Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 2
Devanagari script
सरित्सरःसमुद्रेषु क्षयं यातेषु सर्वशः । निर्मानुषवषट्कारे ह्यमर्यादगतिं गते
Transliteration
saritsaraḥsamudreṣu kṣayaṃ yāteṣu sarvaśaḥ | nirmānuṣavaṣaṭkāre hyamaryādagatiṃ gate
Translation
જ્યારે નદીઓ, સરોવરો અને સમુદ્રો સર્વથા ક્ષય પામ્યા, અને મનુષ્યોના ‘વષટ્’કાર-યુક્ત યજ્ઞકર્મો લુપ્ત થયા—હા, જ્યારે બધું જ મર્યાદાતીત ગતિને પામ્યું—…
Word by Word
सरित्-सरः-समुद्रेषुin rivers, lakes, and oceans
सरित्-सरः-समुद्रेषु:
Adhikaraṇa (Locative)
TypeNoun
Rootसरित् + सरस् + समुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; द्वन्द्व-समास (सरितः च सरांसि च समुद्राः च)
क्षयम्to destruction/decay
क्षयम्:
Karma (Object/goal of motion)
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
यातेषुwhen (they) had gone
यातेषु:
Sati-saptamī (Locative absolute)
TypeAdjective
Rootया (धातु) → यात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past active participle in locative absolute usage); पुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; सति-सप्तमी (when they had gone)
सर्वशःcompletely
सर्वशः:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootसर्वशः (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकार/परिमाणवाचक क्रियाविशेषण (entirely, in every way)
निर्मानुषवषट्कारेin the (state of) man-less vaṣaṭ-calls/ritual exclamations
निर्मानुषवषट्कारे:
Adhikaraṇa (Locative)
TypeNoun
Rootनिर्मानुष + वषट्कार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (निर्मानुषः वषट्कारः)
हिindeed
हि:
Sambandha/Emphasis (Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle: indeed/for)
अमर्यादगतिम्a lawless course/state
अमर्यादगतिम्:
Karma (Object/goal)
TypeNoun
Rootअमर्याद + गति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (अमर्यादा एव गतिः)
गतेwhen (it) had come/occurred
गते:
Sati-saptamī (Locative absolute)
TypeAdjective
Rootगम् (धातु) → गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past participle); नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सति-सप्तमी (when it had come to)
Speaker
Mārkaṇḍeya
Characters & Entities
R
RiversO
OceansV
Vaṣaṭ (Vedic exclamation)FAQs
When dharmic rites fade and nature collapses, it signals cosmic imbalance—prompting reliance on the eternal divine.
No single tīrtha is named; the verse depicts universal dissolution within the Revā Khaṇḍa narrative frame.
It references the cessation of vaṣaṭ-kāra (Vedic oblation call), highlighting the breakdown of sacrificial order.