગમનથી જ અમે સૌ ધન્ય થઈ ગયા. અમારું સમગ્ર કુળ પાવન થયું અને અમારું ઘર પણ સફળ તથા કૃતાર્થ બન્યું.

Verse 75

इयं च शारदा नाम कन्या वैधव्यमागता । केनापि कर्मयोगेन दुर्विलंघ्येन भूयसा

અને ‘શારદા’ નામની આ કન્યા કોઈ અતિ પ્રબળ, દુર્લંઘ્ય કર્મયોગના કારણે વૈધવ્યને પામી ગઈ છે.

Verse 76

सैषाद्य तव पादाब्जं प्रपन्ना शरणं सती । इमां समुद्धरासह्यात्सुघोराद्दुःख सागरात्

અતએવ આજે તે સતીભાવથી તમારા કમળચરણોની શરણમાં આવી છે. કૃપા કરીને તેને આ અસહ્ય, અતિઘોર દુઃખસાગરમાંથી ઉદ્ધર કરો.

Verse 77

त्वयापि तावदत्रैव स्थातव्यं नो गृहांतिके । अस्मद्गृहमठेऽप्यस्मिन्स्नानपूजाजपोचिते

અને આપને પણ થોડો સમય અહીં જ, અમારા ઘર નજીક રહેવું જોઈએ—અમારા આ ગૃહ-આશ્રમમાં, જે સ્નાન, પૂજા અને જપ માટે યોગ્ય છે.

Verse 78

एषा बालापि भगवन्कुर्वंती त्वत्पदार्चनम् । व्रतं त्वत्सन्निधावेव चरिष्यति महामुने

હે ભગવન, આ બાળિકા પણ તમારા ચરણોની અર્ચના કરે છે; હે મહામુને, તે પોતાનું વ્રત તમારા સાન્નિધ્યમાં જ આચરશે.

Verse 79

यावत्समाप्तिमायाति व्रतमस्यास्त्वदंतिके । उषित्वा तावदत्रैव कृतार्थान्कुरु नो गुरो

હે ગુરુદેવ! જ્યાં સુધી તેનું વ્રત તમારી જ સન્નિધિમાં પૂર્ણ ન થાય, ત્યાં સુધી તમે અહીં જ નિવાસ કરો અને ઉપદેશ તથા આશીર્વાદથી અમને કૃતાર્થ કરો।

Verse 80

एवमभ्यर्थितः सर्वैस्तस्या भ्रातृजनादिभिः । तथेति स मुनिश्रेष्ठस्तत्रोवास मठे शुभे

આ રીતે તેના ભાઈઓ તથા અન્ય સ્વજનો સહિત સૌએ વિનંતી કરતાં, મુનિશ્રેષ્ઠે ‘તથાસ્તુ’ કહીને તે શુભ મઠમાં ત્યાં જ નિવાસ કર્યો।

Verse 81

सापि तेनोपदिष्टेन मार्गेण गिरिजाशिवौ । अर्चयंती व्रतं सम्यक्चचार विमला सती

તે પણ—વિમળ અને સતી—તેણે ઉપદેશેલા માર્ગે ગિરિજા દેવી અને શિવનું યથાવિધિ પૂજન કરતી, તે વ્રતનું સમ્યક આચરણ કરવા લાગી।